IV CSK 614/14

Sygn. akt IV CSK 614/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 3 lipca 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Grzegorz Misiurek (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Krzysztof Strzelczyk

SSN Anna Owczarek

Protokolant Hanna Kamińska

w sprawie z powództwa A. B.

przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej "B." w B.

o nakazanie,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej

w dniu 3 lipca 2015 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 18 marca 2014 r.,

oddala skargę kasacyjną.

2

UZASADNIENIE

Sąd Okręgowy w B. wyrokiem z dnia 4 października 2013 r. nakazał

pozwanej Spółdzielni Mieszkaniowej „B.” w B., aby przyjęła powoda A. B. w poczet

członków i złożyła oświadczenie woli o ustanowieniu na jego rzecz spółdzielczego

lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego nr 270 położonego w B. przy ulicy O.

[…]. Sąd Apelacyjny oddalił apelację pozwanej od tego orzeczenia wyrokiem

zaskarżonym skargą kasacyjną, przyjmując za podstawę rozstrzygnięcia

następujące ustalenia faktyczne i ich ocenę prawną.

Powód jest bratem zmarłego w dniu 1 marca 2012 r. E. B., któremu

przysługiwało spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu mieszkalnego nr 270,

położonego w B. przy ulicy O. […]. E. B. nie miał zstępnych.

Powód w dniu 17 kwietnia 2012 r. zgłosił wniosek o przyjęcie go w poczet

członków pozwanej Spółdzielni oraz zawarcie z nim umowy o ustanowienie

spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu zajmowanego przez zmarłego brata,

a następnie złożył oświadczenie o gotowości zawarcia tej umowy, deklarację

członkowską, kopię aktu urodzenia i zadeklarował spłatę zobowiązań dotyczących

przedmiotowego lokalu. Pozwana odmówiła przyjęcia powoda w poczet członków

i ustanowienia na jego rzecz wnioskowanego prawa, wskazując, iż nie wniósł on

wymaganego wkładu mieszkaniowego ani nie wykazał, że nabył prawo do tego

wkładu w drodze dziedziczenia, a nadto, że nie spłacił zadłużenia ciążącego na

lokalu w kwocie 5.419,16 zł.

Sąd Apelacyjny zaaprobował stanowisko Sądu pierwszej instancji, że

roszczenia objęte pozwem podlegają ocenie przez pryzmat art. 15 ust. 2 i ust. 4

ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych (tekst jedn.:

Dz. U. z 2003 r., Nr 119, poz. 1116 ze zm.; dalej: „u.s.m.”). Podzielił ocenę, iż

powód spełnił wszystkie wymagane w tych przepisach przesłanki warunkujące

skuteczną ich realizację. Podkreślił przy tym, że przesłanek tych nie stanowią

okoliczności wskazane przez pozwaną w uzasadnieniu odmowy zadośćuczynienia

roszczeniom powoda.

W skardze kasacyjnej, opartej na obu podstawach określonych w art. 3983

§ 1 k.p.c., pozwana zarzuciła Sądowi Apelacyjnemu naruszenie:

3

- art. 15 ust. 2 i 4 u.s.m. przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że dla

realizacji zgłoszonych roszczeń wystarczające jest złożenie deklaracji

członkowskiej i pisemnego zapewnienia gotowości do zawarcia umowy

o ustanowienie spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego;

- art. 14 ust. 2 u.s.m. przez jego niezastosowanie wobec uznania, że powód nie

miał obowiązku wykazania, że dysponuje prawem do wkładu mieszkaniowego po

zmarłym bracie i nie stanowiło podstawy do odmowy realizacji dochodzonych

roszczeń;

- art. 5 § 1 ustawy z dnia 16 września 1982 r. – Prawo spółdzielcze w związku z art.

4 ust. 1 i ust. 6 u.s.m. przez ich niezastosowanie i pominięcie postanowień statutu

uzasadniających odmowę przyjęcia powoda w poczet członków z uwagi na

zadłużenie z tytułu opłat dotyczących lokalu objętego żądaniami pozwu;

- art.. 23 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym przez

jego niezastosowanie na skutek uznania, że nie ma podstaw do warunkowania

realizacji dochodzonych roszczeń przesłankami określonymi w statucie, który – po

zweryfikowaniu zgodności z prawem – został zarejestrowany w Krajowym Rejestrze

Sądowym oraz

- art. 233 § 1 k.p.c. przez niedokonanie wszechstronnej oceny dowodów

i pominięcie materiału dowodowego wskazującego na zadłużenie związane ze

spornym lokalem, zamieszkiwanym przez powoda i jego zmarłego brata.

Powołując się na tak ujęte podstawy kasacyjne, pozwana wniosła

o uchylenie zaskarżonego wyroku i poprzedzającego go wyroku Sądu Okręgowego

i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania, ewentualnie

uchylenie obu tych orzeczeń i oddalenie powództwa.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Istota sporu pomiędzy stronami sprowadzała się do kwestii, czy powód,

jako osoba bliska zmarłego członka pozwanej Spółdzielni, spełnił przesłanki

warunkujące realizację roszczeń - przewidzianych w art. 15 ust. 2 u.s.m. –

o przyjęcie do tej Spółdzielni i zawarcie umowy o ustanowienie spółdzielczego

lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego.

Zgodnie z art. 15 ust. 4 zdanie pierwsze u.s.m., do zachowania tych

roszczeń konieczne jest złożenie w terminie jednego roku deklaracji członkowskiej

4

wraz z pisemnym oświadczeniem o gotowości do zawarcia umowy o ustanowienie

spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego. Przytoczona treść

tego przepisu jest jednoznaczna i nie pozostawia wątpliwości, że wskazane w nim

przesłanki zostały wymienione w sposób wyczerpujący. Unormowanie to nie

zawiera odesłań do innych przepisów lub postanowień statutu, uzupełniających

warunki skutecznej realizacji wskazanych w nim roszczeń. Trafnie zatem Sąd

Apelacyjny uznał, że – w świetle tak rozumianego znaczenia powołanego przepisu

– wyłączone jest kreowanie dodatkowych przesłanek, od których spełnienia

spółdzielnia mieszkaniowa mogłaby uzależnić przyjęcie uprawnionego w poczet

członków i zawarcie z nim umowy o ustanowienie spółdzielczego lokatorskiego

prawa do lokalu mieszkalnego. Stanowisko to znajduje wsparcie w judykaturze.

Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 23 października 1991 r., II CR 84/91

(OSNCP 1992, nr 6, poz. 115), odnoszącym się do przesłanek warunkujących

realizację roszczeń przewidzianych w – nie obowiązującym już - art. 221 Prawa

spółdzielczego, uregulowanych w sposób zbliżony do przyjętego w art. 15 ust. 4

u.s.m., wskazał, że powstanie tych roszczeń mogą wyłączyć tylko okoliczności

przewidziane w ustawie i opartym na nim statucie. Również Trybunał Konstytucyjny

wyraził pogląd, że dopiero realizacja roszczeń przewidzianych w art. 15 ust. 2 u.s.m.

stawia na porządku dziennym problem rozliczenia się przez spółdzielnię

mieszkaniową z wkładu mieszkaniowego wniesionego przez członka, którego

spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu mieszkalnego wygasło; rozliczenia takiego

spółdzielnia powinna dokonać ze spadkobiercami osoby, której prawo to

przysługiwało. Podkreślił przy tym, że art. 8 u.s.m. nie upoważnia spółdzielni

mieszkaniowej do uregulowania w statucie problematyki praw i obowiązków osób,

nie będących członkami spółdzielni, w zakresie, w jakim nie została ona

uregulowana w ustawie (zob. uzasadnienie wyroku z dnia 27 czerwca 2013 r.,

K 36/12, OTK-A, 2013, nr 5, poz. 64).

Podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty zostały oparte na odmiennym –

błędnym –założeniu, odbiegającym od zaprezentowanej wyżej wykładni art. 15 ust.

4 u.s.m. i abstrahującym od pozycji prawnej osoby bliskiej zmarłego członka.

W wypadku realizacji roszczeń przewidzianych w art. 15 ust. 2 u.s.m., spółdzielcze

lokatorskie prawo do lokalu mieszkalnego ustanawiane jest na nowo, gdyż

5

poprzednio istniejące wygasło (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 sierpnia

2009 r., II CSK 188/09, nie publ.). Należy zatem uznać, że osoba bliska nie

wstępuje w prawa zmarłego członka, lecz nabywa własne prawo po spełnieniu

warunków wymienionych w sposób wyczerpujący w art. 15 ust. 4 zdanie pierwsze

u.s.m.

Z tych względów Sąd najwyższy na podstawie art. 39814

k.p.c. orzekł, jak

w sentencji.