III PK 148/14

Sygn. akt III PK 148/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 21 lipca 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Maciej Pacuda (przewodniczący)

SSN Bogusław Cudowski (sprawozdawca)

SSN Józef Iwulski

w sprawie z powództwa J. F.

przeciwko Przedsiębiorstwu […] o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 21 lipca 2015 r.,

skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w K.

z dnia 7 maja 2014 r.,

oddala skargę kasacyjną.

UZASADNIENIE

Powód domagał się zasądzenia od pozwanej 5.712 zł z tytułu

wynagrodzenia za pracę za część miesiąca czerwca, 14.448 zł z tytułu

odszkodowania za rozwiązanie umowy o pracę niezgodnie z przepisami prawa oraz

10.080 zł z tytułu odprawy za rozwiązanie umowy o pracę z przyczyn

niedotyczących pracownika wraz z odsetkami od każdej z tych kwot liczonymi od 5

lipca 2013 r.

2

Powód był zatrudniony na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony.

12 kwietnia 2013 r. pozwana wypowiedział umowę o pracę z zachowaniem

jednomiesięcznego okresu wypowiedzenia z powodu odwołania powoda z funkcji

członka zarządu i prezesa zarządu spółki. Pismem z 31 maja 2013 r. pozwana

rozwiązała z powodem umowę o pracę bez wypowiedzenia w związku z

niewykonaniem przez niego obowiązku złożenia oświadczenia majątkowego

wymaganego treścią art. 25c ustawy o samorządzie powiatowym. W piśmie

wskazała, że umowa o pracę rozwiązuje się 31 maja 2013 r. Pismo to zostało

doręczone powodowi 18 czerwca 2013 r.

Sąd Rejonowy w K. wyrokiem z 29 listopada 2013 r. zasądził od pozwanej

na rzecz powoda kwoty 14.462,62 zł oraz 5.544zł wraz z ustawowymi odsetkami od

dnia 11 lipca 2013 r. z tytułu odszkodowania i wynagrodzenia za czerwiec 2013 r.,

w pozostałej części powództwo oddalił. Sąd podzielił argumentację powoda i uznał,

że pozwana nie była powiatową osobą prawną. Powód argumentował, że pozwana

spółka nie została powołana w drodze uchwały Rady Powiatu, nie realizuje zadań

własnych powiatu i nie realizuje zadań użyteczności publicznej. Twierdził, ponadto,

wskazując na przepisy ustawy o samorządzie powiatowym i publicznym transporcie

zbiorowym, że powiat zadania publiczne w zakresie transportu zbiorowego

wykonuje w sposób przewidziany przepisami ustawy o publicznym transporcie

zbiorowym, które nakładają na powiat obowiązki organizatora publicznego

transportu zbiorowego. Pozwana natomiast nie była operatorem, gdyż nie zawierała

z organizatorem publicznego transportu zbiorowego umowy o świadczenie usług w

zakresie publicznego transportu zbiorowego i jednocześnie nie była też

samorządowym zakładem budżetowym. W ocenie Sądu Rejonowego wykonywanie

przewozów przez pozwaną nie stanowiło wykonywania zadań powiatu, skoro

ustawa przewidziała możliwość wykonywania tych zadań wyłącznie w formie

samorządowego zakładu budżetowego. W związku z tym, zdaniem Sądu, pozwana

nie była powiatową osobą prawną, a w konsekwencji powód nie miał obowiązku

składania oświadczenia majątkowego. Sąd stwierdził, że do rozwiązania umowy o

pracę doszło w dniu 18 czerwca 2013 r., a nie 31 maja 2013 r., co z kolei

uzasadniało zasądzenie odszkodowania w wysokości wynagrodzenia za czas do

upływu okresu wypowiedzenia. Oddalił natomiast powództwo w zakresie żądania

3

zasądzenia odprawy, uzasadniając, że przyczyną rozwiązania umowy o pracę było

niezłożenie przez powoda oświadczenia majątkowego czyli przyczyna jak

najbardziej dotycząca powoda.

Apelację od wyroku Sądu Rejonowego złożył zarówno powód jak i pozwana.

Powód zarzucił błędne ustalenie stanu faktycznego poprzez przyjęcie, że

przyczyna rozwiązania umowy o pracę dotyczyła powoda, oraz, że rzeczywistą

przyczyną rozwiązania umowy o pracę było niezłożenie przez powoda

oświadczenia majątkowego. Powód wniósł o zmianę zaskarżonego w wyroku w

zakresie pkt II (tj. w zakresie, w jakim Sąd Rejonowy oddalił powództwo).

Pozwana zarzuciła błędne ustalenia faktyczne polegające na

nieprawidłowym przyjęciu, że pozwana nie jest powiatową osobą prawną, w

konsekwencji, że powód nie był zobowiązany do złożenia oświadczenia

majątkowego. Podkreśliła, że pozwana spółka jest powiatową osobą prawną skoro

właścicielem wszystkich jej akcji jest Powiat K. Pozwana zakwestionowała również

ocenę Sądu Rejonowego, że powód nie miał możliwości zapoznania się z

oświadczeniem pracodawcy o rozwiązaniu z nim stosunku pracy wcześniej niż 18

czerwca 2013 r. Pozwana wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie

powództwa w całości.

Wyrokiem z 7 maja 2014 r. Sąd Okręgowy oddalił apelację powoda,

uwzględniając częściowo apelację pozwanej zmienił zaskarżony wyrok i oddalił

żądanie powoda zapłaty kwoty 14.462, 62 zł, w pozostałym zakresie apelację

pozwanej oddalił. Sąd wskazał, że w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd

pierwszej instancji popadł w sprzeczność, ponieważ najpierw stwierdził, że

powiatową osobą prawną są spółki handlowe z wyłącznym udziałem powiatu, by

następnie ustalić, że pozwana będącą spółka akcyjną, której jedynym

akcjonariuszem jest Powiat K. nie jest powiatową osobą prawną, ponieważ powiat

nie może realizować przewozów w ramach publicznego transportu zbiorowego

przez spółkę akcyjną, lecz tylko w formie samorządowego zakładu budżetowego. W

ocenie Sądu Okręgowego ograniczenie form prawnych realizacji przewozów do

samorządowego zakładu budżetowego w art. 19 ust. 2 ustawy z dnia 16 grudnia

2010 r. o publicznym transporcie zbiorowym (Dz.U z 2011 r. Nr 5, poz.13) nie

pozbawia pozwanej przymiotu powiatowej osoby prawnej. Wskazując na art. 6 ust.

4

1 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (Dz.U z 2013r., poz.

595) stwierdził, że powiat w celu wykonywania zadań może tworzyć jednostki

organizacyjne, którymi mogą być spółki prawa handlowego, a wśród nich takie,

które mają osobowość prawną. Odwołując się do doktryny i orzecznictwa

uzasadniał, że tylko te jednostki organizacyjne mogą być kwalifikowane jako

komunalne, których cały kapitał ma charakter mienia komunalnego. W

konsekwencji uznania pozwanej za powiatową osobę prawną, Sąd Okręgowy

stwierdził bezzasadność żądania odszkodowania.

Wyrok Sądu Okręgowego zaskarżył w całości powód. W skardze kasacyjnej

zarzucono naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię, tj.:

art. 25c ust. 1 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym

(Dz.U. z 1998 r. Nr 91, poz. 578 ze zm.);

art. 25f ust. 3 i ust. 4 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie

powiatowym (Dz.U z 1998 r. Nr 91, poz. 578 ze zm.);

art. 8 w zw. z art. 10 ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych

zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn

niedotyczących pracowników (Dz.U z 2003 r. Nr 90, poz. 844 ze zm.).

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w zakresie pkt I, II i IV

i jego zmianę poprzez zasądzenie od pozwanej na rzecz powoda kwoty 14.462,62

zł brutto wraz z ustawowymi odsetkami liczonymi od 5 lipca 2013 r. tytułem

odszkodowania za rozwiązanie umowy o pracę niezgodnie z przepisami prawa;

kwoty 10.080 zł tytułem odprawy za rozwiązanie umowy o pracę z przyczyn

niedotyczących pracownika wraz z ustawowymi odsetkami liczonymi od 5 lipca

2013 r., ewentualnie o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w zakresie pkt I, II i IV i

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi drugiej instancji.

Sąd Najwyższy, zważył co następuje:

Skarga kasacyjna powoda okazała się nie mieć uzasadnionych podstaw.

W pierwszej kolejności skarżący zarzucił naruszenie art. 25c ust. 1 ustawy z

dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (Dz.U. Nr 91, poz. 578 ze zm. –

dalej ustawa). Przepis ten stanowi, że radny, członek zarządu powiatu, sekretarz

5

powiatu, skarbnik powiatu, kierownik jednostki organizacyjnej powiatu, osoba

zarządzająca i członek organu zarządzającego powiatową osoba prawną oraz

osoba wydająca decyzje administracyjne w imieniu starosty są obowiązani do

złożenia oświadczenia o swoim stanie majątkowym.

Powód był członkiem zarządu spółki akcyjnej ze 100 % kapitałem powiatu.

Zdaniem skarżącego nie jest to jednak powiatowa osoba prawna, gdyż przepis ten

odnosi się wyłącznie do „komunalnych” osób prawnych. Uważa również, że

problem powyższy stanowi doniosłe zagadnienie prawne.

W związku z powyższym należy stwierdzić, że z treści tego przepisu nie

wynika by dodatkowym kryterium zaliczenia danego podmiotu do „powiatowej

osoby prawnej” było prowadzenie działalności „komunalnej”. Prowadzenie

gospodarki komunalnej wiąże się z wieloma problemami (zob. na ten temat M.

Kulesza: Gospodarka komunalna – podstawy i mechanizmy prawne, Samorząd

Terytorialny 2012 nr 7-8). Do istotnych zagadnień zaliczyć należy niewątpliwie

formy działalności gospodarczej oraz jej zakres (zob. na ten temat A. Doliwa:

Osobowość prawna jednostek samorządu terytorialnego, C. H. Beck, Warszawa

2012 s. 362 i nast.) Mając na uwadze treść przepisu ustawy oraz to, że spółka

zatrudniająca powoda posiada osobowość prawną i 100 % kapitał powiatowy nie

ulega wątpliwości kwalifikacja przyjmująca, że jest to powiatowa osoba prawna

(por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 maja 2014 r., I PK 206/13, LEX nr

1460631). Podnoszone w skardze argumenty dotyczące dopuszczalności

utworzenia takiej spółki przez samorząd, czy to, że w innych podmiotach

samorządowych nie wymaga się od członków zarządu składania oświadczeń

majątkowych pozostają bez wpływu na rozstrzygnięcie sprawy. Zasadnicze

znaczenie musi bowiem zawsze mieć treść językowa przepisu. Omawiany przepis

stanowi zaś jedynie o powiatowej osobie prawnej. Tak więc jedynie pomocniczo

można wspomnieć o dorobku doktryny i orzecznictwa w zakresie pojęciowym

odnoszącym się do komunalnych osób prawnych. Należy także bardzo wyraźnie

podkreślić, że konieczne jest uwzględnienie stanu prawnego rozstrzyganych

problemów. I tak w uchwale składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 14 marca

1995 r., III CZP 6/95 (OSNC 1995 nr 5, poz. 72) chodziło o ograniczenia ustawowe

w prowadzeniu działalności przez komunalne osoby prawne gminy. Jednak i w tym

6

orzeczeniu Sąd Najwyższy przyjął, że w razie objęcia przez gminą całego kapitału

akcyjnego należałoby uznać spółkę za odrębną komunalną osobę prawną. Także w

literaturze przedmiotu wyrażany jest pogląd o tym, że jako jednostki komunalne

mogą być kwalifikowane jako komunalne, których cały kapitał ma charakter mienia

komunalnego (T. Dybowski: Mienie komunalne, w: Samorząd terytorialny,

Zagadnienia prawne i administracyjne, red. A. Piekara, Z. Niewiadomski, Warszawa

1998 s. 268 oraz C. Banasiński, M. Kulesza, D. Szafrański: Ustawa o gospodarce

komunalnej. Komentarz i przepisy towarzyszące, Warszawa 1997 s. 52 i nast.).

Wyrażane były także poglądy, że dla uznania za komunalną osoby prawnej

wystarczające jest posiadanie w niej (np. przez powiat) większości udziałów lub

akcji (zob. J. Jagoda, w: Ustawa o samorzadzie powiatowym. Komentarz, red. B.

Dolnicki, ABC a Wolters Kluwer business 2007 s. 67-70 tak samo A. M. Wierzbica:

Ograniczenia antykorupcyjne w samorządzie terytorialnym, Oficyna a Wolters

Kluwer business, Warszawa 2008, s. 35). Ten sporny problem w sprawie jednak nie

występuje z uwagi na to, że w spółce zatrudniającej powoda 100 % akcji posiada

powiat. Można więc tylko stwierdzić, że zarówno w orzecznictwie Sądu

Najwyższego, jak i doktrynie pierwszoplanowym kryterium zaliczenia spółki

kapitałowej do samorządowej osoby prawnej jest udział kapitałowy jednostki

samorządu terytorialnego. Założenie to koresponduje w pełni z funkcją przepisów o

charakterze antykorupcyjnym. W tej sytuacji zasadnicze znaczenie dla ich

interpretacji zawsze powinien mieć udział mienia samorządowego spółki, a nie jej

przedmiot działalności.

Jak wynika z powyższego problemy dotyczące identyfikacji komunalnej

osoby prawnej występuje w przypadku użycia w przepisie tego pojęcia lub na tle

przepisów regulujących podejmowanie działalności przez samorząd terytorialny

(jego jednostki organizacyjne). Natomiast w rozstrzyganej sprawie chodziło o

regulacje ustawy dotyczące obowiązku złożenia oświadczenia majątkowego przez

członka zarządu spółki akcyjnej. Tak więc poza przedmiotem sporu pozostaje

problem dopuszczalnego zakresu prowadzenia działalności gospodarczej przez

powiat.

Z przepisu art. 25c ustawy wynika jednoznacznie, że członek organu

zarządzającego powiatową osobą prawną, jaką jest niewątpliwie spółka akcyjna ze

7

100 % kapitałem powiatu niezależnie od przedmiotu prowadzonej działalności

gospodarczej, jest obowiązany do złożenia oświadczenia majątkowego.

Niezłożenie tego oświadczenia powoduje zastosowanie art. 25f ustawy. Z tego

powodu nie był zasadny zarzut naruszenia tegoż przepisu.

Domagając się wypłacenia odprawy pieniężnej skarżący podnosił naruszenie

art. 8 w zw. z art. 10 ustawy o tzw. zwolnieniach grupowych. W uzasadnieniu

podstaw kasacyjnych skarżący zapomniał widocznie o tym zarzucie, gdyż nawet o

nim nie wspomniał. Należy więc tylko stwierdzić, że w żadnym razie nie można

uznać, iż zwolnienie powoda nastąpiło z przyczyn niedotyczących pracownika.

Wręcz przeciwnie przyczyna ta dotyczyła pracownika, gdyż była to bezpodstawna

odmowa złożenia oświadczenia majątkowego, co spowodowało rozwiązanie

umowy o pracę równoznaczne z rozwiązaniem umowy o pracę bez wypowiedzenia

na podstawie art. 52 § 1 pkt 1 k.p.

Reasumując należało przyjąć, że zaskarżony wyrok odpowiada prawu.

Z tych względów orzeczono jak w sentencji wyroku.