III PK 144/14

Sygn. akt III PK 144/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 2 lipca 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Józef Iwulski (przewodniczący)

SSN Zbigniew Hajn (sprawozdawca)

SSN Krzysztof Staryk

w sprawie z powództwa L. C.

przeciwko Państwowej Wyższej Szkole Zawodowej […]

o odszkodowanie z tytułu nieuzasadnionego rozwiązania umowy o pracę bez

wypowiedzenia,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 2 lipca 2015 r.,

skargi kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w K.

z dnia 15 listopada 2013 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Okręgowemu - Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K. do

ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania

kasacyjnego.

2

UZASADNIENIE

Powódka L. C. domagała się w pozwie przywrócenia do pracy w pozwanej

Państwowej Wyższej Szkole Zawodowej [...] na dotychczasowym stanowisku na

warunkach określonych w umowie o pracę z 1 lutego 2006 r., a po modyfikacji

żądania domagała się zasądzenia od pozwanego odszkodowania z tytułu

niezgodnego z prawem rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia na

podstawie art. 52 § 1 pkt 1 i 2 k.p. Uzasadniając żądnie powódka podała, że strona

pozwana w dniu 21 grudnia 2010 r. rozwiązała bez wypowiedzenia umowę o pracę

łączącą strony na podstawie art. 52 § 1 pkt. 1 i 2 k.p., wskazując jako przyczyny

popełnienie przez powódkę oczywistego przestępstwa plagiatu uniemożliwiającego

jej dalsze zatrudnienie na dotychczasowym stanowisku, naruszenie przez powódkę

obowiązków pracowniczych w wyniku popełnienia przestępstwa plagiatu oraz utratę

zaufania do powódki. Zdaniem powódki „zeszyty” (tak w oryginale – uwaga SN)

strony pozwanej o popełnieniu przez powódkę plagiatu w publikacjach

wymienionych w piśmie rozwiązującym umowę o pracę, są bezpodstawne.

Powódka wskazała, że nie ma wiedzy, z jakiego powodu w publikacji pt. „[...]” w

Zeszytach Naukowych [...] nie znalazła się informacja o skorzystaniu przez nią ze

źródła, którym była publikacja T. K. Zdaniem powódki, prawdopodobnie w trakcie

przepisywania tekstu przypis o skorzystaniu z tekstu autorstwa T. K., został

nieumyślnie pominięty, bez żadnego celowego działania ze strony powódki.

Odnośnie do zarzutu popełnienia plagiatu w książce pt. „[...]”, wydanej przez PWSZ

powódka wyjaśniła, że zjawisko przemocy w ostatnich latach jest jednym z

najczęściej podejmowanych tematów i w związku z tym nie trudno znaleźć w

literaturze przedmiotu treści pokrewne lub podobne. W książce powódki znajduje

się fragment obejmujący 20 zdań podobny do tekstu J. Z., co nie oznacza, że

powódka dopuściła się plagiatu. Skoro powódka nie popełniła plagiatów

zarzucanych jej przez pozwaną, nie wystąpiły przyczyny rozwiązania umowy o

pracę określone w art. 52 § 1 pkt. 1 i 2 k.p. Ponadto, zdaniem powódki, podana

przez pozwaną utrata zaufania do powódki nie może stanowić podstawy

rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia.

Pozwana w odpowiedzi na pozew wniosła o oddalenie powództwa w całości i

zasądzenie na jej rzecz od powódki kosztów postępowania. Strona pozwana

3

zarzuciła, że popełnienie przez powódkę oczywistego przestępstwa plagiatu zostało

stwierdzone przez władze uczelni i samodzielnych pracowników naukowych na

nadzwyczajnym posiedzeniu w dniu 10 grudnia 2010 r. W ocenie pozwanej,

powódka, popełniając przestępstwo plagiatu dopuściła się ciężkiego naruszenia

podstawowych obowiązków pracowniczych przez naruszenie prestiżu pozwanej

uczelni, narażenie na szwank jej dobrego imienia oraz działanie na jej szkodę w

wymiarze ekonomicznym, gdyż część wydawnictw, w których powódka popełniła

plagiaty, była sfinansowana przez pozwaną. W piśmie procesowym z 11 marca

2011 r. strona pozwana zarzuciła ponadto, że powódka po wręczeniu jej 21 grudnia

2010 r. pisma o rozwiązaniu umowy o pracę przyznała fakt popełnienia plagiatów, a

po zawiadomieniu o tym fakcie prokuratury, powódka w 3 publikacjach dostępnych

w bibliotece uczelni wprowadziła zmiany w postaci noty sporządzonej pismem

ręcznym na kartach wklejonych do książek, których powódka była współautorem

razem z M. P.

Sąd Rejonowy wyrokiem z 13 czerwca 2013 r. zasądził od strony pozwanej

na rzecz powódki 16.670,70 zł z tytułu odszkodowania oraz 180 zł z tytułu kosztów

zastępstwa procesowego, a nadto zasądził od strony pozwanej na rzecz Skarbu

Państwa 30 zł z tytułu opłaty od pozwu.

Sąd pierwszej instancji uznał, że nie ma podstaw do przyjęcia, że powódka

popełniła oczywiste przestępstwo określone w art. 115 ustawy z dnia 4 lutego

1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz.U. z 2006 r. Nr 90, poz. 631

ze zm.), dalej, jako: „prawo autorskie”. Nawiązując do wyroku Sądu Najwyższego z

dnia 18 stycznia 2008 r., II PK 269/07, Sąd Rejonowy stwierdził, że „oczywistość”

popełnienia przestępstwa w rozumieniu art. 52 § 1 pkt. 2 k.p. może być stwierdzona

na podstawie takiej oceny konkretnego zdarzenia, która nie pozostawia

wątpliwości, że przestępstwo zostało popełnione, a zatem nie można uznawać

oczywistości przestępstwa, jeżeli nie ma pewności, czy zostało ono popełnione.

Zdaniem Sądu nie ma pewności, że powódka dopuściła się popełnienia

przestępstwa plagiatu, bowiem strona pozwana dysponowała jedynie dowodem na

wypełnienie znamion przedmiotowych przestępstwa, a nie miała żadnych dowodów

na wystąpienie znamion podmiotowych. Tymczasem do ustalenia popełnienia

przestępstwa, niezbędne jest ustalenie zamiaru sprawcy, co wymagało przed

4

podjęciem decyzji o rozwiązaniu umowy o pracę, przeprowadzenia przez stronę

pozwaną postępowania dowodowego w trybie dyscyplinarnym polegającego co

najmniej na wysłuchaniu powódki. Strona pozwana ograniczyła swoje działania do

analizy treści publikacji powódki, co nie jest wystarczające do stwierdzenia

popełniania przez nią przestępstwa. Postępowanie dowodowe wykazało brak

znamion bezpośredniego przywłaszczenia przez powódkę autorstwa cudzego

utworu, a nawet brak podstaw do przyjęcia, że powódka dopuściła się zarzucanego

jej czynu z zamiarem ewentualnym. W odniesieniu do artykułu pt. „[...]” Sąd

Rejonowy ustalił, że powódka umieszczając w treści informację, że fragment tekstu

został opracowany na podstawie T. K., „S.” [...], sądziła, że w sposób właściwy i

dopuszczalny cytowała T. K. Zdaniem Sądu Rejonowego, powódka miała prawo tak

uważać, gdyż nie ma wykształcenia prawniczego i przytaczała fragmenty utworu T.

K. w podręczniku uczelnianym dla celów dydaktycznych i naukowych. W

odniesieniu do książki pt. „[...]”, która zawiera fragmenty tekstu autorstwa J. Z., Sąd

Rejonowy ustalił, że również w wypadku tej publikacji strona pozwana nie miała

podstaw do stwierdzenia popełnienia oczywistego przestępstwa przez powódkę,

gdyż nie rozważyła kwestii wyłączenia bezprawności czynu na skutek zgody J. Z.

na wykorzystanie jej tekstu bez podawania jej nazwiska. Sąd Rejonowy uznał

również, że nie wystąpiła kolejna przyczyna rozwiązania umowy o pracę wskazana

przez stronę pozwaną, gdyż powódka nie była pracownikiem naukowo-

dydaktycznym, tylko dydaktycznym i w związku z tym prowadzenie twórczości

naukowej nie stanowiło jej podstawowego obowiązku pracowniczego. W

konsekwencji ustalenia braku podstaw do rozwiązania przez pozwanego umowy o

pracę łączącej go z powódką bez wypowiedzenia Sąd pierwszej instancji

uwzględnił powództwo i zasądził od pozwanego na rzecz powódki odszkodowanie

w kwocie 16.670,70 zł na podstawie art. 56 § 1 i 2 oraz art. 58 k.p.

Wyrokiem zaskarżonym rozpoznawaną skarga kasacyjną Sąd Okręgowy

uwzględnił apelację wniesioną przez pozwaną Szkołę, zmieniając wyrok Sądu

pierwszej instancji w całości w ten sposób, że powództwo oddalił i zasądził od

powódki na rzecz strony pozwanej 167 zł z tytułu zwrotu kosztów postępowania za

obie instancje.

5

Zdaniem Sądu odwoławczego, Sąd Rejonowy na skutek nieprawidłowej

oceny dowodów dokonał błędnych ustaleń faktycznych i błędnej oceny prawnej tych

ustaleń. Sąd Rejonowy błędnie uznał, że pozwana nie miała podstaw do zarzucenia

powódce popełnienia oczywistego przestępstwa określonego art. 115 § 1 prawa

autorskiego, gdyż przed rozwiązaniem umowy o pracę nie przeprowadziła żadnego

postępowania, w szczególności postępowania dyscyplinarnego i nie miała żadnych

dowodów wykazujących istnienie znamion podmiotowych przestępstwa. Równie

błędne jest uznanie, że dowody przeprowadzone w postępowaniu sądowym

wykazały, że powódka przestępstwa nie popełniła. W ocenie Sądu Okręgowego,

postępowanie w pierwszej instancji wykazało brak podstaw do przyjęcia braku winy

powódki. W odniesieniu do zarzutu związanego z tekstem pt. „[...]”, zamieszczonym

w Zeszytach Naukowych, Sąd pierwszej instancji uznał za prawdziwe wyjaśnienie

powódki, że tekst ten w Zeszytach Naukowych został pozbawiony uwagi o treści

„Opracowanie na podstawie T. K.,”S.” [...]” bez winy powódki. Uznał też, że o

braku winy powódki świadczy jej usprawiedliwione przekonanie, że zamieszczenie

tej uwagi spełnia wymogi prawidłowego cytowania cudzego tekstu. Zdaniem Sądu

Okręgowego, nie jest możliwe uznanie tych ocen za prawidłowe. Nie można uznać

za prawidłową ocenę wiarygodności zeznań świadka M. P. i przesłuchania

powódki, tym bardziej, że Sąd pierwszej instancji nie wyjaśnił w uzasadnieniu

wyroku, dlaczego został przekonany o wiarygodności tych dowodów. Prawidłowa

ocena zebranego materiału dowodowego powinna prowadzić do wniosku

przeciwnego, czyli uznania, że zarówno zeznania świadka M. P. jak i wyjaśnienia

powódki nie mogą być uznane za wiarygodne. M. P. był współautorem tekstu

opublikowanego w Zeszytach Naukowych i podejrzanym podobnie jak powódka o

popełnienie przestępstwa z art. 115 § 1 ustawy o prawie autorskim. Już to nakazuje

ostrożność w ocenie prawdziwości jego zeznań, a o braku możliwości uznania ich

za wiarygodne w zupełności przekonuje dowód z zeznań świadka T. K.

przeprowadzony w postępowaniu przygotowawczym (k. 136 i 137 akt 1 Ds.

.../13/D), znany Sądowi pierwszej instancji, z którego wynika, że M. P. nakłaniał T.

K. w trakcie postępowania przygotowawczego, do wyrażenia zgody na nieodpłatne

i nieograniczone wykorzystanie jego tekstu przez autorów publikacji zamieszczonej

w Zeszytach Naukowych. Usiłowania uzyskania zgody T. K. na korzystanie z jego

6

tekstu najlepiej świadczą o nieprawdziwości zeznań świadka M. P. i twierdzeń

powódki, że uwaga o treści „opracowanie na podstawie T. K., „S.” została pominięta

w Zeszytach Naukowych bez udziału powódki. Dla zaistnienia przestępstwa uwaga

ta nie ma znaczenia, gdyż nawet jej umieszczenie w Zeszytach Naukowych nie

pozbawia czynu zarzucanego powódce przestępczego charakteru, gdyż włączenie

tej uwagi do tekstu nie spełnia wymogów dozwolonego cytowania określonych w

art. 29 prawa autorskiego, ani wymogów korzystania z twórczości zależnej

określonych w art. 2 prawa autorskiego. Błędne przekonanie powódki o

dopuszczalnych formach cytowania cudzych tekstów nie mogą stanowić

okoliczności wyłączającej winę powódki, gdyż tekst zamieszczony w Zeszytach

Naukowych nie został opatrzony uwagą „opracowano na podstawie...”, a zatem w

tej publikacji powódka w żaden sposób nie ujawniła korzystania z tekstu T. K., tylko

obszerne fragmenty jego tekstu opublikowała pod nazwiskiem własnym i

współautorów. W ocenie Sądu Okręgowego, materiał dowodowy zgromadzony

przez Sąd pierwszej instancji, przekonuje o braku okoliczności wyłączających winę

powódki przy popełnieniu czynu wymienionego w pkt. 1 lit. a pisma rozwiązującego

umowę o pracę. Czyn ten stanowi oczywiste przestępstwo określone w art. 115

prawa autorskiego uniemożliwiające dalsze zatrudnienie powódki na dotychczas

zajmowanym stanowisku i uzasadnia rozwiązanie umowy o pracę na podstawie art.

52 § 1 pkt. 1 k.p. Dla uznania zasadności rozwiązania umowy o pracę łączącej

strony wystarczające jest ustalenie, że powódka popełniła oczywiste przestępstwo

przy publikacji artykułu pt.: „[...]” w Zeszytach naukowych PWSZ co czyni zbędnym

ustalanie, czy takie samo przestępstwo popełniła powódka przy publikacji książki

pod tytułem „[...]”, w której wykorzystała tekst J. Z. za jej zgodą. Zdaniem Sądu

Okręgowego, obydwie publikacje powódki uzasadniają rozwiązanie z nią umowy o

pracę w trybie art. 52 § 1 pkt 1 k.p., nawet w razie uznania, że publikacje te nie

stanowiły oczywistych przestępstw określonych art. 115 ustawy o prawie autorskim

i prawach pokrewnych, gdyż dokonując tych publikacji powódka dopuściła się

ciężkiego naruszenia podstawowego obowiązku pracowniczego wymienionego w

art. 100 § 2 pkt 4 k.p., który nakłada na pracownika obowiązek dbania o dobro

zakładu pracy. Powódka jako pracownik Wyższej Szkoły Zawodowej miała

obowiązek dbania o dobre imię szkoły i jej prestiż w środowisku akademickim i w

7

społeczności studenckiej. Sposób korzystania z cudzych tekstów zastosowany

przez powódkę w omawianych publikacjach, nawet gdyby nie stanowił oczywistego

przestępstwa plagiatu, naraża stronę pozwaną na rażącą deprecjację jej walorów

jako placówki edukacyjnej i dyskwalifikuje powódkę jako pracownika

dydaktycznego. Nie ma podstaw do oceny dokonanej przez Sąd Rejonowy, że

powódka nie naruszyła podstawowych obowiązków pracowniczych, gdyż nie była

pracownikiem naukowo-dydaktycznym i nie miała obowiązku rozwijania twórczości

naukowej. Okoliczność ta nie zwalniała jej z obowiązku przestrzegania prawa

prasowego i dbania o dobro szkoły przez starania o wysoką jakość publikacji. Błędy

Sądu pierwszej instancji popełnione przy ustalaniu stanu faktycznego i jego ocenie

spowodowały konieczność zmiany zaskarżonego wyroku na podstawie art. 386 § 1

k.p.c. i zasądzenia od powódki na rzecz strony pozwanej koszty postępowania za

obie instancje na podstawie art. 98 i 108 § 1 k.p.c.

Powódka zaskarżyła wyrok Sądu drugiej instancji w całości, zarzucając w

skardze kasacyjnej naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i

niewłaściwe zastosowanie art. 52 § 1 pkt. 2 k.p., polegające na przyjęciu, że

powódka popełniła oczywiste przestępstwo i naruszyła podstawowe obowiązki

pracownicze; niewłaściwe zastosowanie art. 100 § 2 pkt 4 k.p., polegające na

przyjęciu, że powódka naruszyła podstawowe obowiązki pracownicze;

niezastosowanie art. 52 § 3 k.p. w związku z art. 30 ust. 21

ustawy z dnia 31 maja

1991 r. o związkach zawodowych (jednolity tekst. Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 854

ze. zm.), przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 115 prawa

autorskiego, polegające na przyjęciu przez Sąd drugiej instancji, że powódka

popełniła oczywiste przestępstwo z tego przepisu. Skarżąca zarzuciła także

naruszenie przepisu postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy tj. art.

378 § 1 k.p.c., przez orzeczenie ponad granicami wniosków apelacji.

Pełnomocniczka powódki wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w

całości i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania i

rozstrzygnięcia o kosztach postępowania, ewentualnie o jego uchylenie i

orzeczenie co do istoty sprawy przez zasądzenie od strony pozwanej na rzecz

powódki 16.670,70 zł brutto z tytułu odszkodowania, za niezgodne z prawem

rozwiązanie umowy o pracę oraz 180 zł z tytułu kosztów zastępstwa procesowego,

8

a także od strony pozwanej na rzecz Skarbu Państwa 30 zł z tytułu opłaty od

pozwu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest uzasadniona. Sąd Najwyższy w obecnym składzie

podziela prezentowany wielokrotnie w orzecznictwie Sądu Najwyższego pogląd, że

nieustalenie podstawy faktycznej wyroku sądu drugiej instancji oznacza, że zarzut

niewłaściwego zastosowania prawa materialnego, w rozumieniu art. 3983

§ 1 pkt 1

k.p.c., odnoszący się do przepisów powołanych w podstawie prawnej takiego

wyroku, jest uzasadniony. Brak ustaleń faktycznych, koniecznych do

rozstrzygnięcia sporu jest nie tylko mankamentem uzasadnienia, ale usprawiedliwia

także materialnoprawne zarzuty skargi kasacyjnej. Nie jest bowiem możliwe

prawidłowe zastosowanie prawa materialnego (dokonanie prawidłowej subsumcji)

bez zgodnego z prawem (procesowym) ustalenia podstawy faktycznej

rozstrzygnięcia (por. np. wyroki Sądu Najwyższego z: 26 czerwca 2001 r., III CKN

400/00, LEX nr 52360; 9 grudnia 2004 r., I UK 119/04, 28 lutego 2006 r., III CSK

135/05, LEX nr 201033; 11 kwietnia 2006 r., I PK 164/05, Monitor Prawa Pracy

2006 nr 10, s. 541; 9 lutego 2007 r., I PK 222/06, OSNP 2008 nr 11-12, poz. 159;

19 marca 2008 r., I PK 256/07, OSNP 2009 nr 15-16, poz. 192; 9 maja 2008 r.,

II PK 316/07, OSNP 2009 nr 19-20, poz. 250; 4 listopada 2008 r., II PK 100/08,

OSNP 2010 nr 9-10, poz. 108; 10 marca 2011 r., II PK 241/10, LEX nr 81752; 16

czerwca 2011 r., I PK 272/10, LEX nr 1001283; 4 kwietnia 2013 r., II PK 237/12; 19

lutego 2014, II PK 130/13, LEX nr 1460978). Taka sytuacja ma miejsce w nin.

sprawie. Sąd Okręgowy wyraźnie stwierdził, że Sąd pierwszej instancji na skutek

nieprawidłowej oceny dowodów dokonał błędnych ustaleń faktycznych. Tym samym

jednoznacznie odrzucił te ustalenia. Jednocześnie Sąd Okręgowy nie dokonał

własnych ustaleń. W części historycznej wyroku nie przytacza też, poza

szczątkowymi wzmiankami, ustaleń dokonanych przez Sąd Rejonowy, opisuje

jedynie powództwo i stanowisko strony pozwanej, prawne motywy wyroku sadu

pierwszej instancji oraz apelację. Sąd odwoławczy dokonuje odmiennej oceny

dowodów – wyjaśnień powódki i zeznań świadka M. P. w kwestii zamieszczenia

9

przez nich informacji, że artykuł pt. „[...]” zawierał usuniętą bez ich wiedzy

informację, że fragment tego tekstu został opracowany na podstawie utworu T. K.

zamieszczonego w czasopiśmie „S.” [...]. Wywody te nie składają się jednak na

obraz faktycznych okoliczności sprawy, pozwalający na dokonanie prawnej oceny

żądań powództwa oraz na kasacyjną kontrolę prawidłowości ocen prawnych

przyjętych przez Sąd drugiej instancji. Nie wiadomo nawet, jakie przyczyny

zakończenia stosunku pracy wskazał pracodawca w oświadczeniu o rozwiązaniu

umowy o pracę bez wypowiedzenia. Przytoczenie skrótowego ich opisu w relacji z

uzasadnienia pozwu nie spełnia tej roli, skoro Sąd Okręgowy nie wskazał, że jest to

ustalenie faktyczne. Przedstawione wyżej wady zaskarżonego wyroku

uniemożliwiają Sądowi Najwyższemu merytoryczną ocenę prawidłowości

zastosowania i wykładni wskazanych w podstawie skargi kasacyjnej przepisów.

Kontrola taka jest bowiem możliwa i sensowna jedynie w wypadku istnienia

prawidłowych ustaleń faktycznych. Z tych względów, zgodnie ze wskazanym wyżej

stanowiskiem orzecznictwa Sądu Najwyższego, podstawę naruszenia prawa

materialnego należy uznać za w pełni uzasadnioną.

Jedynie na marginesie, dostrzegając niezależną od okoliczności faktycznych

nietrafność argumentacji prawnej Sądu Okręgowego, Sąd Najwyższy wskazuje, że

zgodnie z art. 52 § 1 k.p., pracodawca może rozwiązać umowę o pracę bez

wypowiedzenia z winy pracownika w razie: 1) ciężkiego naruszenia przez

pracownika podstawowych obowiązków pracowniczych; 2) popełnienia przez

pracownika w czasie trwania umowy o pracę przestępstwa, które uniemożliwia

dalsze zatrudnianie go na zajmowanym stanowisku, jeżeli przestępstwo jest

oczywiste lub zostało stwierdzone prawomocnym wyrokiem. Z kolei zgodnie art.

115 ust. 1 prawa autorskiego, kto przywłaszcza sobie autorstwo albo wprowadza w

błąd co do autorstwa całości lub części cudzego utworu albo artystycznego

wykonania, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia

wolności do lat 3. Zgodnie z ustaloną wykładnią art. 52 § 1 pkt 2 k.p., przestępstwo

musi być oczywiste, tzn. muszą istnieć niebudzące wątpliwości dowody popełnienia

czynu zabronionego pod groźbą kary (np. ujęcie sprawcy „na gorącym uczynku” lub

powinno być stwierdzone prawomocnym wyrokiem. Oczywistość (lub prawomocne

stwierdzenie) przestępstwa musi istnieć przed złożeniem przez pracodawcę

10

oświadczenia o rozwiązaniu umowy. Późniejsze wykazanie oczywistości

przestępstwa lub uprawomocnienie się orzeczenia stwierdzającego przestępstwo

nie uzdrawia czynności rozwiązania umowy (zob. orzeczenia Sądu Najwyższego z:

30 stycznia 1977 r., I PRN 141/76; 4 kwietnia 1979 r., I PR 13/79, OSNCP 1979 nr

11, poz. 221; 4 lutego 1982 r., I PRN 1/82, OSNCP 1982 nr 8-9, poz. 131; 12

listopada 2003 r., I PK 625/02, OSNP 2004 Nr 20, poz. 350; 18 stycznia 2008 r.,

II PK 269/07). Z przytoczonych przepisów wynika, że w sprawie o roszczenia

pracownika z tytułu wadliwego rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia z

powodu popełnienia przez tego pracownika w czasie trwania umowy o pracę

przestępstwa, sąd powinien ocenić, czy w dacie złożenia oświadczenia o

wypowiedzeniu przestępstwo było dla pracodawcy oczywiste. To oznacza, że

pracodawca już w tej dacie musi mieć pełną znajomość znamion przestępstwa i

prawidłowo odnieść je do zaistniałych i w pełni mu znanych okoliczności

faktycznych zdarzenia, które kwalifikuje jako przestępstwo. Zważywszy, że

rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia musi być stosowane ze

szczególną ostrożnością, to jej rozwiązanie z powodu oczywistości przestępstwa

musi być dokonane z najwyższa starannością. W kontekście sprawy, w której

zapadł zaskarżony wyrok Sądu Okręgowego, chodzi przy tym o wypełnienie

znamion co najmniej jednej z postaci przestępstwa z art. 115 ust. 1 prawa

autorskiego, tj. przywłaszczenia autorstwa (zamiar bezpośredni, przestępstwo

bezskutkowe) lub wprowadzenia w błąd co do autorstwa (przestępstwo skutkowe,

zamiar bezpośredni lub ewentualny). Sąd Okręgowy wniosek o oczywistości

przestępstwa plagiatu oparł błędnie głównie na ustaleniu świadomości pracodawcy

nie w chwili rozwiązywania umowy o pracę, lecz na ustaleniu w postępowaniu

sądowym, że powódka nie zamieściła w pierwotnym, złożonym do wydawnictwa

tekście, informacji, że został on opracowany na podstawie tekstu T. K. Sąd

powinien więc zbadać stan świadomości pracodawcy w chwili składania

oświadczenia o rozwiązaniu umowy o prace bez wypowiedzenia, czego ewidentnie

nie zrobił. Z ustaleń nie wynika, aby pracodawca wyjaśnił przed złożeniem

oświadczenia woli kwestię twierdzonego przez powódkę odesłania do tekstu T. K.

Gdyby takie odesłanie rzeczywiście miało miejsce, to należałoby szczegółowo

wyjaśnić, czy jego zamieszczenie wyłącza uznanie, że powódka działała w

11

zamiarze przywłaszczenia autorstwa (wykraczając poza prawo cytatu (art. 29

prawa autorskiego) lub nie mając zgody autora na stworzenie dzieła zależnego (art.

2 prawa autorskiego). Chodzi o to, czy można przyjąć, że w tej sytuacji była

przekonana, że zamieszczenie odesłania oznacza, że nie przywłaszcza sobie

autorstwa ani nie wprowadza w błąd. Kwestie te powinny być ustalone w sposób

niebudzący wątpliwości przez pracodawcę przed złożeniem oświadczenia woli o

rozwiązaniu stosunku pracy przez pracodawcę. Trafnie też w skardze kasacyjnej

podkreślono, że rozwiązanie stosunku pracy z powodu ciężkiego naruszenia

podstawowych obowiązków pracowniczych wymaga wykazania przez pracodawcę

winy pracownika w postaci umyślności lub rażącego niedbalstwa. Sama

bezprawność zachowania pracownika nie wystarcza bowiem do przydania

naruszeniu obowiązku pracowniczego charakteru ciężkiego, do którego niezbędny

jest znaczny stopień nasilenia złej woli pracownika w postaci winy umyślnej lub

rażącego niedbalstwa (np. wyrok Sądu Najwyższego z 5 marca 2013 r., II PK

174/12

Z powyższych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na podstawie

art. 39815

§ 1 k.p.c., a o kosztach postępowania kasacyjnego - na podstawie art.

108 § 2 k.p.c. w związku z 39821

k.p.c.

.kc