III KK 223/15

Sygn. akt III KK 223/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 29 lipca 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Przemysław Kalinowski (przewodniczący)

SSN Andrzej Ryński (sprawozdawca)

SSN Dariusz Świecki

Protokolant Anna Korzeniecka-Plewka

w sprawie F. M.

skazanego na podstawie art. 124 § 1 k.w.

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu – w trybie art. 535 § 5 k.p.k. w

zw. z art. 112 k.p.s.w.

w dniu 29 lipca 2015 r.

kasacji wniesionej przez Rzecznika Praw Obywatelskich

od wyroku nakazowego Sądu Rejonowego w B.

z dnia 30 października 2009 r.

uchyla zaskarżony wyrok i na podstawie art. 5 § 1 pkt 4

k.p.s.w. w zw. z art. 45 § 1 k.w. umarza postępowanie w

sprawie, a jego kosztami obciąża Skarb Państwa.

2

UZASADNIENIE

Sąd Rejonowy w B. wyrokiem nakazowym z dnia 30 października 2009 r.

uznał F. M. za winnego tego, że w dniu 29 stycznia 2009 r. ok. godz. 9.00 przy ul.

Ż. 3 wspólnie z K. C. dokonał umyślnego uszkodzenia drzwi wejściowych do

mieszkania nr […], powodując przez to straty w wysokości 200 zł na szkodę J. Ż., tj.

wykroczenia z art. 124 § 1 k.w.

Wskazany wyrok uprawomocnił się w pierwszej instancji.

Od powyższego wyroku kasację wywiódł Rzecznik Praw Obywatelskich,

który zarzucił rażące i mające istotny wpływ na treść orzeczenia naruszenie

przepisu prawa karnego procesowego, tj. art. 93 § 2 i 4 k.p.s.w. poprzez wydanie w

stosunku do obwinionego F. M. wyroku nakazowego w sytuacji, gdy w świetle

zgromadzonego materiału dowodowego wina i okoliczności przypisanego

obwinionemu czynu budziły wątpliwości.

W oparciu o tak sformułowany zarzut skarżący wniósł o:

- dopuszczenie dowodu z odpisu postanowienia Sądu Okręgowego w B. z dnia 15

lutego 2010 r., co do okoliczności występowania u obwinionego choroby

psychicznej;

- uchylenie zaskarżonego wyroku i umorzenie postępowania na podstawie art. 5 § 1

pkt 4 k.p.s.w. w zw. z art. 45 § 1 k.w. z powodu przedawnienia orzekania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja Rzecznika Praw Obywatelskich wniesiona na korzyść obwinionego

F. M. okazała się oczywiście zasadna, a sformułowany w niej wniosek o uchylenie

wyroku nakazowego Sądu Rejonowego w B. i umorzenie postępowania w sprawie

w pełni zasługiwał na uwzględnienie, co uzasadniało rozpoznanie tej kasacji na

posiedzeniu w trybie przewidzianym w art. 535 § 5 k.p.k. w zw. z art. 112 k.p.s.w.

Istotnie, w toku orzekania w niniejszej sprawie przez Sąd Rejonowy w B.

doszło do rażącego naruszenia przepisów prawa procesowego, wskazanych w

zarzucie kasacji.

F. M. w przedmiotowym postępowaniu został obwiniony o popełnienie

wykroczenia z art. 124 § 1 k.w., który to czyn został mu następnie przypisany w

wyroku wydanym w postępowaniu nakazowym. Tymczasem, zgodnie z

dyrektywami wynikającymi z treści art. 93 § 2 i § 4 k.p.s.w., orzekanie w

postępowaniu nakazowym jest możliwe jedynie wtedy, gdy okoliczności czynu i

3

wina obwinionego nie budzą wątpliwości oraz nie zachodzą okoliczności określone

w art. 21 § 1 k.p.s.w., powodujące obligatoryjną obronę. Jedną z nich jest

wystąpienie uzasadnionych wątpliwości co do poczytalności obwinionego (art. 21 §

1 pkt 2 k.p.s.w.).

W realiach przedmiotowej sprawy właśnie to ostatnie zagadnienie nie zostało

dostrzeżone przez sąd meriti. F. M. przesłuchany w dniu 8 maja 2009 r. w

charakterze obwinionego wprawdzie oświadczył, że nie leczył się psychiatrycznie

(k. 24verte), jednak jak słusznie podkreślił Rzecznik Praw Obywatelskich w kasacji,

obowiązkiem Sądu było rozważenie tej okoliczności na podstawie całokształtu

materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie. Z akt sprawy, a dokładnie z

protokołu ustnego zawiadomienia pokrzywdzonego J. Ż. wynika bowiem, że gdy

obwiniony F. M. był u niego w mieszkaniu pociął sobie rękę nożem i kazał

zadzwonić na Policję celem zabrania go do szpitala psychiatrycznego, albowiem

oświadczył, że leczy się psychiatrycznie (k. 5).

Przedstawione okoliczności, które powinny stać się przedmiotem

zainteresowania Sądu w toku czynności procesowych, prowadzą do wniosku, że w

niniejszej sprawie istniały przesłanki do powzięcia uzasadnionej wątpliwości co do

poczytalności obwinionego. Dalszą konsekwencją powinno być zatem wyznaczenie

obrońcy z urzędu oraz podjęcie działań wynikających z obowiązującej procedury i

zmierzających do wyjaśnienia rzeczywistego stanu zdrowia psychicznego F. M. Nie

ulega natomiast wątpliwości, że w opisanej sytuacji rozpoznanie sprawy w

postępowaniu nakazowym było niedopuszczalne. Uchybienie zarzucone Sądowi

Rejonowemu w kasacji ma niewątpliwie rażący charakter, bowiem doprowadziło do

rozpoznania sprawy w postępowaniu nakazowym wbrew wyraźnemu zakazowi

ustawowemu. Dyrektywa wynikająca z treści art. 93 § 4 k.p.s.w. wyłącza możliwość

orzekania w tym trybie, gdy zachodzi uzasadniona wątpliwość co do poczytalności

obwinionego, a w niniejszej sprawie istniały realne przesłanki do powzięcia takiej

wątpliwości. Przekroczenie tego zakazu doprowadziło do istotnego ograniczenia

prawa obwinionego do obrony. Nie ulega przy tym wątpliwości, że do naruszenia

przepisów art. 93 § 4 k.p.s.w. w zw. z art. 21 § 1 pkt 2 k.p.s.w. dochodzi zarówno

wtedy, gdy sąd orzekł w postępowaniu nakazowym, pomimo wątpliwości co do

poczytalności obwinionego, jak i wtedy, gdy wprawdzie nie powziął takich

4

wątpliwości, ale w świetle materiałów zgromadzonych w aktach sprawy istniały

obiektywne przesłanki do powstania takich wątpliwości, nakładające obowiązek ich

wyjaśnienia.

Jednocześnie podkreślić należy, na co słusznie zwrócił uwagę skarżący w

kasacji, że okoliczność występowania u F. M. poważnych zaburzeń psychicznych,

w dacie czynu objętego wyrokiem nakazowym, została także potwierdzona w toku

innej sprawy prowadzonej przez Sąd Okręgowy w B. pod sygn. akt III K …/10, w

której postępowanie zostało umorzone, a w stosunku do oskarżonego zastosowano

środek zabezpieczający w postaci umieszczenia w zamkniętym zakładzie

psychiatrycznym (k. 5 akt SN).

W tych warunkach konieczne było uchylenie zaskarżonego wyroku i

umorzenie postępowania. W sprawie doszło już do przedawnienia orzekania.

Zgodnie bowiem z art. 45 § 1 k.w., karalność wykroczenia ustaje, jeżeli od czasu

jego popełnienia upłynął rok, a jeżeli w tym okresie wszczęto postępowanie,

karalność wykroczenia ustaje z upływem 2 lat od popełnienia czynu. Jak wynika z

akt sprawy do popełnienia zarzucanego obwinionemu czynu miało dojść w dniu 29

stycznia 2009 r., tym samym upłynął już dwuletni okres przedawnienia wskazany w

zdaniu drugim przywołanego przepisu. Art. 45 § 2 k.w. przewiduje wprawdzie, że w

razie uchylenia prawomocnego rozstrzygnięcia, przedawnienie biegnie od daty

uchylenia rozstrzygnięcia, jednakże - jak wskazuje się w orzecznictwie Sądu

Najwyższego - tylko wtedy, gdy w dacie uchylenia orzeczenia nie upłynął jeszcze

okres przedawnienia karalności (por. uchwała składu 7 sędziów Sądu Najwyższego

z dnia 7 czerwca 2002 r., I KZP 15/02, OSNKW 2002, nr 7-8, poz. 49; wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 26 września 2012 r., II KK 219/12, LEX nr 1220803).

Mając to wszystko na uwadze, Sąd Najwyższy na podstawie art. 535 § 5 i

537 § 2 k.p.k., w zw. z art. 112 k.p.s.w., orzekł jak w części dyspozytywnej wyroku.

Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania znalazło oparcie w przepisie art. 118 § 2

k.p.s.w.