V CSK 685/14

Sygn. akt V CSK 685/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 6 sierpnia 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Iwona Koper (przewodniczący)

SSN Wojciech Katner

SSN Zbigniew Kwaśniewski (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa J. S. i innych, przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej "M." w

W.

o wydanie orzeczenia zastępującego uchwałę spółdzielni o jej podziale,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 6 sierpnia 2015 r.,

skargi kasacyjnej powodów: J. S., R. M., W. K., E. K. i H. B.

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 9 kwietnia 2013 r.,

oddala skargę kasacyjną.

UZASADNIENIE

Sąd pierwszej instancji oddalił powództwo o wydanie orzeczenia

zastępującego uchwałę o podziale pozwanej Spółdzielni.

Ustalił, że wszyscy członkowie tej Spółdzielni będący mieszkańcami osiedla

przy ul. T. […] nabyli własność budynków mieszkalnych (segmentów) oraz prawo

użytkowania wieczystego gruntu pod tymi budynkami, a majątkiem wspólnym

2

Spółdzielni pozostały jedynie działki gruntowe z drogą wewnętrzną na tym osiedlu.

W ocenie Sądu I instancji osiedle przy ul. T. nie stanowi już jednostki organizacyjnej

pozwanej, ponieważ za taką jednostkę nie można uznać kompleksu dróg

wewnętrznych, który jako jedyny pozostał w majątku dotychczasowej Spółdzielni. W

tej sytuacji Sąd ten uznał, że odpadła przesłanka z art. 108a

§ 1 Prawa

spółdzielczego pozwalająca dokonać podziału spółdzielni, co uzasadniało

oddalenie w całości powództwa.

Apelacje Komisji Organizacyjnej oraz trojga powodów oddalił Sąd Apelacyjny,

orzekając o kosztach postępowania apelacyjnego w postanowieniu z dnia

26 czerwca 2013 r. zmieniającym pierwotne rozstrzygnięcie o kosztach

postępowania apelacyjnego.

W ocenie Sądu Apelacyjnego osiedle przy ul. T., choć stanowi

organizacyjnie wyodrębnioną całość, to przestało być jednostką pozwanej

Spółdzielni i częścią jej majątku, a więc nie nadaje się do wyodrębnienia w tym

trybie. Dokonanie podziału uznał ten Sąd za sprzeczne z celem istnienia spółdzielni

mieszkaniowej (art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach

mieszkaniowych, dalej „u.s.m.”), a ponadto nie istnieje obowiązek pozwanej

zarządzania mieniem jej członków nabytym na podstawie ustawy (art. 1 ust. 3

u.s.m.), ponieważ w przepisie tym chodzi o sytuacje, w których mieniem jest udział

w częściach wspólnych budynku lub gruntu, a taki majątek w osiedlu przy ul. T. nie

istnieje.

Ponadto Sąd odwoławczy uznał, że opłaty ponoszone na podstawie art. 4

ust. 2 u.s.m. przez powodów na rzecz pozwanej są związane z istniejącym ciągle

stosunkiem członkostwa w Spółdzielni, a jego wypowiedzenie skutkowałoby utratą

związków z pozwaną, a więc i koniecznością ponoszenia opłat.

Powodowie zaskarżyli wyrok Sądu Apelacyjnego w części, w której

w punkcie 2) tego wyroku oddalono obie apelacje powodów. Zarzuty sformułowane

w ramach drugiej podstawy kasacyjnej obejmują naruszenie art. 378 § 1 i art. 382

k.p.c. wskutek nieodniesienia się do zarzutów, że określone działki o numerach

102/41, 76/17, 102/15, które nie są drogami dojazdowymi, ale położone są na

obszarze osiedla przy ul. T. i zabudowane są segmentami strony pozwanej tworzą

3

jednostkę organizacyjną strony pozwanej, z którą związane są prawa majątkowe jej

członków.

Zarzuty błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania przepisów prawa

materialnego obejmują art. 108a Prawa spółdzielczego w zw. z art. 1 ust. 1, art. 4

i art. 52 u.s.m. wskutek wadliwego uznania braku przedmiotu nadającego się do

wyodrębnienia z majątku pozwanej Spółdzielni, w sytuacji, w której prawa

własności domów jednorodzinnych związane są z wyodrębnioną jednostką

organizacyjną Spółdzielni w postaci jej majątku, którym jest prawo użytkowania

dróg wewnętrznych, inne interesy wspólne, a także infrastruktura sieci wodno-

kanalizacyjnej, możliwego do przejęcia przez nowoutworzoną w wyniku podziału

spółdzielnię.

Zarzut naruszenia art. 108a § 3 Prawa spółdzielczego uzasadniono jego

niezastosowaniem i nieuwzględnieniem przy wykładni art. 108a § 1 tej ustawy,

pomimo że odmowa podziału może nastąpić tylko w razie wystąpienia, określonych

pierwszym z wymienionych, przepisów przeszkód do dokonania podziału.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący ponownie akcentują twierdzenie,

że także nie będące drogami dojazdowymi działki 102/41, 76/17 i 102/15, które

położone są również na obszarze osiedla przy ul. T., a będące przedmiotem

użytkowania wieczystego pozwanej i zabudowane jej budynkami mieszkalnymi,

stanowią składniki majątku pozwanej, z którymi bez wątpienia związane są prawa

majątkowe członków strony pozwanej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzuty naruszenia wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów

procesowych nie dowodzą wykazania wystąpienia uzasadnionej drugiej podstawy

kasacyjnej. Nieodniesienie się do sformułowanych w apelacji zarzutów

i nierozważenie ich doniosłości tylko wówczas przesądzałoby o wystąpieniu

uzasadnionej drugiej postawy kasacyjnej, gdyby skarżący wykazał, że zarzucane

naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c.).

Tymczasem twierdzenie skarżącej, że oprócz dróg dojazdowych także

działki 102/41, 76/17 i 102/15, niebędące drogami dojazdowymi, nadal stanowią

mienie strony pozwanej tworzące jej jednostkę organizacyjną, bo są przedmiotem

prawa użytkowania wieczystego pozwanej, na których to gruntach posadowione są

4

budynki mieszkalne będące mieniem pozwanej, nie dowodzi zarazem tego, że

z tym mieniem Spółdzielni związane są prawa majątkowe wszystkich jej członków,

a w szczególności powodów będących nadal członkami pozwanej.

Prawa i obowiązki majątkowe powodów będących właścicielami budynków

i wieczystymi użytkownikami gruntów na których budynki ich są posadowione,

związane są z tymi właśnie gruntami i budynkami, a nie z działkami o wskazanych

w skardze kasacyjnej numerach, będących w użytkowaniu wieczystym pozwanej

Spółdzielni i zabudowanych budynkami stanowiącymi przedmiot własności tej

Spółdzielni.

Tymczasem dla oceny wystąpienia ustawowych przesłanek dokonania

podziału spółdzielni na podstawie art. 108a § 1 Pr. spółdzielczego nie jest istotne,

aby prawa i obowiązki majątkowe wszystkich członków Spółdzielni były związane

z wyodrębnioną organizacyjnie jednostką spółdzielni albo z częścią jej majątku

nadającą się do takiego wyodrębnienia, ale tylko tych członków Spółdzielni, którzy

występują z żądaniem podjęcia uchwały o podziale.

Skarżący nie twierdzą, aby ich prawa i obowiązki majątkowe związane były

z tą częścią majątku Spółdzielni, która obejmuje, nie będące drogami dojazdowymi,

działki o określonych w skardze kasacyjnej numerach, a zatem zarzucane

naruszenie wskazanych przepisów procesowych w podanym przez skarżących

zakresie nie mogło mieć wpływu na wynik sprawy.

W tym stanie rzeczy oceny zarzutów naruszenia wskazanych w skardze

kasacyjnej przepisów prawa materialnego należało dokonać z uwzględnieniem

ustalonego stanu faktycznego, przyjętego przez Sąd Apelacyjny za podstawę

rozstrzygnięcia.

Można zgodzić się ze skarżącymi, że ich prawa i obowiązki majątkowe

związane są z tą częścią majątku Spółdzielni, która obejmuje działki stanowiące

wewnętrzne drogi dojazdowe, a także tereny wspólne osiedla, w ciągu których

położona jest infrastruktura sieci wodno-kanalizacyjnej i oświetleniowej.

Jednakże sama ta okoliczność nie dowodzi wystąpienia wszystkich

ustawowych przesłanek niezbędnych do podjęcia uchwały o podziale Spółdzielni na

podstawie art. 108a § 1 Pr. spółdzielczego. Z mocy tego przepisu, poza wymogiem,

aby prawa i obowiązki członków spółdzielni żądających dokonania podziału

5

związane były z wyodrębnioną organizacyjnie jednostką spółdzielni albo z częścią

jej majątku nadającą się do takiego wyodrębnienia, niezbędne jest również, aby

podział spółdzielni nastąpił w ten sposób, że z tej wyodrębnionej jednostki

organizacyjnej albo z nadającej się do takiego wyodrębnienia części majątku

zostanie utworzona nowa Spółdzielnia.

Nie sposób przyjąć, aby przesłanka ta została spełniona w stanie faktycznym

tej sprawy, ponieważ z części majątku pozwanej, nawet w razie uznania go za

wyodrębnioną jednostkę organizacyjną, obejmującą prawo użytkowania

wieczystego działek stanowiących wewnętrzne drogi dojazdowe i tereny wspólne

z infrastrukturą sieci wodno-kanalizacyjnej i oświetleniowej, nie może zostać

utworzona nowa spółdzielnia, mająca realizować cele i funkcje spółdzielni

mieszkaniowej.

Wykładnia dokonana przez Sąd Apelacyjny w odniesieniu do przepisu art.

108a ust. 1 Prawa spółdzielczego, a w jej konsekwencji uznanie braku podstaw do

zastosowania tego przepisu w stanie faktycznym sprawy, okazała się uzasadniona,

a zarzuty jego naruszenia należało ocenić jako nietrafne.

Nie zasługiwał również na uwzględnienie zarzut niezastosowania przez Sąd

Apelacyjny przepisu art. 108a § 3 Prawa spółdzielczego. Jego zastosowanie

uzasadnione jest jedynie wtedy, jeżeli spełnione zostały wszystkie przesłanki

podjęcia uchwały o podziale spółdzielni, a określone w art. 108a § 1 wymienionej

ustawy, a pomimo tego uchwała taka nie powinna zostać podjęta z przyczyn

wskazanych w art. 108a § 3 Pr. spółdzielczego. Stosowanie ostatnio wymienionego

przepisu jest zatem bezprzedmiotowe, jeżeli w ustalonym stanie faktycznym sprawy

brak jest dostatecznych podstaw do podjęcia uchwały o podziale spółdzielni na

podstawie art. 108a § 1 Prawa spółdzielczego.

W tym stanie rzeczy Sąd Apelacyjny zasadnie nie znalazł w ustalonym

stanie faktycznym sprawy podstaw do zastosowania art. 108a § 4 Prawa

spółdzielczego, a w konsekwencji zarzuty skargi kasacyjnej nie zasługiwały na

uwzględnienie, wobec czego Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na podstawie

art. 39814

k.p.c.

6