III CZP 45/15

Sygn. akt III CZP 45/15

UCHWAŁA

Dnia 10 lipca 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Jacek Gudowski (przewodniczący)

SSN Bogumiła Ustjanicz

SSN Dariusz Zawistowski (sprawozdawca)

Protokolant Katarzyna Bartczak

w sprawie z powództwa R. D.

przeciwko Gminie K.

o zapłatę,

po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym

w dniu 10 lipca 2015 r.

zagadnienia prawnego

przedstawionego przez Sąd Okręgowy w K.

postanowieniem z dnia 29 kwietnia 2015 r.,

"Czy, będące realizacją umownego prawa odstąpienia, odstąpienie

przez wykonawcę, od zawartej z podwykonawcą umowy o roboty

budowlane, na którą inwestor wyraził zgodę, powoduje ustanie,

wskazanej w art. 6471

§ 5 k.c., solidarnej z wykonawcą

odpowiedzialności inwestora za zapłatę wynagrodzenia za roboty

budowlane wykonane przez podwykonawcę, czy też takie odstąpienie

pozostaje bez wpływu na istnienie tej odpowiedzialności?"

podjął uchwałę:

W razie odstąpienia przez wykonawcę od umowy o roboty

budowlane, zawartej z podwykonawcą, inwestor nie ponosi

odpowiedzialności na podstawie art. 6471

§ 5 k.c.

2

UZASADNIENIE

Sąd Rejonowy w K. wyrokiem z dnia 23 grudnia 2014 r. zasądził od strony

pozwanej na rzecz powódki kwotę 53.320,55 zł, wraz z należnościami ubocznymi.

Ustalił, że powódka była podwykonawcą robót budowlanych na podstawie umowy

zawartej z generalnym wykonawcą Przedsiębiorstwem Budownictwa

Przemysłowego „W.” S.A., na której zawarcie strona pozwana, jako inwestor,

wyraziła zgodę.

Sąd Rejonowy uznał, że w tej sytuacji strona pozwana ponosiła

odpowiedzialność wobec powódki na podstawie art. 6471

§ 5 k.c. i była

zobowiązana do zapłaty wynagrodzenia za roboty budowlane wykonane przez

powódkę solidarnie z generalnym wykonawcą. Dla istnienia tego zobowiązania nie

miało znaczenia wykonanie przez generalnego wykonawcę robót budowlanych

umownego prawa odstąpienia od umów zawartych z powódką i inwestorem, gdyż

jakakolwiek modyfikacja ustawowych zasad odpowiedzialności inwestora wobec

podwykonawcy została ustawowo wyłączona, na co wskazuje brzmienie art. 6471

§ 6 k.c.

Sąd Okręgowy w K., rozpoznając apelację strony pozwanej, powziął

wątpliwość, jaki jest skutek odstąpienia przez wykonawcę robót budowlanych od

umowy z podwykonawcą dla istnienia solidarnej odpowiedzialności inwestora

i wykonawcy za zapłatę wynagrodzenia za roboty budowlane wykonane przez

podwykonawcę i zagadnienie to przedstawił Sądowi Najwyższemu do

rozstrzygnięcia na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. Podkreślił, że prócz stanowiska

przyjętego w zaskarżonym wyroku przez Sąd Rejonowy, możliwe jest również

stanowisko, że warunkiem odpowiedzialności inwestora na podstawie at. 6471

§ 5

k.c. jest istnienie zobowiązania wykonawcy wobec podwykonawcy. Jest to bowiem

odpowiedzialność o charakterze szczególnym i przepisy jej dotyczące nie mogą być

intepretowane w sposób rozszerzający. Na ich podstawie inwestor jest

zobowiązany wyłącznie do zapłaty wynagrodzenia należnego podwykonawcy

w oparciu o zawartą umowę, a odstąpienie generalnego wykonawcy od umowy

z podwykonawcą prowadzi do zmiany podstawy rozliczeń stron umowy, stosownie

do regulacji zawartej w art. 395 § 2 k.c.

3

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Nie ulega wątpliwości, że powódka w pozwie dochodziła od strony pozwanej,

jako inwestora, zapłaty za roboty budowlane wykonane na podstawie umowy

zawartej z generalnym wykonawcą, który odstąpił od tej umowy. Wobec zgody

inwestora na zawarcie umowy między powódką i generalnym wykonawcą powstała

jego odpowiedzialność za zapłatę wynagrodzenia należnego podwykonawcy,

solidarna z odpowiedzialnością wykonawcy robót budowlanych. W doktrynie

i judykaturze przyjmuje się, że jest to odpowiedzialność typu gwarancyjnego za

dług cudzy. Sąd Okręgowy wskazał zasadnie, że art. 6471

§ 5 k.c. jest zatem

przepisem o charakterze szczególnym, co wymaga jego ścisłej wykładni. Statuuje

on solidarną odpowiedzialność inwestora z odpowiedzialnością wykonawcy - wobec

podwykonawcy - określając wyraźnie jej zakres. Ogranicza ją do odpowiedzialności

za zapłatę wynagrodzenia za roboty budowlane wykonane przez podwykonawcę.

Należy zatem przyjąć, że inwestor jest zobowiązany wyłącznie do zapłaty

wynagrodzenia należnego podwykonawcy, rozumianego jako jego należność

główna, istniejąca na podstawie umowy zawartej z wykonawcą robót budowlanych.

Takie stanowisko było już prezentowane w judykaturze (zob. wyrok SN z dnia 5

września 2012 r., IV CSK 91/12).

Na gruncie art. 6471

§ 5 k.c. odpowiedzialność inwestora jest powiązana

z odpowiedzialnością wykonawcy za zapłatę wynagrodzenia podwykonawcy robót

budowlanych, a jej podstawą jest umowa łącząca wykonawcę i podwykonawcę.

W doktrynie dominuje stanowisko, że wykonanie umownego prawa odstąpienia

powoduje, że umowa, w której to uprawnienie zastrzeżono, wygasa ze skutkiem

wstecznym (ex tunc). To stanowisko jest także akceptowane w judykaturze.

Odstąpienie przez wykonawcę robót budowlanych od umowy

z podwykonawcą powoduje zatem, także w przypadku realizacji umownego prawa

odstąpienia, wygaśnięcie tej umowy ze skutkiem wstecznym, co prowadzi także do

wygaśnięcia odpowiedzialności inwestora na podstawie art. 6471

§ 5 k.c. Jak już

bowiem wyżej wskazano dotyczy ona wyłącznie odpowiedzialności za zapłatę

wynagrodzenia za wykonanie robót budowlanych i nie obejmuje obowiązku zapłaty

innych należności przysługujących podwykonawcy wobec wykonawcy robót

budowlanych. Skuteczne odstąpienie przez wykonawcę robót budowlanych

4

(generalnego wykonawcę) od umowy z podwykonawcą prowadzi zaś do zmiany

podstawy rozliczeń stron i podwykonawca traci roszczenie o zapłatę

wynagrodzenia za wykonane roboty budowlane. Na skutek odstąpienia przez

wykonawcę robót budowlanych od umowy z podwykonawcą powstają inne

zobowiązania pomiędzy stronami umowy, wynikające z ustawy (określone w art.

395 § 2 k.c.). Natomiast cudzy dług, za który inwestor ponosi odpowiedzialność na

podstawie art. 6471

§ 5 k.c., w takiej sytuacji nie istnieje.

Z tych względów orzeczono jak w treści uchwały.