IV CSK 592/14

Sygn. akt IV CSK 592/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 3 lipca 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Grzegorz Misiurek (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Barbara Myszka

SSN Krzysztof Strzelczyk

w sprawie z powództwa Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego w S.

przeciwko Narodowemu Funduszowi Zdrowia w W. Oddziałowi Wojewódzkiemu w

G.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 3 lipca 2015 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 26 marca 2014 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i

rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

2

Powód Wojewódzki Szpital Specjalistyczny w S. domagał się zasądzenia

od pozwanego Narodowego Funduszu Zdrowia w W. Oddziału Wojewódzkiego w G.

kwoty 3.962.306,98 zł z odsetkami ustawowymi od dnia 3 lipca 2010 r. i kosztami

procesu.

Sąd Okręgowy w G. wyrokiem z dnia 9 września 2013 r. oddalił powództwo

i odstąpił od obciążenia powoda kosztami procesu. Sąd Apelacyjny oddalił apelację

od tego orzeczenia wniesioną przez powoda, w zakresie oddalającym powództwo

co do kwoty 3.907.946,16 zł wyrokiem zaskarżonym skargą kasacyjną, przyjmując

za podstawę rozstrzygnięcia następujące ustalenia i wnioski.

W dniu 28 stycznia 2009 r. strony zawarły umowę nr […] o udzielenie

świadczeń opieki zdrowotnej w zakresie leczenia szpitalnego w 2009 r. Wartość

tych świadczeń określono ostatecznie na sumę 108.866.269,69 zł a cenę za punkt

procedury medycznej na kwotę 51,00 zł. W czasie realizacji tej umowy powód

udzielił świadczeń zdrowotnych - w ramach tzw. przymusu ustawowego – osobom,

których życie lub zdrowie było zagrożone. Strony rozliczyły wykonanie umowy w

pierwszym półroczu 2009 r. aneksem nr 11/2009 z dnia 30 listopada 2009 r.

ustalając, że zobowiązanie pozwanego z tego tytułu wynosi 49.485.985,00 zł, a

następnie aneksem nr 3/2010 z dnia 3 marca 2010 r., modyfikującym to

zobowiązanie na sumę 54.737.590,69, zł i ustalającym cenę punktu

rozliczeniowego za świadczenia wykonane w warunkach przymusu ustawowego na

kwotę 32,61 zł.

Rozliczenia wykonania umowy nr […] za drugie półrocze strony dokonały

aneksem nr 02/2010 z dnia 15 lutego 2010 r., określając wartość zobowiązania

pozwanego na kwotę 3.912.308,40 zł i przyjmując je za ostateczne; w aneksie tym

cenę punktu rozliczeniowego za świadczenia udzielone w warunkach przymusu

ustawowego ustalono na kwotę 26,85 zł.

Treść opisanych aneksów została przygotowana przez pozwanego

a określone nimi ceny punktów rozliczeniowych procedur medycznych nie

podlegały negocjacji. Dochodzona kwota stanowi różnicę miedzy wynagrodzeniem

zapłaconym przez pozwanego a wynagrodzeniem należnym – według powoda –

za faktycznie wykonane świadczenia potwierdzone stosownymi dokumentami,

3

ustalonym na podstawie ceny za punkt rozliczeniowy określonej w umowie z dnia 28

stycznia 2008 r.

Sąd Apelacyjny uznał, że strony, podpisując aneksy do umowy nr […],

zawarły w istocie ugody modyfikujące tę umowę w zakresie ilości świadczeń

zdrowotnych oraz ich ceny i zamykające ostatecznie rozliczenie za wszystkie

świadczenia wykonane przez powoda w 2009 r. Strony poczyniły wobec siebie w ten

sposób wzajemne ustępstwa; powód uzyskał dodatkowe należności, zaś pozwany

pewność co do rozliczenia świadczeń wykonanych w trybie przymusowym. Żaden z

aneksów nie pozostaje w sprzeczności z art. 158 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o

świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (tekst jedn.:

Dz. U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027, ze zm.; dalej: „u.ś.o.z.”) w związku z art. 56 k.c.,

gdyż w chwili zawierania umowy nr […] nie można było przewidzieć ilości świadczeń

ponadlimitowych, oszacowanych na kwotę ok. 8.000.000 zł.

Powód nie uchylił się od skutków złożonych przez siebie oświadczeń woli.

Skoro pozwany zapłacił powodowi za wszystkie wykazane przez niego świadczenia

zgodnie z uzgodnionymi warunkami finansowymi, to apelacja i powództwo nie mogły

zostać uwzględnione.

W skardze kasacyjnej, opartej na podstawie określonej w art. 3983

§ 1 pkt 1

k.p.c., powód zarzucił naruszenie: art. 158 ust. 1 i 2 u.ś.o.z. przez błędną wykładnię i

przyjęcie, że zmiana ilości świadczeń medycznych wykonanych w okresie

rozliczeniowym może powodować zmianę określonego w umowie wynagrodzenia oraz

art. 158 u.ś.o.z. w związku z art. 56 k.c. przez ich niezastosowanie.

W konkluzji wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie apelacji,

ewentualnie uchylenie tego orzeczenia i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do

ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej zmierzały do podważenia dokonanej

przez Sad Apelacyjny oceny ważności zawartych przez strony ugód przez pryzmat art.

158 u.ś.o.z. Zarzutom tym nie można odmówić słuszności.

Umowa o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej, zawarta na podstawie art.

136 u.ś.o.z., kreuje między świadczeniodawcą a Narodowym Funduszem Zdrowia

stosunek zobowiązaniowy, do którego stosuje się – jeżeli przepisy tej ustawy nie

4

stanowią inaczej - przepisy kodeksu cywilnego (art. 155 u.s.o.z.). Na ukształtowanie

tego stosunku mają wpływ również przepisy innych regulacji, w tym art. 7 ustawy

z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej (tekst. jedn.: Dz. U. z 2007 r.

Nr 14, poz. 89 ze zm.), któremu obecnie odpowiada art. 15 ustawy z dnia 15 kwietnia

2011 r. o działalności leczniczej (tekst. jedn.: Dz. U. z 2015 r., poz. 618 ze zm.) oraz art.

30 ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodzie lekarza i dentysty (tekst jedn.: Dz. U. z

2015 r., poz. 464). Wynikający z tych przepisów obowiązek udzielenia świadczenia

zdrowotnego przez zakład opieki zdrowotnej (podmiot leczniczy), lekarza oraz dentystę

- w razie zagrożenia życia lub zdrowia - ma charakter bezwzględny. Koszty świadczeń

udzielonych w takich warunkach są objęte – na podstawie art. 56 k.c. - skutkami

umowy zawartej miedzy Funduszem a świadczeniodawcą (zob. m.in. wyroki Sądu

Najwyższego: z dnia 5 listopada 2003 r., IV CK 189/02, nie publ.; z dnia 15 grudnia

2005 r., II CSK 21/05, OSNC 2006, nr 9, poz. 157; z dnia 14 lipca 2006 r., II CSK 68/06,

nie publ. oraz z dnia 10 stycznia 2014 r., IC 161/13, nie publ.).

Zgodnie z art. 158 ust. 1 u.ś.o.z., nieważna jest zmiana zawartej umowy

o udzielenie świadczeń opieki zdrowotnej, jeżeli dotyczy ona warunków, które

podlegały ocenie przy wyborze oferty, chyba że konieczność wprowadzenia takich

zmian wynika z okoliczności, których nie można było przewidzieć w chwili zawarcia

umowy. Nie ulega wątpliwości, że ustanowiony w przytoczonym przepisie zakaz

dokonywania zmian umowy może być naruszony przez zawarcie ugody modyfikującej

umowę w zakresie cen świadczeń, stanowiących podstawę ustalenia wysokości

zobowiązania Funduszu. Ugoda nie powołuje nowego stosunku prawnego, a jedynie

zmienia stosunek istniejący; nie może ona stanowić całkowicie nowej podstawy

ustalonych już praw i obowiązków (zob. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 4 lutego

2004 r., I CK 178/03, nie publ. oraz postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 marca

2010 r., IV CSK 429/09, nie publ.).

Sąd Apelacyjny uznał, że dokonana przez strony - w drodze zawartych ugód -

zmiana umowy nr […] była dopuszczalna, gdyż konieczność udzielenia dużej ilości

świadczeń w warunkach przymusu ustawowego stanowi okoliczność, której nie można

było przewidzieć. Ograniczył się przy tym do wskazania, że o ile sama skala tego

rodzaju świadczeń jest możliwa do przewidzenia, o tyle miejsce i rodzaj ich

wystąpienia są nieprzewidywalne.

5

Przytoczona argumentacja odwołuje się w istocie jedynie do ogólnych

przesłanek mogących stanowić podstawę stwierdzenia, czy spełnione zostały warunki

usprawiedliwiające odstępstwo od zakazu zmiany umowy przewidzianego w art. 158

ust. 1 u.ś.o.z.; oparty na niej wywód nie odnosi się natomiast do okoliczności

ocenianego przypadku i w nie wyjaśnia, dlaczego, tzn. z uwagi na jakie okoliczności

faktyczne oraz uregulowania prawne, wykonanie ponadlimitowych świadczeń

usprawiedliwiało zmniejszenie ceny za punkt rozliczeniowy z kwoty 51 zł do kwot 32,61

zł oraz 26,85 zł.

Należy zauważyć, że nieuchylenie się od skutków prawnych ugody na

podstawie art. 918 k.c. nie oznacza jeszcze, że sama ugoda jako dwustronna

czynność prawna nie może być nieważna z innych przyczyn, co rozpoznający sprawę

sąd powszechny powinien uwzględnić nawet pomimo braku podniesienia przez strony

w tym zakresie odpowiednich zarzutów (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia

21 lutego 2013 r., IV CNP 36/12, nie publ.). Potrzebę dokonania takiej oceny

uzasadniały przytoczone regulacje, określające zawiązany przez strony - w wyniku

zawarcia umowy nr […] - stosunek zobowiązaniowy, oraz dokonane w sprawie

ustalenie, że określone przez pozwanego w przygotowanych przez niego projektach

aneksów stawki za punkt rozliczeniowy nie podlegały negocjacji.

Wskazane niedostatki oceny ugód zawartych przez strony w aspekcie ich

zgodności z art. 158 ust. 1 u.ś.o.z. w związku z art. 56 k.c., uniemożliwiają skuteczne

odparcie zarzutów naruszenia tych przepisów.

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39815

§ 1 k.p.c. orzekł jak

w sentencji, orzekając o kosztach postepowania stosownie do art. 108 § 2 w związku

z art. 391 § 1 i art. 39821

k.p.c.