II UK 309/14

Sygn. akt II UK 309/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 8 lipca 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Jerzy Kuźniar (przewodniczący)

SSN Jolanta Frańczak (sprawozdawca)

SSN Zbigniew Hajn

Protokolant Grażyna Niedziałkowska

w sprawie z wniosku S. J. przeciwko Dyrektorowi Zakładu Emerytalno-Rentowego

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w Warszawie

o policyjną emeryturę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 8 lipca 2015 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 27 marca 2014 r.,

oddala skargę kasacyjną.

UZASADNIENIE

Sąd Okręgowy – Wydział Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 16

listopada 2012 r. oddalił odwołanie S.J. od decyzji Dyrektora Zakładu Emerytalno -

Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 28 lutego

2012 r., odmawiającej wnioskodawcy S.J. ponownego ustalenia wysokości

emerytury.

2

Sąd Okręgowy ustalił, że S. J., urodzony 23 listopada 1951 r., pełnił służbę

jako funkcjonariusz Straży Granicznej. W dniu 16 grudnia 1992 r. orzeczeniem o

ukaraniu nr […] Komendant Główny Straży Granicznej uznał wnioskodawcę,

będącego wówczas Komendantem Strażnicy Straży Granicznej w […], winnym

zaniechania czynności służbowych i wymierzył mu karę dyscyplinarną wydalenia

ze służby. Orzeczenie to zostało utrzymane w mocy orzeczeniem Komendanta

Głównego Straży Granicznej z dnia 27 stycznia 1993 r., a następnie decyzją

Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 8 marca 1993 r. Na podstawie

powyższych orzeczeń wnioskodawca z dniem 30 kwietnia 1993 r. został wydalony

dyscyplinarnie ze służby. Od dnia 1 maja 1993 r. wnioskodawca pobierał

emeryturę wojskową. Sąd Okręgowy wskazał, że przeciwko wnioskodawcy

jednocześnie z postępowaniem dyscyplinarnym toczyło się postępowanie karne,

które ostatecznie zakończyło się wyrokiem uniewinniającym Sądu Rejonowego w

[…] z dnia 3 marca 2000 r. Na podstawie wyroku uniewinniającego, wnioskodawca

wniósł o przywrócenie go do służby w Straży Granicznej. Wówczas Komendant

Główny Straży Granicznej decyzją z dnia 21 lipca 2000 r. uchylił orzeczenie nr 17 z

dnia 27 stycznia 1993 r. oraz utrzymane nim w mocy orzeczenie z dnia 16 grudnia

1992 r. o wydaleniu wnioskodawcy ze służby i jednocześnie umorzył postępowanie

dyscyplinarne. Następnie Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z

dnia 31 października 2000 r. stwierdził, że decyzje w sprawie zwolnienia

wnioskodawcy ze służby w Straży Granicznej z dnia 27 stycznia 1993 r. i z dnia 21

kwietnia 1993 r. zostały wydane z naruszeniem prawa, przy czym w uzasadnieniu

decyzji podkreślił, iż w związku z tym, że uchylenie decyzji nie jest możliwe po

pięciu latach od doręczenia decyzji, może tylko stwierdzić, że decyzje o zwolnieniu

ze służby zostały wydane z naruszeniem prawa oraz, że stwierdzenie wydania

decyzji z naruszeniem prawa, jeżeli strona na skutek tego poniosła szkodę,

stanowi podstawę do dochodzenia roszczenia o odszkodowanie. Powyższa

decyzja została utrzymana w mocy decyzją Ministra Spraw Wewnętrznych i

Administracji z dnia 12 lipca 2001 r.

Z ustaleń Sądu Okręgowego wynika, że wnioskodawca w dniu 6 kwietnia

2004 r. złożył wniosek do Komendanta Oddziału Straży Granicznej w […] o

ustalenie i przyznanie emerytury na podstawie ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o

3

zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa

Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby

Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej,

Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Więziennej oraz ich

rodzin (jednolity tekst: Dz.U. z 2013 r., poz. 667 ze zm., dalej jako ustawa o

zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji) wskazując, że służył w Straży

Granicznej do dnia 30 kwietnia 1993 r. bowiem został dyscyplinarnie zwolniony ze

służby, a na emeryturę przeszedł z Wojsk Ochrony Pogranicza, przy czym okres

od dnia 2 kwietnia 1991 r. do dnia 30 kwietnia 1993 r. nie został mu uwzględniony

do emerytury w związku z niesłusznym wydaleniem ze służby. Z tego względu

wnioskodawca wniósł o naliczenie emerytury ze wszystkimi przysługującymi

świadczeniami przewidzianymi dla służb w Straży Granicznej. Decyzją z dnia 1

lipca 2004 r. Dyrektor Zakładu Emerytalno - Rentowego MSWiA ustalił

wnioskodawcy prawo do emerytury policyjnej, uwzględniając zaświadczenie o

uposażeniu i nagrodzie rocznej dla celów emerytalnych z dnia 7 czerwca 2004 r., z

którego wynikało między innymi, że należne wnioskodawcy uposażenie w miesiącu

kwietniu 1993 r. stanowiło 50% z uwagi na zawieszenie w czynnościach

służbowych, a nagroda roczna za 1993 r. wyniosła „0” zł. Powyższa decyzja nie

została przez wnioskodawcę zaskarżona. Wnioskodawca wniósł powództwo o

odszkodowanie i wyrokiem z dnia 19 listopada 2008 r. Sąd Okręgowy w

Warszawie zasądził od Skarbu Państwa - Ministra Spraw Wewnętrznych i

Administracji na jego rzecz kwotę 345.769,71 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 1

sierpnia 2007 r. do dnia zapłaty. Wydając rozstrzygnięcie Sąd Okręgowy

uwzględnił między innymi opinię biegłego sądowego z zakresu księgowości, której

celem było wyliczenie należnego wnioskodawcy odszkodowania przy

uwzględnieniu utraconego przez niego uposażenia wraz ze wszystkimi dodatkami

za lata 1993 - 2002 r. Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 15 października 2009 r.

zmienił powyższy wyrok w ten sposób, że obniżył zasądzoną na rzecz

wnioskodawcy kwotę 345.769,71 zł do kwoty 117.549,15 zł. W dniu 31 stycznia

2012 r. wnioskodawca wystąpił z wnioskiem do Dyrektora Zakładu Emerytalno -

Rentowego MSWiA o ponowne ustalenie emerytury podnosząc, że w dniu 21 lipca

2000 r. Komendant Główny Straży Granicznej uchylił karę dyscyplinarnego

4

wydalenia go ze służby, uznając, że uczyniono to z rażącym naruszeniem prawa i

tym samym decyzja o dyscyplinarnym wydaleniu ze służby została wyeliminowana

z obrotu prawnego i z mocy prawa został on przywrócony do służby w Straży

Granicznej na zajmowanym w dniu 30 kwietnia 1993 r. stanowisku. Dlatego też na

emeryturę, powinien przejść w dniu 21 lipca 2000 r. przy uwzględnieniu stażu

pracy do tego czasu oraz osiąganego na ten dzień uposażenia. Zaskarżoną

decyzją z dnia 28 lutego 2012 r. organ emerytalny odmówił wnioskodawcy

ponownego ustalenia emerytury wobec braku nowej decyzji o zwolnieniu go ze

służby, zmieniającej podstawę zwolnienia, bowiem z dołączonego do wniosku o

ponowne ustalenie prawa do emerytury decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i

Administracji z dnia 31 października 2000 r. wynikało, że decyzje w sprawie

zwolnienia wnioskodawcy ze służby w Straży Granicznej zostały wydane z

naruszeniem prawa, niemniej jednak brak było przesłanek do uchylenia tych

decyzji.

W odniesieniu do takich ustaleń faktycznych Sąd Okręgowy uznał odwołanie

za nieuzasadnione. W pierwszej kolejności Sąd Okręgowy wskazał, że zgodnie z

art. 46 ustawy z dnia 12 października 1990 r. o Straży Granicznej (Dz.U. z 1990 r.

Nr 78, poz. 462; obecnie jednolity tekst: Dz.U. z 2014 r., poz. 1402 ze zm.) w

brzmieniu wówczas obowiązującym w razie uchylenia prawomocnego wyroku

skazującego lub prawomocnego orzeczenia o warunkowym umorzeniu

postępowania karnego i wydania orzeczenia o umorzeniu postępowania karnego

albo w razie uchylenia kary dyscyplinarnej wyznaczenia na niższe stanowisko

służbowe, obniżenia stopnia lub kary wydalenia ze służby, ulegają uchyleniu skutki,

jakie wynikły dla funkcjonariusza w związku z wyznaczeniem na niższe stanowisko

lub obniżeniem stopnia. O uchyleniu innych skutków decyduje Minister Spraw

Wewnętrznych. W razie uchylenia prawomocnego wyroku skazującego lub

prawomocnego orzeczenia o warunkowym umorzeniu postępowania karnego i

wydania prawomocnego wyroku uniewinniającego, ulegają uchyleniu wszystkie

skutki, jakie wynikły dla funkcjonariusza w postępowaniu dyscyplinarnym,

przeprowadzonym w związku z oskarżeniem o popełnienie przestępstwa

stanowiącego przedmiot rozstrzygnięcia sądu. Jeżeli w przypadku, o którym mowa

w ust. 2, podstawę orzeczenia kary dyscyplinarnej stanowiły przesłanki inne niż

5

tylko oskarżenie o popełnienie przestępstwa, o uchyleniu skutków, jakie wynikły dla

funkcjonariusza w wyniku postępowania dyscyplinarnego, decyduje Minister Spraw

Wewnętrznych. Przepis ust. 1 stosuje się odpowiednio.

Sąd Okręgowy podniósł, że art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. w brzmieniu

obowiązującym w spornym okresie stanowił, iż organ administracji publicznej, o

którym mowa w art. 150 k.p.a., po przeprowadzeniu postępowania określonego w

art. 149 § 2 k.p.a. wydaje decyzję, w której uchyla decyzję dotychczasową, gdy

stwierdzi istnienie podstaw do jej uchylenia zgodnie z art. 145 § 1 k.p.a. lub

art. 145a k.p.a. i wydaje nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy.

W przypadku, gdy w wyniku wznowienia postępowania nie można uchylić decyzji

na skutek okoliczności, o których mowa w art. 146 k.p.a., organ administracji

publicznej ograniczy się do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z

naruszeniem prawa oraz wskazania okoliczności, z powodu których nie uchylił

decyzji. Sumując powyższe rozważania, Sąd Okręgowy uznał, że kluczowym dla

rozstrzygnięcia sprawy było ustalenie, czy wznowione na skutek wyroku

uniewinniającego postępowanie dyscyplinarne zmieniło sytuację prawną

wnioskodawcy i stanowiło podstawę do ponownego ustalenia wysokości

emerytury. W ocenie Sądu Okręgowego, prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w

Nysie uniewinniający wnioskodawcę od zarzucanych mu czynów, o ile mógł

stanowić podstawę do wszczęcia postępowania w sprawie wznowienia

postępowania dyscyplinarnego, to nie stanowił przesłanki do uchylenia decyzji w

rozumieniu przepisów k.p.a. z uwagi na przedawnienie określone w art. 146 k.p.a. i

był jedynie podstawą do stwierdzenia naruszenia przepisów prawa przy ich

wydawaniu. Orzeczenie organu administracyjnego stwierdzające, że decyzje

zostały wydane z naruszeniem prawa nie wywołało skutków wynikających z art. 46

ustawy o Straży Granicznej w brzmieniu wówczas obowiązującym i tym samym

wnioskodawca nie został przywrócony do służby na zajmowanym stanowisku.

Wydanie decyzji przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 31

października 2000 r. stanowiło dla wnioskodawcy wyłącznie podstawę do

dochodzenia odszkodowania na drodze cywilnej przed sądem powszechnym, z

którego skorzystał otrzymując zasądzone na jego rzecz odszkodowanie od Skarbu

Państwa - Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji. W konkluzji Sąd

6

Okręgowy uznał, że decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji,

stwierdzająca, że decyzje w sprawie zwolnienia wnioskodawcy ze służby zostały

wydane z naruszeniem prawa, nie daje organowi emerytalnemu podstaw do

ponownego ustalenia emerytury wnioskodawcy, zgodnie ze złożonym przez niego

wnioskiem, skoro nie zmienił się staż służby, jak również wysokość i składniki

należnego mu uposażenia.

Wyrok Sądu Okręgowego zaskarżył apelacją wnioskodawca, zarzucając

naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe

zastosowanie art. 12 ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym

funkcjonariuszy Policji, ponieważ Sąd Okręgowy nie uwzględnił tego, że ustalona w

decyzji z dnia 1 lipca 2004 r. emerytura uwzględnia jedynie jego sytuację

finansową z daty dyscyplinarnego i przymusowego przeniesienia na emeryturę,

art. 5 k.c. bowiem organ rentowy, jak i poprzednio Komendant Główny Straży

Granicznej i Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji stworzyli w sprawie

obraz bezprawia administracyjnego, a także naruszenie przepisów prawa

procesowego, a w szczególności art. 33 i 33a cytowanej powyżej ustawy z dnia 18

lutego 1994 r. przez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie oraz art. 233

k.p.c. przez pominięcie materiałów dowodowych zebranych w sprawie.

Sąd Apelacyjny – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 27

marca 2014 r. oddalił apelację.

Sąd Apelacyjny w pierwszej kolejności stwierdził, że przyjmuje ustalenia

Sądu pierwszej instancji za własne oraz zasadniczo podziela wywody prawne i

ocenę zasadności żądań wnioskodawcy przytoczoną w uzasadnieniu

zaskarżonego wyroku. Wskazał, że przedmiot postępowania sądowego wyznacza

zakres zaskarżonej decyzji i w jej granicach wniesione odwołanie, a rozpoznawana

sprawa dotyczy ponownego ustalenia prawa do emerytury. Stąd ma do niej

zastosowanie art. 33 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji,

zgodnie z którym prawo do świadczeń pieniężnych z tytułu zaopatrzenia

emerytalnego lub ich wysokość ulega ponownemu ustaleniu na wniosek osoby

zainteresowanej albo z urzędu, jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji w tej sprawie

zostaną przedstawione nowe dowody lub ujawnione nowe okoliczności, które mają

wpływ na prawo do świadczeń albo ich wysokość. Takie dowody lub okoliczności,

7

o których mowa w wyżej cytowanym przepisie nie wystąpiły. Sąd Apelacyjny

podkreślił, że okoliczności, na które powołuje się wnioskodawca były znane

stronom i podnoszone w postępowaniu, które zakończyło się wydaniem przez

organ emerytalny decyzji z dnia 1 lipca 2004 r. o przyznaniu emerytury. Na

podstawie decyzji z dnia 10 maja 1993 r. wnioskodawca miał ustalone prawo do

emerytury przy uwzględnieniu 27 lat wysługi emerytalnej i w wysokości 76%

podstawy wymiaru świadczenia, a po uzyskaniu wyroku uniewinniającego i

stwierdzeniu, że decyzje dotyczące zwolnienia go ze służby zostały wydane z

naruszeniem prawa ustalono wnioskodawcy prawo do emerytury, uwzględniając

stan na dzień 30 kwietnia 1993 r., co zwiększyło okres wysługi emerytalnej z 27 do

29 lat. Sąd Apelacyjny w swoich rozważaniach zaznaczył, że mimo iż decyzją z

dnia 31 października 2000 r. wznowiono postępowanie i stwierdzono, że decyzje

dotyczące zwolnienia wnioskodawcy ze służby zostały wydane z naruszeniem

prawa, to nie budzi wątpliwości, że od dnia 1 maja 1993 r. faktycznie służby w

Straży Granicznej nie pełnił i do służby tej nie wrócił. W związku z powyższym

żądanie ponownego ustalenia emerytury przy uwzględnieniu uposażenia

należnego funkcjonariuszowi na datę wyroku uniewinniającego czy też decyzji

Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji nie ma podstaw prawnych.

W ocenie Sądu Apelacyjnego jedynie podnoszona przez wnioskodawcę

kwestia uwzględnienia przy ponownym ustaleniu wysokości emerytury nagród

rocznych za lata 1992 -1993 mogłaby być rozpatrywana w kategorii przesłanek

wymienionych w art. 33 cytowanej powyżej ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym

funkcjonariuszy Policji, ale w postępowaniu przed organem emerytalnym ustalono,

że wnioskodawca nie zwracał się do Komendanta Oddziału Straży Granicznej […]

o wypłatę tych nagród ani przed, ani po uzyskaniu wyroku uniewinniającego. Taki

wniosek złożył w dniu 29 września 2011 r. i w wyniku jego rozpoznania wydano

decyzje z dnia 13 grudnia 2011 r. odmawiające wnioskodawcy prawa do nagród

rocznych, odpowiednio za 1992 rok i za 1993 rok. Na skutek złożonego przez

wnioskodawcę odwołania, Komendant Główny Straży Granicznej w dniu 21 lutego

2012 r. obie decyzje uchylił i odmówił wypłacenia nagród rocznych z uwagi na

przedawnienie roszczeń oraz w związku z tym, że równowartość tych nagród

została uwzględniona w wysokości odszkodowania zasądzonego na rzecz

8

wnioskodawcy w sprawie cywilnej. A zatem, skoro wnioskodawcy nie przyznano i

nie wypłacono tych nagród, to żądanie ich uwzględnienia w podstawie wymiaru

emerytury nie znajduje żadnych podstaw. W sprawach z zakresu ubezpieczeń

społecznych art. 5 k.c. nie ma zastosowania, ponieważ względy pozanormatywne

związane z zasadami współżycia społecznego oraz sprawiedliwości społecznej nie

mogą stanowić podstawy wydania przez organ rentowy decyzji o przyznaniu prawa

do świadczenia.

Od wyroku Sądu Apelacyjnego skargę kasacyjną wniósł wnioskodawca, w

której zarzucił naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i

niewłaściwe zastosowanie art. 12 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym

funkcjonariuszy Policji poprzez nie uwzględnienie tego, że ustalenie wysokości

jego emerytury przy uwzględnieniem sytuacji finansowej z daty dyscyplinarnego i

przymusowego przejścia na emeryturę zostało dokonane z rażącym naruszeniem

prawa, co zostało stwierdzone prawomocnym wyrokiem uniewinniającym Sądu

Rejonowego oraz decyzjami Komendanta Głównego Straży Granicznej i Ministra

Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz naruszenie prawa procesowego poprzez

błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, które miało wpływ na

rozstrzygnięcie sprawy a mianowicie art. 33 cytowanej powyżej ustawy o

zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, który to przepis zobowiązywał

do wymierzenia mu emerytury według zasad i stanu prawnego po uchyleniu

orzeczenia Komendanta Głównego Straży Granicznej o dyscyplinarnym wydaleniu

go ze służby i nierozważenie należycie przez Sąd Apelacyjny tego, że wystąpiły

przesłanki określone w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 145 § 1 k.p.a. oraz

art. 146 § 1 k.p.a. uprawniające do ustalenia emerytury na datę 31 października

2000 r., czyli wydania decyzji przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji.

Wnioskodawca wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu

Apelacyjnego w całości oraz poprzedzającego go wyroku Sądu Okręgowego i

przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w Warszawie do ponownego

rozpoznania i orzeczenia o kosztach procesu za wszystkie instancje.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesione zostało, iż emerytura

skarżącego powinna zostać wyliczona z uwzględnieniem warunków finansowych

na datę wydania decyzji przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji to jest

9

na dzień 31 października 2000 r., a nie na datę bezprawnego wydalenia go ze

służby w Straży Granicznej. W przeciwnym razie ponosić będzie nadal

konsekwencje bezprawnego działania organów publicznych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw. W pierwszej kolejności

należy zauważyć, że nie jest trafny zarzut naruszenia zaskarżonym wyrokiem

art. 33 ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy

Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby

Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura

Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży

Pożarnej, Służby Więziennej oraz ich rodzin (jednolity tekst: Dz.U. z 2013 r.,

poz. 667 ze zm.), który skarżący formułuje w ramach podstawy wymienionej w

art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c., nie wskazując jednak konkretnych przepisów

postępowania, które miałyby zostać naruszone przez Sąd drugiej instancji i

istotnego wpływu jaki mogło to wywrzeć na wynik sprawy. Przepisy art. 156 § 1 pkt

2 k.p.a., art. 146 § 1 k.p.a. oraz art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a. nie są bowiem przepisami

postępowania w rozumieniu w art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c., i nie mogą stanowić

podstawy skargi kasacyjnej. Skoro sąd orzekający w sprawach z zakresu

ubezpieczeń społecznych może stosować jedynie przepisy Kodeksu postępowania

cywilnego, to w sferze zarzutów proceduralnych skarga kasacyjna musi się opierać

na podstawie naruszenia przepisów postępowania cywilnego (por. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 4 października 2006 r., II UK 30/06, OSNP 2007 nr 19-20,

poz. 289 oraz z dnia 26 lutego 2015 r., III UK 118/14, LEX nr 1663136).

Zgodnie z art. 33 ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu

emerytalnym funkcjonariuszy Policji prawo do świadczeń pieniężnych z tytułu

zaopatrzenia emerytalnego lub ich wysokość ulega ponownemu ustaleniu na

wniosek osoby zainteresowanej albo z urzędu, jeżeli po uprawomocnieniu się

decyzji w tej sprawie zostaną przedstawione nowe dowody lub ujawnione nowe

okoliczności, które mają wpływ na prawo do świadczeń albo ich wysokość. Jak

trafnie przyjął Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 4 października 2006 r., II UK 30/06

10

(OSNP 2007 nr 19-20, poz. 289) nowe okoliczności i nowe dowody, o których

mowa w art. 33 cytowanej powyżej ustawy, to okoliczności i dowody, które istniały

w dacie wydania decyzji przyznającej prawo do świadczeń z ubezpieczenia

(zabezpieczenia) emerytalnego, lecz nie zostały uwzględnione przez organ

rentowy. Przyjmuje się, że zwrot „przedstawienie nowych dowodów” oznacza

zgłoszenie każdego prawnie dopuszczalnego środka dowodowego, stanowiącego

potwierdzenie okoliczności faktycznych istniejących przed wydaniem decyzji, a

mających wpływ na powstanie prawa do świadczenia lub jego wysokości, zaś użyty

w tym przepisie termin „nowe okoliczności” oznacza powołanie się na fakty

dotyczące ogółu wymagań formalnych i materialnoprawnych związanych z

ustalaniem przez organ emerytalny prawa do emerytur lub ich wysokości. Są to

więc określone w przepisach prawa materialnego fakty warunkujące powstanie

prawa do świadczenia lub jego wysokości, a także uchybienia norm prawa

procesowego lub materialnego przez organ emerytalny, wpływające na dokonanie

ustaleń w sposób niezgodny z ukształtowaną z mocy prawa sytuacją

ubezpieczonego. W związku z powyższym skoro postępowanie przed Dyrektorem

Zakładu Emerytalno – Rentowego MSWiA zostało wszczęte wnioskiem skarżącego

z dnia 31 stycznia 2012 r. o ponowne ustalenie emerytury przysługującej

funkcjonariuszom służb mundurowych przy uwzględnieniu wyroku uniewinniającego

Sądu Rejonowego, to istota sporu sprowadzała się do ustalenia, czy wystąpiły

przesłanki określone w art. 33 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy

Policji umożliwiające ponowne ustalenie wysokości emerytury policyjnej na datę

wydania decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji stwierdzającej, że

decyzje o wydaleniu go ze służby zostały wydane z naruszeniem prawa.

W tej kwestii Sądy obu instancji prawidłowo przyjęły, że skarżący nie

przedłożył nowych dowodów, ani nie ujawnił nowych okoliczności, które nie znane

byłyby organowi emerytalnemu w dacie przyznania mu prawa do emerytury

policyjnej. W 2004 r. skarżący dysponował zarówno prawomocnym wyrokiem

uniewinniającym Sądu Rejonowego z dnia 7 marca 2000 r., jak i prawomocną

decyzją Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 31 października 2000

r. stwierdzającą, że decyzje o wydaleniu go ze służby zostały wydane z

naruszeniem prawa, a stwierdzenie ich nieważności nie jest możliwe z uwagi na

11

upływ 5 lat od doręczenia tych decyzji skarżącemu. W tym miejscu trzeba wskazać,

że skutkiem decyzji stwierdzającej, iż decyzję wydano z naruszeniem prawa było

to, że zaskarżona decyzja pozostaje w obrocie prawnym, a stronie służy jedynie

prawo do odszkodowania, którego mogła domagać się na drodze sądowej (art. 417

§ 1 k.c.). Decyzja wydana na podstawie art. 158 § 2 k.p.a. jest swego rodzaju

diagnozą stanu prawnego wywołanego istnieniem decyzji dotkniętej wadą

nieważności, która nie powoduje usunięcia nieważnej decyzji z obrotu prawnego,

ani nie powoduje zniesienia jej prawnych skutków (por. wyrok Naczelnego Sądu

Administracyjnego z dnia 5 października 2009 r., I OSK 1449/08, Legalis nr 211850

oraz z dnia 23 października 2012 r.. II OSK 1143/11, LEX nr 1234131; Marcin

Kamiński „Nieważność decyzji administracyjnej”, Wolters Kluwer Polska Spółka z

o.o., Kantor Wydawniczy Zakamycze 2006, str. 242 - 243; Janusz Borkowski

„Nieważność decyzji administracyjnej”, Zachodnie Centrum Organizacji, Łódz –

Zielona Góra z 1997 r. str. 145).To stwierdzenie nieważności decyzji usuwa taką

decyzję z obrotu prawnego i nie tylko przywraca stan poprzedni, ale znosi jej skutki

(por. uchwałę składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia

20 marca 2000 r., OPS 14/99, ONSA z 2000 nr 3, poz. 93). Tak więc decyzja o

wydaleniu skarżącego ze służby w Straży Granicznej z dniem 30 kwietnia 1993 r.

pozostała i pozostaje w obrocie prawnym, a także wywoła i wywołuje określone

skutki prawne. Takim skutkiem bez wątpienia był brak możliwości reaktywowania

stosunku służbowego. W dacie wydania decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i

Administracji z dnia 31 października 2000 r. stwierdzającej, że decyzje o wydaleniu

skarżącego ze służby zostały wydane z naruszeniem prawa, art. 46 ustawy z dnia

12 października 1990 r. o Straży Granicznej w brzmieniu obowiązującym do dnia 14

czerwca 2001 r. nie przewidywał automatycznie z mocy prawa możliwości

uchylenia skutków, jakie wynikły dla funkcjonariusza w związku z wydaleniem ze

służby. Takie uprawnienie ustawodawca pozostawił w gestii Ministra Spraw

Wewnętrznych, który w drodze decyzji decydował o uchyleniu skutków, jakie

wynikły dla funkcjonariusza w wyniku postępowania dyscyplinarnego i wydalenia go

ze służby. Dopiero nowelizacja ustawy o Straży Granicznej z dniem 15 lipca 2001 r.

umożliwiła funkcjonariuszowi w razie uchylenia lub stwierdzenia nieważności

decyzji o zwolnieniu ze służby w Straży Granicznej z powodu jej niezgodności z

12

prawem możliwość przywrócenia do służby na stanowisko równorzędne. Warto

jednak zaznaczyć, że w przypadku skarżącego takie decyzje nie zostały wydane, a

z ustaleń stanu faktycznego, którym Sąd Najwyższy na podstawie art. 39813

§ 2

k.p.c. jest związany, nie wynika, aby skarżący został przywrócony do służby w

Straży Granicznej i ustalono mu nową wysokość uposażenia.

Wbrew odmiennemu przekonaniu skarżącego podstawy do zastosowania

przez organ rentowy przepisu art. 33 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym

funkcjonariuszy Policji i ponownego ustalenia wysokości emerytury skarżącego nie

stanowi również prawomocna decyzja Komendanta Straży Granicznej z dnia 21

lutego 2012 r. o odmowie wypłaty skarżącemu nagród rocznych. Po pierwsze

wskazać należy, że warunkiem ponownego ustalenia prawa do świadczeń na

podstawie art. 33 tej ustawy jest ujawnienie nowych okoliczności i dowodów, które

istniały w dacie decyzji przyznającej prawo do emerytury, a nie zostały

uwzględnione przez organ rentowy, a po drugie decyzje te nie wpływają na

wysokości należnego uposażenia na ostatnio zajmowanym przez skarżącego

stanowisku zgodnie z treścią art. 3 ust. 1 pkt 8 w związku z art. 5 ust. 1 ustawy o

zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji.

Nieuzasadniona była także sformułowana podstawa naruszenia prawa

materialnego, która według skarżącego sprowadza się do błędnej wykładni i

niewłaściwego zastosowania art. 12 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym

funkcjonariuszy Policji. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że nie

jest możliwe naruszenie prawa materialnego jednocześnie przez błędną wykładnię i

niewłaściwe zastosowanie, ponieważ są to dwie różne postacie naruszenia i każda

z nich wymaga odrębnego wykazania. Naruszenie prawa materialnego będące

następstwem błędnej wykładni polega na mylnym rozumieniu treści zastosowanego

przepisu, natomiast naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwe

zastosowanie oznacza błąd w subsumcji, a więc błąd w podciąganiu konkretnego

stanu faktycznego pod abstrakcyjny stan faktyczny zawarty w normie prawnej (por.

wyroki Sądu Najwyższego z dnia 7 lutego 2002 r., II UKN 3/01, LEX nr 560559; z

dnia 15 lipca 2010 r., IV CSK 138/10, LEX nr 621347; z dnia 5 września 2012 r., IV

CSK 91/12, LEX nr 1275009; z dnia 3 kwietnia 2014 r., V CSK 266/13, LEX nr

1460775). Warto zauważyć, że art. 12 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym

13

funkcjonariuszy Policji stanowi, iż emerytura policyjna przysługuje

funkcjonariuszowi zwolnionemu ze służby, który w dniu zwolnienia posiada 15 lat

służby w Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służbie

Kontrwywiadu Wojskowego, Służbie Wywiadu Wojskowego, Centralnym Biurze

Antykorupcyjnym, Straży Granicznej, Biurze Ochrony Rządu, Państwowej Straży

Pożarnej lub w Służbie Więziennej, z wyjątkiem funkcjonariusza, który ma ustalone

prawo do emerytury określonej w ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych, obliczonej z uwzględnieniem okresów służby i okresów

z nią równorzędnych. Przepis ten nie zawiera przesłanek warunkujących wysokość

świadczenia emerytalnego, ani nie określa wysokości uposażenia, jakie winno być

przyjęte za podstawę wymiaru świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego

funkcjonariuszy Policji, a skarżący w skardze nie powiązał naruszenia art. 12

ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji z innymi przepisami

prawa, ani nie stara się przeprowadzić analizy przesłanek określonych w tej

ustawie, które wpływają na wysokość emerytury funkcjonariusza służb

mundurowych.

Ugruntowanym poglądem judykatury jest, że godnie z art. 39813

§ 1 k.p.c.,

Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w granicach zaskarżenia oraz w granicach

podstaw. Jest więc związany granicami skargi kasacyjnej wyznaczonymi jej

podstawami, co oznacza, że nie może uwzględniać naruszenia żadnych innych

przepisów niż wskazane przez skarżącego. Sąd Najwyższy nie jest bowiem

uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów lub też

stawiania hipotez co do tego, jakiego aktu prawnego (przepisu) dotyczy podstawa

skargi. Nie może także zastąpić skarżącego w wyborze podstawy kasacyjnej, jak

również w przytoczeniu przepisów, które mogłyby być naruszone przy wydawaniu

zaskarżonego orzeczenia. Sąd Najwyższy może zatem skargę kasacyjną

rozpoznawać tylko w ramach tej podstawy, na której ją oparto, odnosząc się jedynie

do przepisów, których naruszenie zarzucono (por. wyroki Sądu Najwyższego: z

dnia 24 listopada 2010 r., I PK 78/10, LEX nr 725005 ; z dnia 25 lutego 2010 r.,

II UK 230/09, LEX nr 987319; z dnia 2 października 2009 r., II PK 108/09, LEX nr

558582).

14

Należy mieć na względzie, że w rozpoznawanej sprawie organ emerytalny

nie kwestionował uprawnień skarżącego do emerytury policyjnej, bowiem

emerytura ta została mu przyznana decyzją z dnia 1 lipca 2004 r., a z ustaleń

stanowiących podstawę zaskarżonego wyroku wynika, że skarżący do służby po

dniu 30 kwietnia 1993 r. nie powrócił. A zatem w myśl art. 5 ust. 1 ustawy o

zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji podstawę wymiaru jego

emerytury stanowiło uposażenie należne na ostatnio zajmowanym przez niego

stanowisku, z zastrzeżeniem ust. 2 – 4 i art. 33b. Sąd Najwyższy odkodowując

powyższy przepis w uchwale z dnia 1 września 2010 r., II UZP 7/10 (OSNP 2011 nr

1-2, poz. 14) przyjął, że pod pojęciem uposażenia należnego na ostatnio

zajmowanym stanowisku (art. 5 ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym

funkcjonariuszy Policji) należy rozumieć uposażenie w wysokości odpowiadającej

grupie uposażenia, do której zostało zaszeregowane zajmowane przez

funkcjonariusza Policji stanowisko służbowe (art. 3 ust. 1 pkt 8 powołanej ustawy).

W tym stanie rzeczy nie zachodzą przesłanki, co wskazane zostało w

rozważaniach dokonanych powyżej, aby podstawę wymiaru emerytury skarżącego,

stanowiło należne uposażenie w kwocie ustalonej na datę wydania wyroku

uniewinniającego Sądu Rejonowego, bądź na datę wydania decyzji przez Ministra

Spraw Wewnętrznych i Administracji stwierdzającej, że decyzje o wydaleniu go ze

służby zostały wydane z naruszeniem prawa. Stwierdzenie wydania zaskarżonej

decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazanie okoliczności, z powodu których organ

administracji publicznej nie stwierdził nieważności decyzji (art. 158 § 2 k.p.a.) daje

wyłącznie podstawę do wystąpienia z roszczeniem odszkodowawczym na drodze

sądowej, ale nie stwarza fikcji prawnej przywrócenia do służby na stanowisko

równorzędne z możliwością zaliczenia okresu pozostawania poza służbą do okresu

służby i ustalenia na nowo należnego na tym stanowisku uposażenia.

Z przyczyn wyżej wskazanych skarga kasacyjna była pozbawiona

uzasadnionych podstaw i podlegała oddaleniu na podstawie art. 39814

k.p.c.