II KK 218/15

Sygn. akt II KK 218/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 6 sierpnia 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Tomasz Grzegorczyk (przewodniczący)

SSN Małgorzata Gierszon

SSN Michał Laskowski (sprawozdawca)

Protokolant Marta Brylińska

w sprawie P. N.

oskarżonego z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k.

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu

w dniu 6 sierpnia 2015 r.,

kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego na korzyść

od wyroku Sądu Rejonowego w O.

z dnia 7 marca 2013 r.,

1. uchyla punkt 2 zaskarżonego wyroku,

2. kosztami sądowymi postępowania kasacyjnego obciąża

Skarb Państwa.

UZASADNIENIE

Sąd Rejonowy w O., wyrokiem z dnia 7 marca 2013 r., uznał P. N. za

winnego tego, że w okresie od 5 do 12 listopada 2011 r. w miejscowości Wielowieś,

działając w celu wykonania z góry powziętego zamiaru oraz osiągnięcia korzyści

majątkowej, jako właściciel firmy „B.” P. N., wyłudził z firmy „M.” towar w postaci

oleju napędowego łącznej wartości 15.710,83 zł, wprowadzając w błąd jej

2

pracowników co do swoich możliwości płatniczych, nie mając zamiaru wywiązania

się z zawartego zobowiązania, czym działał na szkodę spółki „M.” sp. z o.o., to jest

za winnego przestępstwa z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k. i za przestępstwo to

wymierzył mu karę 8 miesięcy pozbawienia wolności. W punkcie 2 wyroku Sąd na

podstawie art. 46 § 1 k.k. zobowiązał oskarżonego do naprawienia szkody

wyrządzonej przestępstwem, poprzez zapłatę na rzecz „M.” sp. z o.o. kwoty 15.710,

83 zł.

Wyrok ten nie został zaskarżony przez strony i uprawomocnił się z dniem 15

marca 2013 r.

Kasację od tego wyroku na korzyść skazanego P. N. wniósł Prokurator

Generalny. Zaskarżył w niej wyrok w części rozstrzygnięcia zawartego w punkcie 2,

dotyczącego orzeczenia na podstawie art. 46 § 1 k.k. obowiązku naprawienia

szkody i zarzucił rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie

przepisu prawa karnego procesowego – art. 415 § 5 k.p.k. w brzmieniu

obowiązującym do dnia 30 czerwca 2015 r., polegające na orzeczeniu wobec

skazanego P. N. na podstawie art. 46 § 1 k.k. środka karnego w postaci obowiązku

naprawienia wyrządzonej przestępstwem szkody, podczas gdy o roszczeniu

wynikającym z popełnienia przestępstwa wcześniej prawomocnie orzeczono w

innym postępowaniu.

Prokurator Generalny wniósł o uchylenie wyroku Sądu Rejonowego w O. w

zaskarżonej części.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja Prokuratora Generalnego jest zasadna w stopniu oczywistym, co

zgodnie z brzmieniem art. 535 § 5 k.p.k. pozwala na jej rozpoznanie i

uwzględnienie na posiedzeniu. Przepis art. 46 § 1 k.k. pozwala, w razie skazania,

na orzeczenie przez sąd obowiązku naprawienia wyrządzonej przestępstwem

szkody w całości lub części lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. W

przypadku złożenia przez pokrzywdzonego lub inną uprawnioną osobę wniosku o

orzeczenie takiego obowiązku, sąd zobowiązany jest do wydania orzeczenia o

obowiązku naprawienia szkody lub zadośćuczynieniu. Przepis art. 415 § 5 zdanie

drugie k.p.k. w brzmieniu obowiązującym w chwili wydania zaskarżonego kasacją

wyroku stanowił jednak, że obowiązku naprawienia szkody lub zadośćuczynienia za

3

doznaną krzywdę nie orzeka się, jeżeli roszczenie wynikające z popełnienia

przestępstwa jest przedmiotem innego postępowania albo o roszczeniu tym

prawomocnie orzeczono. Po zmianie treści art. 415 k.p.k. i nowej treści przepisu

obowiązującej od dnia 1 lipca 2015 r. zasada ta została zachowana w paragrafie

pierwszym. Celem tej regulacji jest wyeliminowanie sytuacji, w której dochodzi do

kumulacji rozstrzygnięć o charakterze kompensacyjnym i do funkcjonowania w

obrocie prawnym dwóch tytułów egzekucyjnych, co rodzić może niebezpieczeństwo

dwukrotnego dochodzenia naprawienia tej samej szkody. Klauzula

antykumulacyjna, o której mowa znajduje zastosowanie w przypadku tożsamości

przedmiotowej i podmiotowej roszczenia stanowiącego przedmiot rozpoznania.

W sprawie P. N. punkt 2 zaskarżonego wyroku dotyczy szkody wynikającej z

przestępstwa z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k., dokonanego na szkodę spółki

„M.” sp. z o.o. i polegającego na wyłudzeniu od tej spółki oleju napędowego łącznej

wartości 15.710,83 zł. Tymczasem Sąd Rejonowy w K., po rozpoznaniu pozwu o

zapłatę wniesionego przez pełnomocnika przedmiotowej spółki, wydał w dniu 16

stycznia 2012 r., sygn. akt GNc …/12, nakaz zapłaty, w którym zobowiązano P. N.

do zapłaty powodowi kwoty 15.710,83 zł. Z treści pozwu i załączonych do niego

dokumentów wynika, że przedmiotem rozpoznania był ten sam olej napędowy,

pobrany w tym samym czasie i w tej samej ilości, co olej napędowy, o którym mowa

w zaskarżonym kasacją wyroku.

Do wydania nakazu zapłaty doszło przed wydaniem zaskarżonego kasacją

wyroku, co więcej w aktach sprawy Sądu Rejonowego w O. znajduje się na k. 177a

informacja o stanie zaległości w sprawie egzekucyjnej prowadzonej przez

komornika przy Sądzie Rejonowym w K. z wniosku spółki z o.o. „M.” przeciwko P.

N. o zapłatę należności głównej w kwocie 15.710,83 zł. W tym stanie rzeczy doszło

do rażącego naruszenia prawa - przepisu art. 415 § 5 zdanie drugie k.p.k. w

brzmieniu obowiązującym do 30 czerwca 2015 r. poprzez zobowiązanie P. N. w

punkcie 2 wyroku Sądu Rejonowego w O. z dnia 7 marca 2013 r., do naprawienia

szkody, co do której orzekł już prawomocnie Sąd Rejonowy w K. nakazem zapłaty z

dnia 16 stycznia 2012 r. Tym samym doszło naruszenia klauzuli antykumulacyjnej

zawartej w czasie orzekania w art. 415 § 5 k.p.k. (obecnie art. 415 § 1 k.p.k.) i do

dwukrotnego orzeczenia obowiązku naprawienia tej samej szkody. Naruszenie

4

prawa, do którego doszło w zaskarżonym kasacją wyroku ma przy tym nie tylko

rażący charakter, ale nadto miało istotny wpływ na treść orzeczenia, które

przynieść mogło negatywne skutki dla skazanego.

W tej sytuacji konieczne stało się uchylenie zaskarżonej kasacją części

wyroku (punkt 2) w celu wyeliminowania jej z obrotu prawnego. Nie było przy tym w

zaistniałej sytuacji procesowej podstaw do wydawania orzeczenia o charakterze

następczym. Zgodnie z brzmieniem art. 638 k.p.k. koszty postępowania

kasacyjnego w tej sprawie ponosi Skarb Państwa.