III KK 24/15

Sygn. akt III KK 24/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 9 lipca 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Jerzy Grubba (przewodniczący)

SSN Tomasz Grzegorczyk

SSN Andrzej Stępka (sprawozdawca)

Protokolant Łukasz Biernacki

przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Zdzisława Brodzisza,

w sprawie D. M. skazanego wyrokiem łącznym

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie

w dniu 9 lipca 2015 r.,

kasacji, wniesionej przez obrońcę

od wyroku Sądu Okręgowego w G.

z dnia 27 sierpnia 2014 r.,

utrzymującego w mocy wyrok łączny Sądu Rejonowego w G.

z dnia 7 marca 2014 r.,

I. uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi

Okręgowemu w G. do ponownego rozpoznania w postępowaniu

odwoławczym;

II. zarządza zwrot opłaty od kasacji skazanemu D. M.

UZASADNIENIE

Sąd Rejonowy w G. wyrokiem łącznym z dnia 7 marca 2014 r., orzekając w

sprawie D. M. i działając na podstawie art. 85 k.k., art. 86 § 1 k.k., art. 569 § 1

2

k.p.k. i art. 570 k.p.k., połączył jednostkowe kary pozbawienia wolności oraz kary

grzywny orzeczone w sprawach Sądu Rejonowego w G. o sygn. akt IX K 411/07

oraz Sądu Rejonowego w G. o sygn. akt II K 686/10 i wymierzył skazanemu karę

łączną 5 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności oraz karę łączną 410 stawek

dziennych grzywny po 20 zł każda. Jednocześnie na podstawie art. 577 k.p.k. i art.

63 § 1 k.k. zaliczył na poczet kary łącznej pozbawienia wolności okres

rzeczywistego pozbawienia wolności w okresie od 10 października 2006 r. do 12

lutego 2008 r. oraz od 27 kwietnia 2011 r. do 29 grudnia 2011 r.

Apelację od tego wyroku wniósł obrońca skazanego, który na podstawie art.

438 pkt 2 - 4 k.p.k. zarzucił wyrokowi:

1/ naruszenie przepisów postępowania karnego, które miało wpływ na treść

rozstrzygnięcia, a to art. 7 k.p.k. w zw. z art. 410 k.p.k., poprzez zaniechanie

dokonania wszechstronnej oceny zgromadzonych dowodów sprawie, w tym

nieuwzględnienia w sposób wystarczający zebranych w toku postępowania takich

dokumentów, jak opinia skazanego z Zakładu Karnego w G. oraz wywiadu

środowiskowego, mimo, że dokumenty te ujawniały sytuację osobistą, rodzinną

oraz zawodową skazanego, jego warunki i właściwości osobiste, które winny być

uwzględnione przy ustalaniu wymiaru kary łącznej i mogły mieć korzystny wpływ na

jej wysokość.

2/ rażącą niewspółmierność orzeczonych kar łącznych w stosunku do stopnia winy

skazanego oraz celów zapobiegawczych i wychowawczych, jakim mają orzeczone

kary służyć.

3/ brak zastosowania przy wymiarze kar łącznych zasady pełnej absorpcji, mimo, iż

czyny z wyroków podlegających łączeniu popełnione przez skazanego

charakteryzowały się tożsamą kwalifikacją podmiotową oraz przedmiotową jak i

tożsamą motywacją przestępnego zachowania skazanego, ponadto w

przeważającej mierze zostały popełnione w krótkich odstępach czasu, zaś skazany,

który został warunkowo przedterminowo zwolniony z odbycia reszty kary,

charakteryzował się pozytywną prognozą penitencjarną. Wszystkie te okoliczności,

razem z warunkami i właściwości osobistymi skazanego, wymagały orzeczenia kar

łącznych przy uwzględnieniu zasady pełnej absorpcji.

3

W konkluzji obrońca wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez

orzeczenie kary łącznej pozbawienia wolności w rozmiarze 2 lat, przy zastosowaniu

zasady pełnej absorpcji, ewentualnie uchylenie wyroku i przekazanie sprawy

Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.

Po rozpoznaniu tej apelacji, Sąd Okręgowy w G., wyrokiem z dnia 27

sierpnia 2014 r., utrzymał w mocy zaskarżony wyrok, uznając apelację za

oczywiście bezzasadną.

Kasację od wyroku Sądu odwoławczego wniósł obrońca skazanego D. M.,

który na podstawie art. 523 § 1 i § 2 k.p.k. zarzucił wyrokowi rażące naruszenie

prawa, które miało istotny wpływ na treść orzeczenia, a mianowicie:

1/ naruszenie prawa materialnego, a to przepisu art. 82 k.k. (w zw. z art. 577

k.p.k.), polegające na jego niewłaściwym zastosowaniu, poprzez pominięcie

dyspozycji powyższej przepisu w ustaleniu w pkt V sentencji wyroku Sądu I

instancji okresu, który winien zostać zaliczony na poczet orzeczonej w pkt III tego

wyroku kary łącznej pozbawienia wolności, w sytuacji, gdy z ustalonego stanu

faktycznego wynika, że skazany odbył w całości karę pozbawienia wolności

orzeczoną wyrokiem z dnia 30 czerwca 2009 r., w sprawie o sygn. akt IX K 411/07,

co w konsekwencji winno mieć odzwierciedlenie w ustaleniach okoliczności

wynikających wprost z art. 577 k.p.k.

2/ naruszenie przepisów kodeksu postępowania karnego regulujących

modus procedendi Sądu w toku postępowania dowodowego, a mianowicie:

a/ przepisów art. 4 k.p.k. oraz art. 7 k.p.k. w zw. z art. 410 k.p.k., polegające

na zaniechaniu wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego, poprzez

pominięcie istotnych okoliczności ustalonych w niniejszej sprawie, co w

konsekwencji przyczyniło się do podtrzymania przez Sąd II Instancji stanowiska

Sądu meriti, a polegającego na stwierdzeniu, że wyrok łączny w wysokości 5 lat i 6

miesięcy pozbawienia wolności nie pogarsza sytuacji skazanego, w sytuacji, gdy

skazany na skutek uwzględnienia wniosku o warunkowe przedterminowe

zwolnienie z odbycia reszty kary pozbawienia wolności w sprawie objętej wyrokiem

łącznym oraz nieodwołania tegoż środka probacyjnego, w myśl przepisu art. 82 k.k.

odbył w całości karę 3 lat pozbawienia wolności (sprawa IX K 411/07).

4

Zatem, gdyby nie został złożony wniosek o wydanie wyroku łącznego,

skazany miałby do odbycia tylko karę 2 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności (w

sprawie II K 686/10), a nie jak obecnie - karę 5 lat i 6 miesięcy;

b/ przepisu art. 7 k.p.k. w zw. z art. 410 k.p.k. poprzez zaniechanie dokonania

wszechstronnej oceny zgromadzonych dowodów w sprawie, w tym

nieuwzględnienie w sposób wystarczający zebranych w toku postępowania

dokumentów w postaci opinii skazanego z Zakładu Karnego w G. - Przeróbce oraz

wywiadu środowiskowego, mimo, że dokumenty te ujawniały sytuację zawodową,

osobistą i rodzinną skazanego oraz warunki i właściwości osobiste skazanego, a

zatem winny być uwzględnione przy ustalaniu wymiaru kary łącznej i mogły mieć

wpływ na jej wysokość na korzyść skazanego M.;

c/ przepisu art. 7 k.p.k. w zw. z art. 410 k.p.k. polegające na stwierdzeniu, że

skazany z racji uprzedniego karania był ostrzegany o społecznie ujemnej ocenie

swojego zachowania, a mimo to popełnił kolejne przestępstwo, w sytuacji, gdy z

okoliczności sprawy wynika wprost, iż skazany nie popełnił żadnego przestępstwa

po wydaniu wyroku z dnia 30 czerwca 2009 r. W konsekwencji doszło do rażącego

naruszenia przepisu art. 410 k.p.k., gdyż dla Sądu Odwoławczego powyższa teza

stanowiła znaczący prognostyk mający istotny wpływ na wymiar kary łącznej.

W konkluzji autor kasacji wniósł o uchylenie wyroku Sądu odwoławczego i

przekazanie sprawy Sądowi II instancji do ponownego rozpoznania.

W pisemnej odpowiedzi na kasację Prokurator Prokuratury Apelacyjnej

wniósł o jej oddalenie jako oczywiście bezzasadnej. Podobne stanowisko zajął

Prokurator Prokuratury Generalnej obecny na rozprawie kasacyjnej przed Sądem

Najwyższym.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja obrońcy skazanego była w pełni uzasadniona, o ile podnosiła zarzut

naruszenia art. 82 k.k. w zw. z art.. 440 k.p.k. i z tego powodu zasługiwała na

uwzględnienie. Natomiast dalsze zarzuty skargi nadzwyczajnej, dotyczące

kryteriów ustalania wysokości łącznej kary przy zastosowaniu zasady pełnej

kumulacji, jako przedwczesne, nie były przedmiotem rozpoznania Sądu

Najwyższego.

5

W pierwszej kolejności należy jednak zauważyć, że konstrukcja tej skargi

nadzwyczajnej daleka jest od poprawności, co przy rygorystycznie formalistycznym

podejściu mogłoby spowodować pozostawienie jej bez rozpoznania, jako nie

spełniającej warunków z art. 519 k.p.k. i art. 523 § 1 k.p.k. Została ona

skonstruowana w taki sposób, iż zarzuty wyrażone w jej petitum, dotyczące

naruszenia art. 4 k.p.k. i art. 7 k.p.k. w zw. z art. 410 k.p.k., mogą sugerować, że

dotyczą wprost wyroku sądu pierwszej instancji, chociaż powiązanie ich z zarzutem

naruszenia art. 440 k.p.k. (podniesionym dopiero w uzasadnieniu kasacji)

wskazuje, iż kasacja skierowana jest jednak pod adresem orzeczenia sądu

odwoławczego. Dodatkowo należy zwrócić uwagę, że zarzuty podniesione pod

adresem orzeczenia sądu I instancji podlegają rozważeniu przez sąd kasacyjny

tylko w takim zakresie, w jakim jest to konieczne dla właściwego rozpoznania

zarzutów stawianych w tym nadzwyczajnym trybie zaskarżonemu wyrokowi sądu

odwoławczego. Tych zarzutów jednak nie można rozpatrywać w oderwaniu od

zarzutów stawianych orzeczeniu sądu odwoławczego, skoro nie jest funkcją kontroli

kasacyjnej kolejne, powielające kontrolę apelacyjną rozpoznawanie zarzutów

stawianych pod pozorem kasacji orzeczeniu sądu pierwszej instancji. Z istoty samej

kasacji wynika, że sąd kasacyjny może tylko zbadać, czy Sądy obydwu instancji

dokonując tych ustaleń nie dopuściły się rażącego naruszenia reguł procedowania,

co mogłoby mieć wpływ na ustalenia faktyczne, a w konsekwencji na treść wyroku.

Zatem kontroli w trybie kasacji podlegają nie same ustalenia faktyczne, ale sposób

ich dokonania, skoro Sąd Najwyższy jest sądem prawa, a nie sądem faktów.

Kończąc te uwagi należy stwierdzić, iż jakkolwiek zarzuty przedmiotowej

kasacji nie zostały ujęte wystarczająco precyzyjnie, to jednak jej uzasadnienie

dawało wystarczającą podstawę do stwierdzenia – przy wykorzystaniu reguły z art.

118 § 1 k.p.k. – że intencją obrońcy było wysunięcie pod adresem Sądu

odwoławczego zarzutu przeprowadzenia niedostatecznej kontroli instancyjnej, a w

rezultacie, utrzymanie w mocy przez ten Sąd rażąco niesprawiedliwego

rozstrzygnięcia w rozumieniu art. 440 k.p.k.

Natomiast przechodząc do kwestii naruszenia przez Sąd odwoławczy

przepisów prawa, należy podnieść, co następuje:

6

Wyrokiem Sądu Rejonowego w G. z dnia 30 czerwca 2009 r., w sprawie IX K

411/07, D. M. został skazany za kilka przestępstw na łączne kary 3 lat pozbawienia

wolności i 110 stawek grzywny przy ustaleniu, że 1 stawka wynosi kwotę 20 zł. W

trakcie odbywania tej kary skazany otrzymał warunkowe przedterminowe

zwolnienie i w dniu 29 grudnia 2011 r. opuścił zakład karny. Jednocześnie Sąd

ustalił okres próby do dnia 28 grudnia 2013 r. W rezultacie karę w tej sprawie

skazany odbywał w okresie od 10 października 2006 r. do 12 lutego 2008 r. oraz od

27 kwietnia 2011 r. do 29 grudnia 2011 r., a zatem odbył ją w rozmiarze 2 lat i kilku

dni. Warunkowe zwolnienie nie zostało odwołane w stosunku do skazanego M. ani

w okresie próby, ani w ciągu dalszych 6 miesięcy od jej zakończenia.

Zgodnie z treścią art. 82 k.k. w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia

2011 r., jeżeli w okresie próby i w ciągu dalszych 6 miesięcy nie odwołano

warunkowego zwolnienia, karę uważa się za odbytą z chwilą warunkowego

zwolnienia. Ustawą z dnia 16 września 2011 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny

wykonawczy oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2011 r., Nr 240, poz. 1431),

dokonano nowelizacji przepisu art. 82 k.k., który otrzymał brzmienie – „§ 1. Jeżeli w

okresie próby i w ciągu 6 miesięcy od jej zakończenia nie odwołano warunkowego

zwolnienia, karę uważa się za odbytą z chwilą warunkowego zwolnienia.

§ 2. W wypadku objęcia wyrokiem łącznym kary, z której odbywania skazany został

warunkowo zwolniony, na poczet orzeczonej kary łącznej zalicza się jedynie okres

faktycznego odbywania kary.” (art. 4 pkt 8 w/w ustawy).

Przepis art. 82 k.k. w tym brzmieniu zaczął obowiązywać od dnia 1 stycznia

2012 r.

Zanim Sąd Najwyższy przejdzie do omówienia konsekwencji wskazanej

nowelizacji art. 82 k.k., należy krytycznie zauważyć, iż nie ma racji obrońca

wywodząc, że nie tylko Sąd odwoławczy, ale także Sąd I instancji, dopuścił się

rażącej obrazy tego przepisu. Niezależnie od faktu, iż Sąd ten nie zajmował się

wprost kwestią powyższej zmiany przepisów, to należy zwrócić uwagę na inną

okoliczność, trafnie dostrzeżoną przez prokuratora w pisemnej odpowiedzi na

kasację. Mianowicie, obrońca skazanego wniosek o wydanie wyroku łącznego

złożył w dniu 26 czerwca 2013 r., natomiast Sąd Rejonowy w G. wydał zaskarżony

kasacją wyrok łączny w dniu 7 marca 2014 r. W tym czasie nie upłynął jeszcze

7

okres 6 miesięcy od dnia zakończenia okresu próby, o którym mowa w art. 82 k.k.,

toteż Sąd ten nie miał potrzeby rozważania kwestii zmiany tego przepisu w

kontekście reguły z art. 4 § 1 k.k. Okres ten upływał bowiem dopiero z dniem 28

czerwca 2014 r.

Podobnie błędne jest stanowisko prokuratora zawarte w pisemnej

odpowiedzi na kasację, iż ze względu na fakt złożenia przez obrońcę skazanego

wniosku o wydanie wyroku łącznego już po dniu 1 stycznia 2012 r., a więc z chwilą,

gdy zaczął obowiązywać przepis art. 82 k.k. w nowym brzmieniu, również Sądowi

odwoławczemu nie można postawić zarzutu rażącego naruszenia tego przepisu.

Trzeba krytycznie zauważyć, że stanowisko prokuratora w tym zakresie jest co

najmniej niekonsekwentne i nie może przekonywać. Z jednej strony przyznaje

bowiem, że ewentualne naruszenie art. 82 k.k. – w zw. z art. 577 k.p.k. – mogłoby

nastąpić dopiero na etapie postępowania odwoławczego (s. 6 odpowiedzi), lecz

zarzuca, iż obrońca „nie podjął nawet próby powiązania zarzutów z przebiegiem

postępowania odwoławczego”, skoro zarzut naruszenia art. 440 k.p.k. „pojawił się

dopiero na etapie uzasadnienia i nie wynika wprost z treści wywiedzionych

zarzutów” (s. 8 odpowiedzi).

Jak już podniesiono wcześniej, orzekając w przedmiocie wyroku łącznego,

Sąd Rejonowy uwzględnił w kontekście art. 82 k.k. aktualną sytuację procesową

skazanego (brak upływu 6 miesięcy od zakończenia okresu próby) i na podstawie

art. 577 k.p.k. zaliczył na poczet łącznej kary pozbawienia wolności tylko okresy

rzeczywistego pozbawienia wolności skazanego w sprawie. Obrońca skazanego w

apelacji wniesionej od tego wyroku podniósł wyłącznie zarzuty związane z

wymierzeniem skazanemu rażąco niewspółmiernej kary łącznej, wnosząc o

zastosowanie pełnej absorpcji. Sąd Okręgowy apelację ocenił jako oczywiście

bezzasadną, zaś analiza uzasadnienia wyroku tego Sądu dowodzi, iż nie dostrzegł

problemu prawidłowości zaliczenia na poczet kary łącznej kary, z odbycia której

nastąpiło warunkowe zwolnienie.

Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela

stanowisko autora kasacji, że fakt błędnego zaliczenia odbytej kary – który nastąpił

na etapie postępowania odwoławczego – nie tylko winien być dostrzeżony przez

Sąd II instancji, ale wręcz obowiązkiem tego Sądu była zmiana zaskarżonego

8

wyroku w tym zakresie. Wszak zgodnie z art. 440 k.p.k., jeżeli utrzymanie

orzeczenia w mocy byłoby rażąco niesprawiedliwe, podlega ono zmianie na

korzyść oskarżonego albo uchyleniu niezależnie od granic zaskarżenia i

podniesionych zarzutów.

Ta oczywista niesprawiedliwość, należąca do kategorii względnych przyczyn

odwoławczych (art. 438 k.p.k.), musi wywierać rzeczywisty skutek i wpływ na treść

orzeczenia, wobec czego możliwym jest uznanie stwierdzonego uchybienia jako

rażąco niesprawiedliwego.

Podnieść należy, że każdą podstawę odwoławczą z art. 438 k.p.k. sąd może

uwzględnić z urzędu, jeśli byłaby ona przyczyną wydania nieprawidłowego

orzeczenia.

Nie ulega wątpliwości, że na gruncie art. 82 k.k. diametralnie różnie

kształtowała się kwestia uznania „kary za odbytą z chwilą warunkowego

zwolnienia”, do dnia 31 grudnia 2011 r., a zupełnie inaczej po nowelizacji tego

przepisu, z dniem 1 stycznia 2012 r. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu

Najwyższego oraz sądów powszechnych, wobec treści art. 82 k.k. w brzmieniu

obowiązującym do dnia 31 grudnia 2011 r., kara pozbawienia wolności uznana za

odbytą w rozumieniu tego przepisu podlegała – na podstawie art. 577 k.p.k. -

zaliczeniu w całości, w rozmiarze, w jakim została orzeczona, a nie faktycznie

odbytym, na poczet kary tego rodzaju orzekanej w wyroku łącznym obejmującym

skazanie na karę, z której wykonania skazany został warunkowo przedterminowo

zwolniony. Zasada ta obowiązywała, o ile rzecz jasna, w okresie próby i w ciągu

dalszych 6 miesięcy nie odwołano warunkowego zwolnienia. (por.: uchwała siedmiu

sędziów Sądu Najwyższego z dnia 20 stycznia 2005 r., I KZP 30/04, OSNKW 2005,

z. 1, poz. 2; wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 19 lutego 2013 r., II KK 13/13, Lex Nr

1277699; z dnia 7 kwietnia 2010 r., IV KK 28/10, Lex Nr 583901; z dnia 8 marca

2006 r., IV KK 423/05, Lex Nr 293927; z dnia 13 kwietnia 2005 r., V KK 234/04,

OSNwSK 2005, z. 1, poz. 743; wyroki Sądów Apelacyjnych: w Lublinie, z dnia 10

maja 2012 r., II AKa 84/12, Lex Nr 1293503; w Gdańsku z dnia 5 kwietnia 2012 r., II

AKa 68/12, KZS 2013, z. 1, poz. 62). To stanowisko było praktycznie powszechnie

akceptowane również w doktrynie prawniczej (por. Kodeks Karny. Część ogólna.

Komentarz, tom II, pod red. M. Królikowskiego i R. Zawłockiego, Warszawa 2010,

9

s. 554; Kodeks Karny. Część ogólna. Komentarz, tom I, pod red. A. Zolla,

Warszawa 2007, s. 900).

W realiach procesowych przedmiotowej sprawy Sąd pierwszej instancji miał

prawo pominąć kwestię wykładni art. 82 k.k. i art. 577 k.p.k., zapoczątkowaną przez

powiększony skład Sądu Najwyższego w uchwale I KZP 30/04 i konsekwentnie

kontynuowaną w orzecznictwie sądowym, o czym wspomniano już wcześniej.

Jednak fakt pozytywnego upływu okresu próby oraz dalszych sześciu miesięcy w

trakcie postępowania międzyinstancyjnego powinien był dostrzec Sąd odwoławczy.

Okoliczność ta obligowała Sąd II instancji do wyciągnięcia odpowiednich wniosków

z faktu zasadniczej zmiany treści art. 82 k.k. po jego znowelizowaniu, skoro dodany

paragraf drugi wprost stanowił, że w wypadku objęcia wyrokiem łącznym kary, z

której odbywania skazany został warunkowo zwolniony, na poczet orzeczonej kary

łącznej zalicza się jedynie okres faktycznego odbywania kary. Sąd odwoławczy nie

dostrzegł jednak, że przepis art. 82 § 2 k.k. nie może mieć zastosowania w sprawie

skazanego D. M., a to z uwagi na reguły prawa intertemporalnego i treść art. 4 § 1

k.k. Stosując reguły intertemporalne zawarte w Kodeksie karnym, w szczególności

zaś art. 4 § 1 k.k., przy dekodowaniu treści normy wynikającej z przepisów ustawy

poprzednio obowiązującej, należy uwzględniać to rozumienie owych przepisów,

jakie przyjmowano powszechnie w orzecznictwie w czasie występowania

okoliczności faktycznych będących przedmiotem oceny prawnej.

W niniejszej sprawie wyłoniła się zatem, wobec treści art. 4 k.k. kwestia,

która treść art. 82 k.k., sprzed jego nowelizacji czy już zmieniona, powinna być

zastosowana, a zatem, która ustawa jest dla skazanego względniejsza. Nie ulega

wątpliwości, że przy ocenie "względności ustawy" należy brać pod uwagę wszystkie

prawnokarne instytucje porównywanych ustaw, które mogłyby mieć zastosowanie

do danego sprawcy, a więc nie tylko samo zagrożenie karą, ale także

przedawnienie, instytucje probacyjne, granice wieku odpowiedzialności karnej,

dyrektywy wymiaru kary, powrotność do przestępstwa, zatarcie skazania, czy też

nadzwyczajne złagodzenie kary. Ocena ta powinna być dokonywana in concreto, a

nie in abstracto (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 12 marca 1996 r., I KZP

2/96, OSNKW 1996, z. 3-4, poz. 16; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 3

grudnia 2001 r., V KKN 67/01, OSNKW 2002, z. 5-6, poz. 36). Jest rzeczą

10

oczywistą, że kwestia zaliczenia kary odbytej na poczet kary łącznej podlega także

rozstrzygnięciu na podstawie art. 4 k.k. Oczywistym jest również wniosek, że

przepis art. 82 k.k. w aktualnym brzmieniu, znacząco pogorszył sytuację prawną

skazanego w porównaniu z obowiązującym poprzednio stanem prawnym, a to

wobec wprowadzenia do jego treści § 2. Rozważenie kwestii względności ustaw

przez Sąd odwoławczy musiałoby prowadzić ten Sąd do wniosku, że przed

wejściem w życie omawianej nowelizacji, na gruncie powszechnie przyjętej

interpretacji art. 82 k.k., przy spełnieniu kryteriów w tym przepisie przewidzianych,

zaliczeniu na poczet łącznej kary pozbawienia wolności orzekanej wyrokiem

łącznym podlegał okres kary wymierzonej skazanemu, a nie faktycznie odbytej.

Natomiast przepis art. 82 § 2 k.k., który wszedł w życie w dniu 1 stycznia 2012 r.,

spowodował, iż od tego momentu na mocy wyraźnej decyzji ustawodawcy stało się

możliwe zaliczenie kary tylko w rozmiarze faktycznie odbytym.

Należy również zwrócić uwagę, że wszystkie ujawnione przestępstwa

popełnione przez skazanego M., a brane pod uwagę przy wydawaniu wyroku

łącznego, zostały popełnione przed dniem 1 stycznia 2012 r. Przed tym dniem

zapadły także jednostkowe wyroki skazujące w sprawach IX K 411/07 i II K 686/10,

objęte następnie zaskarżonym kasacją wyrokiem łącznym. Dla omawianego

zagadnienia żadnego znaczenia nie ma fakt, iż obrońca skazanego złożył wniosek

o wydanie wyroku łącznego już na gruncie obecnie obowiązującego art. 82 § 1 i § 2

k.k. Nie wdając się w szersze rozważania w tym zakresie – gdyż jest to zbędne –

należy jedynie zaznaczyć, iż zgodnie z art. 570 k.p.k., wyrok łączny sąd wydaje

również z urzędu, jeśli zachodzą ku temu ustawowe przesłanki.

Mając zatem te wszystkie okoliczności na uwadze skonstatować należało, że

ustawą względniejszą dla skazanego jest art. 82 k.k. w brzmieniu sprzed wskazanej

powyżej nowelizacji. Uwzględnienie tego faktu przez Sąd odwoławczy niewątpliwie

prowadziłoby do zmiany wyroku Sądu Rejonowego w omawianym zakresie. Jest

rzeczą oczywistą, że błędne zaliczenie na poczet orzeczonej kary łącznej jedynie

okresu rzeczywistego odbywania kary w sprawie, w której nastąpiło nieodwołane

warunkowe zwolnienie, zamiast uznania tej kary za odbytą w całości – w rozmiarze

faktycznie wymierzonym - prowadziło do akceptacji rażąco niesprawiedliwego

rozstrzygnięcia, w rozumieniu art. 440 k.p.k. Dlatego należało uchylić zaskarżony

11

kasacją wyrok i sprawę przekazać Sądowi Okręgowemu w G. do ponownego

rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. W toku ponownego rozpoznania

sprawy Sąd uwzględni wskazane powyżej uwagi i wyda prawidłowe rozstrzygnięcie

w przedmiocie wyroku łącznego i zaliczenia na poczet kary okresów odbycia kary.

Na zakończenie należy odnieść się do jeszcze jednej kwestii. Mianowicie,

art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny

wykonawczy oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2011 r., Nr 240, poz. 1431),

stanowił, że przepisy w brzmieniu nadanym tą ustawą stosuje się również przy

wykonywaniu orzeczeń, które stały się wykonalne przed dniem jej wejścia w życie

(a więc przed dniem 1 stycznia 2012 r. – art. 13 tejże ustawy).

Rzecz jednak w tym, że rozstrzygnięcie z art. 10 ust. 1 w/w ustawy nie może

mieć zastosowania do sprawy skazanego M., skoro przed dniem 1 stycznia 2012 r.

wyrok łączny nie tylko nie stał się „wykonalny”, lecz postępowanie o jego wydanie

nie zostało jeszcze zainicjowane, skoro stosowny wniosek został złożony dopiero w

dniu 2 lipca 2013 r.

Nie można więc skutecznie wywodzić, iż wobec treści przepisu art. 10 ust. 1 tejże

ustawy, do kwestii zaliczenia na poczet łącznej kary pozbawienia wolności wobec

skazanego D. M. okresu „odbytej kary”, miał zastosowanie § 2 artykułu 82 k.k. w

nowym brzmieniu. Już tylko na marginesie należy zauważyć, że w/w art. 10 ust. 1 w

zw. z art. 1 pkt 30 ustawy nowelizującej, wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z

dnia 12 maja 2015 r. (Dz. U. 2015, poz. 703), został uznany za niezgodny z art. 2 i

art. 42 ust. 1 Konstytucji RP i stracił moc z dniem 21 maja 2015 r.