III KRS 29/15

Sygn. akt III KRS 29/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 15 lipca 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Józef Iwulski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Dawid Miąsik

SSN Maciej Pacuda

w sprawie z odwołania W.K.

od uchwały Krajowej Rady Sądownictwa z dnia 15 stycznia 2015 r. w przedmiocie

przedstawienia wniosku o powołanie do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego

Sądu Rejonowego w […], ogłoszonym w Monitorze Polskim […]

z udziałem B. S.

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 15 lipca 2015 r.,

oddala odwołanie.

UZASADNIENIE

Uchwałą z dnia 15 stycznia 2015 r. Krajowa Rada Sądownictwa (dalej Rada)

postanowiła: 1) przedstawić Prezydentowi RP z wnioskiem o powołanie do

pełnienia urzędu na stanowisku sędziego Sądu Rejonowego w […] kandydaturę B.

S. oraz 2) nie przedstawiać Prezydentowi RP z wnioskiem o powołanie do pełnienia

urzędu na stanowisku sędziego w tym Sądzie 14 innych kandydatur, w tym

2

kandydatury W. K. W uzasadnieniu uchwały wskazano, że na jedno wolne

stanowisko sędziowskie w Sądzie Rejonowym w […] (ogłoszone w Monitorze

Polskim) zgłosiło się 15 kandydatów. Zespół członków Rady w dniu 12 stycznia

2015 r. odbył posiedzenie w celu przygotowania stanowiska do rozpatrzenia i oceny

zgłoszonych kandydatur, na którym postanowił zarekomendować Radzie

kandydaturę B. S. Tę rekomendację Rada zaaprobowała na posiedzeniu w dniu 15

stycznia 2015 r., na którym podjęła uchwałę o przedstawieniu Prezydentowi RP tej

kandydatury z uzasadnieniem, że jest ona najbardziej odpowiednia do objęcia

wakującego stanowiska sędziowskiego spośród wszystkich osób uczestniczących

w procedurze konkursowej. Rada szczegółowo omówiła kwalifikacje zawodowe

wybranej kandydatki, wskazując, że po ukończeniu studiów na Wydziale Filozofii

[…] (w 2002 r.) oraz studiów prawniczych na tej uczelni (w 2004 r.) odbyła aplikację

sądową i po jej zakończeniu (w 2007 r.) złożyła egzamin sędziowski z oceną dobrą.

W maju 2007 r. kandydatka podjęła pracę w Sądzie Okręgowym w […] w

charakterze asystenta sędziego. W trakcie zatrudnienia brała udział w szkoleniach

dla asystentów sędziów organizowanych przez Krajową Szkołę Sądownictwa

i Prokuratury. Kandydatka uzyskała pozytywną opinię o pracy zawodowej

sporządzoną przez sędziego wizytatora ds. karnych SSO J. S. Kolegium Sądu

Okręgowego w […] udzieliło jej poparcia 5 głosami „za” przy 1 głosie „przeciw” i 1

głosie „wstrzymującym się”. Z kolei, na Zgromadzeniu Ogólnym Sędziów okręgu

Sądu Okręgowego w […] kandydatka uzyskała 23 głosy „za” przy 2 głosach

„przeciw” i 5 głosach „wstrzymujących się”, co na tle kontrkandydatów stanowiło

jeden z najlepszych wyników. W odniesieniu do pozostałych kandydatur (w tym

W.K.) Rada - bez szczegółowego przedstawiania ich charakterystyki - stwierdziła,

że „nie wykazali się takimi osiągnięciami i przymiotami jak oceniona najwyżej w

obecnej procedurze konkursowej Kandydatka”. Ogólna ocena kwalifikacji tych osób

- z uwzględnieniem posiadanego przez nich doświadczenia zawodowego, opinii

wizytacyjnych i służbowych, a przede wszystkim siły poparcia środowiska

sędziowskiego - nie jest w ich przypadku „tak dobra”, jak w odniesieniu do

kandydatury B. S. Referując wyniki głosowania nad poszczególnymi kandydatami,

Rada stwierdziła, że na kandydaturę B. S. oddano 13 głosów „za” przy braku

głosów „przeciw” i „wstrzymujących się”, przez co tej kandydaturze udzielono

3

jednogłośnego poparcia. Pozostałe kandydatury nie uzyskały wymaganej

bezwzględnej większości głosów, przy czym na kandydaturę W. K. oddano 0

głosów „za”, 1 głos „przeciw” i 12 głosów „wstrzymujących się”.

Przedmiotową uchwałę - w zakresie rozstrzygnięcia o nieprzedstawieniu

Prezydentowi RP kandydatury W. K. z wnioskiem o powołanie na stanowisko

sędziego Sądu Rejonowego w […] - zaskarżył odwołaniem do Sądu Najwyższego

W. K., zarzucając naruszenie: 1) art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o

Krajowej Radzie Sądownictwa (Dz.U. Nr 126, poz. 714 ze zm., dalej ustawa o KRS)

oraz art. 60 Konstytucji RP, polegające na „podjęciu uchwały (...) bez

wszechstronnego rozważenia sprawy, a także, z naruszeniem konstytucyjnych

zasad jednakowego dostępu do stanowisk w sferze publicznej oraz równego

traktowania i niedyskryminacji”; 2) art. 35 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy o KRS w wyniku

uznania, że kandydatura B. S. „zasługuje na ocenę wyższą niż kandydatura

skarżącego”. Odwołujący się wniósł o uchylenie uchwały w zaskarżonej części i

przekazanie Radzie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu podstaw

odwołania skarżący wywiódł w szczególności, że Rada wadliwie pominęła istotne

informacje dotyczące jego kwalifikacji zawodowych. Tymczasem, odwołujący się w

okresie od 10 października 1991 r. do 22 kwietnia 1997 r. zajmował stanowisko

sędziego Sądu Rejonowego w […], a przed powołaniem na urząd sędziego

wykonywał przez 2 lata obowiązki asesora sądowego we wszystkich wydziałach

orzeczniczych tego Sądu. Po zrzeczeniu się urzędu odwołujący się otrzymał bardzo

dobrą opinię końcową swojej pracy wystawioną przez Prezesa Sądu

Wojewódzkiego w […], z której wynika między innymi, że jest osobą „o rozległej

wiedzy prawniczej i umiejętnościach praktycznych”. Po zrzeczeniu się urzędu

odwołujący się wykonywał zawód radcy prawnego i adwokata. Zdaniem

odwołującego się, zestawienie kwalifikacji zawodowych kandydatki wybranej przez

Radę z jego kwalifikacjami, nie uzasadnia tezy przedstawionej w uchwale, że

„ogólna ocena kwalifikacji skarżącego, obejmująca posiadane doświadczenie

zawodowe, opinie wizytacyjne i służbowe na temat jego pracy, nie jest tak dobra jak

ocena kwalifikacji Pani asystent sędziego B. S.” Na dowód słuszności

zaprezentowanego stanowiska odwołujący się przytoczył, że w innym

postępowaniu nominacyjnym (zakończonym uchwałą z dnia 7 maja 2014 r., które

4

dotyczyło obsady wolnego stanowiska sędziego w Sądzie Rejonowym w […] i w

którym brał udział zarówno skarżący, jak i B. S.) Rada dokonała zgoła odmiennej

oceny obydwu kandydatur niż uczyniła to obecnie. Wówczas kandydatura W. K. -

jako jedna z dwóch rekomendowanych przez Zespół członków Rady - okazała się

być jedną z dwóch najlepszych kandydatur spośród wszystkich 21 zgłoszonych w

konkursie. W aktualnym postępowaniu Rada nie wyjaśniła, co legło u podstaw

przyjęcia przez nią „diametralnie odmiennej oceny całościowej” kwalifikacji

kandydatów biorących udział w obu konkursach. Rada nie podała, jakie

okoliczności - zaistniałe na przestrzeni ostatnich kilku miesięcy - spowodowały, że

kandydatura B. S., wcześniej oceniona jako „gorsza”, aktualnie stała się

„najlepszą”, zaś kandydatura odwołującego się została „zupełnie pominięta”.

Skarżący dodał, że jego kandydatura - mimo bardzo wysokiej oceny jego

długoletniej praktyki w zawodach prawniczych, w tym sześcioletniej służby na

stanowisku sędziego - w ostatecznym rozrachunku jest uznawana za „gorszą” w

porównaniu z kandydaturami zgłaszanymi przez asystentów sędziego. Chociaż

skarżący, wykonujący zawód adwokata, „spotyka się z umiarkowanym poparciem

środowiska sędziowskiego”, to jednak o wyborze konkretnego kandydata powinna

decydować ocena całościowa, wynikająca z łącznego zastosowania wszystkich

kryteriów, którymi Rada powinna kierować się w postępowaniu nominacyjnym.

W odpowiedziach na odwołanie Rada oraz uczestniczka B. S. wnieśli o

oddalenie odwołania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o KRS, do kompetencji Rady należy

między innymi rozpatrywanie i ocena kandydatów do pełnienia urzędu na

stanowiskach sędziowskich w sądach powszechnych oraz przedstawianie

Prezydentowi RP wniosków o powołanie sędziów w tych sądach. W sprawach

indywidualnych Rada podejmuje uchwały po wszechstronnym rozważeniu sprawy,

na podstawie udostępnionej dokumentacji oraz wyjaśnień uczestników

postępowania lub innych osób, jeżeli zostały złożone (art. 33 ust. 1 ustawy o KRS).

Z kolei, gdy na stanowisko sędziowskie zgłosił się więcej niż jeden kandydat, to

5

najpierw zespół członków Rady (wyznaczony w trybie przewidzianym w art. 31

ustawy o KRS) opracowuje listę rekomendowanych kandydatów, kierując się przy

ustalaniu kolejności kandydatów na liście przede wszystkim oceną kwalifikacji

kandydatów, a ponadto uwzględniając doświadczenie zawodowe, opinie

przełożonych, rekomendacje, publikacje i inne dokumenty dołączone do karty

zgłoszenia, a także opinię kolegium właściwego sądu oraz ocenę właściwego

zgromadzenia ogólnego sędziów (art. 35 ustawy o KRS), po czym Rada in gremio

rozpatruje i ocenia wszystkie zgłoszone kandydatury łącznie i podejmuje uchwałę

obejmującą rozstrzygnięcia w przedmiocie przedstawienia wniosku o powołanie do

pełnienia urzędu sędziego w stosunku do wszystkich kandydatów (art. 37 ust. 1

ustawy o KRS).

Uchwała Rady podjęta w sprawie indywidualnej (a do takiej kategorii należy

sprawa dotycząca obsady wakującego stanowiska sędziowskiego) wymaga

uzasadnienia (art. 42 ust. 1 ustawy o KRS) i uczestnik postępowania toczącego się

przed Radą ma prawo wnieść od niej odwołanie do Sądu Najwyższego na

zasadach określonych w art. 44 ustawy o KRS. Kognicja Sądu Najwyższego w

takiej sprawie ogranicza się wyłącznie do zbadania zgodności zaskarżonej uchwały

z prawem, przy odpowiednim stosowaniu przepisów postępowania cywilnego o

skardze kasacyjnej. Odesłanie do przepisów Kodeksu postępowania cywilnego o

skardze kasacyjnej (w tym do art. 39813

§ 1 k.p.c.) oznacza w szczególności, że

granice rozpoznawania przez Sąd Najwyższy sprawy zainicjowanej odwołaniem

uczestnika postępowania przed Radą są limitowane zakresem zaskarżenia uchwały

oraz podstawami odwołania. W żadnym razie Sąd Najwyższy nie zastępuje Rady w

jej ustawowo wyznaczonym zadaniu polegającym na rozpatrzeniu i ocenie

kandydatów do pełnienia urzędu sędziego i dlatego nie przeprowadza powtórnego

badania kwalifikacji zawodowych i moralnych kandydata do pełnienia urzędu

sędziego. Sąd Najwyższy nie ma kompetencji do merytorycznego rozpatrywania

kwalifikacji kandydata na sędziego (nie weryfikuje dokonanego przez Radę wyboru

kandydata na urząd sędziego według reguł zasadności) i jedynie rozstrzyga o

zgodności zaskarżonej uchwały z prawem, będąc związany ustaleniami

faktycznymi stanowiącymi jej podstawę. W tym względzie utrwalone jest stanowisko

w orzecznictwie (por. w szczególności wyroki Sądu Najwyższego z dnia 15 lipca

6

2009 r., III KRS 11/09, LexPolonica nr 3934139; z dnia 17 sierpnia 2010 r., III KRS

6/10, OSNP 2012 nr 1-2, poz. 25; z dnia 8 czerwca 2011 r., III KRS 6/11, LEX nr

1095942; z dnia 5 sierpnia 2011 r., III KRS 10/11, LEX nr 1001316; z dnia 20

września 2011 r., III KRS 15/11, LEX nr 1108553 i z dnia 15 grudnia 2011 r., III KRS

12/11, LEX nr 1106742).

Kandydat na stanowisko sędziowskie nie ma roszczenia o nabór do służby a

przepisy o ustroju sądów wyznaczają tylko minimalne wymagania, jakie powinien

spełnić każdy kandydat ubiegający się o objęcie urzędu sędziego. Rozpatrywanie i

ocena kandydatów do pełnienia urzędu na stanowiskach sędziowskich w sądach

powszechnych obejmuje kompetencję Rady do badania stopnia dojrzałości

zawodowej kandydatów (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 grudnia 2011 r.,

III KRS 27/11, OSNP 2012 nr 23-24, poz. 299) a zasadniczym kryterium wyboru

kandydata do urzędu sędziego są jego kwalifikacje zawodowe i cechy

osobowościowe (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 lipca 2012 r., III KRS 17/12,

OSNP 2013 nr 15-16, poz. 194). Jakkolwiek merytoryczna ingerencja Sądu

Najwyższego w rozstrzygnięcia Rady nie jest dopuszczalna, bo wkraczałaby w

sferę szczególnych uprawnień ustrojowych przysługujących temu organowi

konstytucyjnemu, to jednak Sąd Najwyższy badając zasadność odwołania jest

władny przeprowadzić kontrolę w zakresie ustalenia, czy w postępowaniu przed

Radą nie doszło do naruszenia praw i wolności obywatelskich, w tym prawa do

równego (na jednakowych zasadach) dostępu do służby publicznej

gwarantowanego przez art. 60 Konstytucji RP. W postępowaniu odwoławczym

istnieje więc możliwość weryfikacji, czy Rada w odniesieniu do wszystkich

uczestników procedury nominacyjnej (kandydatów do objęcia wakującego

stanowiska sędziowskiego) zastosowała przejrzyste, jednolite i sprawiedliwe

kryteria selekcyjne. Tym niemniej samo niezadowolenie lub subiektywne poczucie

pokrzywdzenia kandydata do objęcia wolnego stanowiska sędziego nie stanowi

usprawiedliwionej podstawy odwołania od uchwały o nieprzedstawieniu

Prezydentowi RP wniosku o powołanie na wakujące stanowisko sędziowskie, jeżeli

odwołujący się nie wskazał uzasadnionych zarzutów, które potwierdzałyby

rzeczywiste stosowanie wobec jego kandydatury nierównych lub dyskryminujących

go kryteriów dostępu do wakujących stanowisk sędziowskich w porównaniu do

7

innych kandydatur zgłoszonych w tej samej procedurze konkursowej (wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 21 sierpnia 2012 r., III KRS 21/12, LEX nr 1619766).

Mając to na uwadze należy przyjąć, że zarzuty odwołania nie są trafne, bo

uzasadnienie zaskarżonej uchwały pozwala wnioskować, że w aktualnym

postępowaniu nominacyjnym, Rada - przy ocenie poszczególnych kandydatur

biorących udział w procedurze konkursowej na wolne stanowisko sędziego sądu

rejonowego - rzeczywiście rozważyła wszystkie okoliczności istotne dla

rozstrzygnięcia sprawy i na tej podstawie podjęła stosowne rozstrzygnięcie. W

konsekwencji bezzasadne są twierdzenia odwołującego się, że pominięcie jego

kandydatury przy wyborze osoby rekomendowanej Prezydentowi RP z wnioskiem o

powołanie na wakujące stanowisko sędziowskie, stanowiło przejaw naruszenia

konstytucyjnej zasady równego (jednolitego) traktowania osób pretendujących do

objęcia stanowisk w sferze publicznej.

Należy podkreślić, że w razie ubiegania się wielu osób o jedno wakujące

stanowisko sędziowskie (a tak było w rozpoznawanym przypadku) Rada powinna

wyjaśnić, jakie kryteria ocenne brała pod uwagę przy wyborze najlepszego

kandydata pretendującego do objęcia tego stanowiska. Zakres rozważań Rady

poświęconych analizie „gorszych” kandydatów może być zróżnicowany w

zależności od okoliczności konkretnego przypadku, przy czym powinien on być

szerszy w stosunku do kandydatów o zbliżonej sytuacji faktycznej, lokujących się

blisko granicy rozdzielającej kandydatury „zwycięskie” od „przegranych” (por.

uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 17 sierpnia 2010 r., III KRS 10/10,

LEX nr 678015). Z uzasadnienia zaskarżonej uchwały wynika, że przy wyborze

kandydatury B. S., rekomendowanej Prezydentowi RP z wnioskiem o powołanie do

pełnienia urzędu na wolnym stanowisku sędziowskim w Sądzie Rejonowym w […],

Rada kierowała się: doświadczeniem zawodowym kandydatów, ich ocenami

kwalifikacyjnymi oraz „siłą poparcia”, jakie udzieliło im środowisko sędziowskie. W

tych okolicznościach za kandydaturą B. S. - zdaniem Rady - przemawiały przede

wszystkim wnioski zawarte w opiniach przełożonych na temat jej pracy oraz

najwyższe poparcie środowiska sędziowskiego.

W tym stanie rzeczy twierdzenie odwołującego się, że pominięcie jego

kandydatury przy wyborze osoby rekomendowanej Prezydentowi RP z wnioskiem o

8

powołanie na wakujące stanowisko sędziowskie, stanowiło przejaw swoistej

dyskryminacji spowodowanej w szczególności tym, że „skarżący wykonujący zawód

adwokata, spotyka się z umiarkowanym poparciem środowiska sędziowskiego” jest

bezzasadne. Odwołujący się niesłusznie upatruje naruszenia przez Radę

przepisów regulujących tryb postępowania nominacyjnego w tym, że nie

uwzględniono „bardzo wysokiej oceny jego długoletniej praktyki w zawodach

prawniczych, w tym sześcioletniej służby na stanowisku sędziego”. Z uzasadnienia

kwestionowanej uchwały wynika wniosek odmienny, bowiem Rada wyraźnie

zaznaczyła, że po rozważeniu całokształtu kryteriów istotnych z punktu widzenia

przydatności dla służby sędziowskiej uznała, iż kandydatura odwołującego się

(podobnie zresztą jak pozostałe kandydatury nieprzedstawione Prezydentowi RP z

wnioskiem o powołanie do urzędu sędziego, z których jedna została zgłoszona

przez osobę wykonującą zawód radcy prawnego, czyli pokrewny z zawodem

adwokata aktualnie wykonywanym przez skarżącego) „nie wykazuje takich

osiągnięć i przymiotów, jak oceniona najwyżej w obecnej procedurze konkursowej

Kandydatka”. Zdaniem Rady, ogólna ocena kandydatury odwołującego się nie jest

„tak dobra”, jak ocena kwalifikacji asystenta sędziego B. S. Innymi słowy, Rada -

mając na względzie wieloletni dorobek zawodowy odwołującego się (wypracowany

w toku praktyki adwokackiej, a wcześniej w trakcie pełnienia przez niego służby

asesorskiej i sędziowskiej w Sądzie Rejonowym w […]) - doszła do przekonania, że

z perspektywy dobra wymiaru sprawiedliwości kandydatura wybranej przez nią

osoby (asystenta sędziego) jest „lepsza” niż kandydatury odwołującego się

(adwokata) i pozostałych osób uczestniczących w procedurze konkursowej.

Dokonany w ten sposób wybór uchyla się spod kontroli Sądu Najwyższego,

zwłaszcza że jest on pozbawiony znamion dyskryminacyjnych.

Wbrew podniesionym w odwołaniu zarzutom, Rada - w oparciu o

wszechstronny materiał dowodowy - dokonała właściwej (pozbawionej cech

arbitralności i dowolności) oceny kandydatury odwołującego się na stanowisko

sędziego Sądu Rejonowego w […], z zastosowaniem właściwych,

niedyskryminujących kryteriów i uznała, że ta kandydatura nie będzie

przedstawiona Prezydentowi RP z wnioskiem o powołanie do pełnienia tego

urzędu, bo nie jest „najlepszą” spośród wszystkich 15 kandydatur zgłoszonych do

9

objęcia wolnego stanowiska. W kwestii wyboru najwyżej ocenionej kandydatki (a

nie pozostałych kandydatów) Rada umotywowała swoje stanowisko w uzasadnieniu

zaskarżonej uchwały, przytaczając zarazem wyniki głosowania przeprowadzonego

w odniesieniu do poszczególnych kandydatur. Jak zaś wskazano w uzasadnieniu

uchwały, odwołujący się na posiedzeniu Rady nie otrzymał ani jednego głosu

poparcia, uzyskując za to 1 głos „przeciw” (przy 12 „wstrzymujących się”).

Na zakończenie należy zaznaczyć, że odwołujący się niesłusznie upatruje

naruszenia przepisów regulujących tryb postępowania nominacyjnego w tym, że

Rada w uzasadnieniu uchwały nie wyjaśniła przyczyn, które spowodowały, że w

aktualnej procedurze nominacyjnej kandydatura skarżącego (w zestawieniu z

kandydaturą B. S.) została oceniona zupełnie inaczej („gorzej”) niż w postępowaniu,

które toczyło się kilka miesięcy wcześniej (w maju 2014 r.), w którym brał udział

zarówno skarżący, jak i B. S. Każde postępowanie nominacyjne przed Radą -

nawet jeśli toczy się równolegle wobec innych podobnych postępowań - zachowuje

swój indywidualny (odrębny) byt, który w zasadniczej mierze jest uwarunkowany

przymiotami kandydatów biorących udział w poszczególnych konkursach. Z tej

przyczyny okoliczność, że w postępowaniu zakończonym uchwałą Rady z dnia 7

maja 2014 r., w którym kandydatura W. K. (jako jedna z dwóch) uzyskała

rekomendację Zespołu członków Rady (w przeciwieństwie do B. S.), ale

ostatecznie nie została wybrana przez Radę celem przedstawienia Prezydentowi

RP z wnioskiem o powołanie do pełnienia urzędu sędziowskiego w Sądzie

Rejonowym w […], nie ma przesądzającego znaczenia dla wyniku obecnej

procedury konkursowej. W konsekwencji Rada - przy wydaniu zaskarżonej uchwały

- miała prawo uznać kandydaturę B. S. za „najlepszą” spośród wszystkich

zgłoszonych w obecnej procedurze konkursowej, chociaż w poprzednim

postępowaniu ta kandydatura nie została tak wysoko oceniona.

Z przedstawionych względów - wobec niewykazania, że zaskarżona uchwała

w części kwestionowanej przez W. K., jest sprzeczna z prawem - Sąd Najwyższy

oddalił odwołanie na podstawie art. 39814

k.p.c. w związku z art. 44 ust. 3 ustawy o

KRS.

10