SNO 44/15

Sygn. akt SNO 44/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 20 sierpnia 2015 r.

Sąd Najwyższy - Sąd Dyscyplinarny w składzie:

SSN Krzysztof Cesarz (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Henryk Pietrzkowski

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz

Protokolant Katarzyna Wojnicka

przy udziale Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego Sądu Okręgowego […]

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 sierpnia 2015 r.,

sprawy L. C.

sędziego Sądu Rejonowego

w związku z odwołaniem obrońcy

od wyroku Sądu Apelacyjnego - Sądu Dyscyplinarnego

z dnia 6 lutego 2015 r.

1) zmienia zaskarżony wyrok jedynie w ten sposób, że w

opisie czynu z pkt 5 datę „25.10.2012 r.” zastępuje datą

„15.01.2013 r.”;

2) utrzymuje w mocy zaskarżony wyrok w pozostałej części;

3) określa, że koszty postępowania odwoławczego ponosi

Skarb Państwa.

UZASADNIENIE

L. C. – sędzia Sądu Rejonowego w […], została obwiniona o to, że:

2

1. w okresie od 14 listopada 2013 r. do 13 stycznia 2014 r. doprowadziła do

przewlekłości postępowania w sprawie o sygn. akt … 266/13 w ten sposób, nie

rozpoznała przedłożonego jej w dniu 14 listopada 2013 r. wniosku sędziego

wyłączenie w trybie art. 41 § 1 k.p.k., to jest o przewinienie służbowe z art. 107 § 1

u.s.p.,

2. w okresie od 31 października 2012 r. do 13 stycznia 2014 r. doprowadziła do

przewlekłości postępowania w przydzielonej do jej decernatu sprawie o sygn. akt

…16/13 w ten sposób, że zarządzenie o wyznaczeniu terminu rozprawy wydała po

blisko dwóch miesiącach od przedłożenia jej akt sprawy (trzech miesiącach od

wpłynięcia sprawy), bezzasadnie odraczała terminy rozpraw celem procedowania w

przedmiocie ewentualnego wniosku strony o wyłączenie sędziego, a od 10 grudnia

2013 r. nie podjęła jakichkolwiek czynności w sprawie zagrożonej rychłym

przedawnieniem, to jest o przewinienie służbowe z art. 107 § 1 u.s.p.,

3. w okresie od 11 kwietnia 2013 r. do 13 stycznia 2014 roku, jako referent w

sprawie o sygn. akt … 10/13 podejmowała czynności z rażącą zwłoką, a od dnia 25

października 2013 r. nie podejmowała ich wcale, a co skutkowało stwierdzeniem

przez Sąd Okręgowy w dniu 8 maja 2014 r. (sygn. akt … 14/14) przewlekłości

postępowania i zasądzeniem na rzecz skarżącego od Skarbu Państwa kwoty 2.000

złotych, to jest o przewinienie służbowe z art. 107 § 1 u.s.p.,

4. w okresie od 23 sierpnia 2012 r. do 13 stycznia 2014 r. doprowadziła do

przewlekłości postępowania w przydzielonej do jej referatu sprawie o sygn. akt ...

36/13 w ten sposób, że pierwszy termin rozprawy wyznaczyła po ponad siedmiu

miesiącach od wpłynięcia sprawy, a od dnia 10 września 2013 r., kiedy to wydano

postanowienie o wznowieniu przewodu sądowego, nie podjęła jakichkolwiek

czynności w sprawie, to jest o przewinienie służbowe z art. 107 § 1 u.s.p.,

5. w okresie od 25 października 2012 r. do 13 stycznia 2014 r., doprowadziła do

przewlekłości postępowania w przydzielonej do jej referatu sprawie o sygn. akt …

13/13 w ten sposób, że po rozprawie w dniu 25 października 2012 r. nie podjęła

żadnych czynności zmierzających do zakończenia postępowania, to jest o

przewinienie służbowe z art. 107 u.s.p.

Sąd Apelacyjny – Sad Dyscyplinarny wyrokiem z dnia 6 lutego 2015 r., uznał

obwinioną za winną zarzuconych jej czynów z tą zmianą że każdy z nich miał

3

miejsce w Sądzie Rejonowym w […] i został popełniony do dnia 20 grudnia 2013

r., że niepodejmowanie czynności w sprawie opisanej wyżej w punkcie 3 miało

miejsce od dnia 15 października 2013 r. oraz, że datą początkową czynu opisanego

wyżej w punkcie 4 jest dzień 30 lipca 2012 r., to jest popełnienia w ramach ciągu 5

przewinień służbowych określonych w art. 107 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. -

Prawo o ustroju sądów powszechnych i za ciąg tych przewinień, na podstawie art.

109 § 1 pkt 1 wskazanej wyżej ustawy wymierzył jej karę upomnienia.

Odwołanie od tego wyroku złożył obrońca obwinionej, zarzucając:

„1. na podstawie art. 439 § 1 pkt 7 k.p.k. w zw. z art. 128 u.s.p. - wewnętrzną

sprzeczność w treści wydanego wyroku oraz sprzeczność pomiędzy treścią

wydanego wyroku, a jego pisemnymi motywami - uniemożliwiającą ustalenie

zakresu czasowego czynów, co do których przypisano obwinionej sprawstwo,

2. na podstawie art. 438 pkt 3 k.p.k. w zw. z art. 128 u.s.p. - błędy w ustaleniach

faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia dotyczące:

- czasookresów, w których należało przypisać obwinionej popełnienie

poszczególnych przewinień dyscyplinarnych,

- rzekomego zwlekania z wyznaczaniem poszczególnych spraw na pierwsze

terminy,

- rzekomego przetrzymywania akt z wydanymi zarządzeniami o wyznaczeniu

kolejnych terminów rozpraw albo w celu wydania postanowień dowodowych,

3. naruszenie przepisu art. 109 § 5 u.s.p. poprzez niezasadne uznanie,

iż czyny opisane w pkt 3 i 4 zarzutu nie stanowią przypadków mniejszej wagi

i w konsekwencji nie skorzystanie z uprawnienia do odstąpienia od

wymierzenia za te przewinienia kary dyscyplinarnej,

4. na podstawie art. 438 pkt 2 k.p.k. w zw. z art. 128 u.s.p. - naruszenie

przepisów procesowych, mające wpływ na treść zapadłego w sprawie

rozstrzygnięcie, poprzez rażące naruszenie art. 170 § 1 pkt 2 k.p.k. w zw. z

art. 128 u.s.p. i art. 6 k.p.k w zw. z art. 128 u.s.p. - poprzez niezasadne

oddalenie wszystkich wniosków dowodowych zgłoszonych przez obrońcę w

piśmie z dnia 19.01.2015 roku i naruszenie w ten sposób prawa do obrony

obwinionej, poprzez niemożność wykazania okoliczności, które miały wpływ

na zachowania objęte zarzutem i które w efekcie pozwalały na dokonanie

4

wszechstronnej oceny okoliczności sprawy, co z kolei rzutowało na

rozstrzygnięcie w przedmiocie odpowiedzialności obwinionej i orzeczonej

wobec niej kary dyscyplinarnej,

5. na podstawie art. 438 pkt 2 k.p.k. w zw. z art. 128 u.s.p. - naruszenie

przepisów procesowych mające wpływ na zapadłe w sprawie

rozstrzygnięcie, poprzez rażące naruszenie art. 5 § 2 k.p.k. i 7 k.p.k. w zw. z

art. 128 u.s.p. - poprzez dokonanie - w sytuacjach szczegółowo opisanych w

uzasadnieniu niniejszego odwołania - dowolnych, a nie swobodnych, ustaleń

faktycznych oraz poczytanie uzasadnionych wątpliwości w zakresie stanu

faktycznego sprawy na niekorzyść obwinionej,

6. na podstawie art. 438 pkt 2 k.p.k. w zw. z art. 128 u.s.p. - naruszenie

przepisów procesowych mające wpływ na zapadłe w sprawie

rozstrzygnięcie, poprzez rażące naruszenie art. 7 k.p.k. w zw. z art. 128

u.s.p. - poprzez oparcie rozstrzygnięcia jedynie na części zebranego w

sprawie materiału dowodowego,

7. na podstawie art. 438 pkt 4 k.p.k. w zw. z art. 128 u.s.p. - rażącą

niewspółmierność (surowość) wymierzonej kary dyscyplinarnej, nie

uwzględniającej szczególnej sytuacji zdrowotnej i rodzinnej, ani zakresu

obciążenia referatu obwinionej oraz dotychczasowej nienagannej pracy

sędziego i osiąganych przez nią wyników z zakresie sprawności

postępowania i jego stabilności - zdecydowanie umniejszających stopień

zawinienia oraz niskiej szkodliwości społecznej przypisanych jej czynów

wynikającej z braku realnych i wymiernych szkód spowodowanych

działaniem obwinionej,

8. na podstawie art. 438 pkt 1 k.p.k. w zw. z art. 128 u.s.p. - obrazę

przepisów prawa materialnego - art. 1 § 2 k.k. i art. 115 § 2 k.k. - przez

ustalenie, że stopień społecznej szkodliwości czynów 1 i 2 jest znaczny,

podczas gdy okoliczności przedmiotowej sprawy nakazują przyjęcie, że

czyny te cechują się znikomym stopniem społecznej szkodliwości;”

W konkluzji odwołujący się wniósł o:

 ”zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uniewinnienie obwinionej od czynów

opisanych w pkt 1 i 2 zarzutu, ewentualnie - wyłącznie z ostrożności

5

procesowej - o przyjęcie działania obwinionej w wypadkach mniejszej wagi, a

w konsekwencji - na podstawie art. 109 § 5 u.s.p. - o odstąpienie od

wymierzenia jej kar dyscyplinarnych,

 dokonanie zmiany opisu czynów zarzucanych obwinionej w pkt 3 i 4 i

przyjęcie działania obwinionej w wypadkach mniejszej wagi, a w

konsekwencji - na podstawie art. 109 § 5 u.s.p. - o odstąpienie od

wymierzenia jej kar dyscyplinarnych,

 dokonanie zmiany opisu czynu zarzucanego obwinionej w pkt 5 - w zakresie

jego czasookresu.”

W piśmie z dnia 17 sierpnia 2015 r. obwiniona zmodyfikowała wniosek co do

czynu z pkt 5, postulując także uznanie go za przypadek mniejszej wagi i

odstąpienie od wymierzenia kary.

Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny zważył, co następuje.

Odwołanie okazało się zasadne tylko w zakresie błędnego określenia

początku czynu z pkt 5. Należało przyjąć datę 15 stycznia 2013 r., ponieważ

wcześniej biegł dla stron termin do złożenia wniosków dowodowych i listy pytań do

świadków, którzy mieli być przesłuchiwani w drodze pomocy sądowej, zarządzonej

na rozprawie w dniu 25 października 2012 r. Faktyczna bezczynność w tej sprawie

trwała od 15 I 2013 r. do 20 XII 2013 r. jak, już prawidłowo, ustalił Sąd I instancji (s.

12 – 13 uzasadnienia).

Odnosząc się do pozostałych zarzutów odwołania , stwierdzić należy, co

następuje:

ad 1) tzw. bezwzględna przyczyna odwoławcza określona w art. 439 § 1 pkt 7 k.p.k.

wystąpi wówczas, gdy zachodzi sprzeczność w treści orzeczenia, uniemożliwiająca

jego wykonanie. W zarzucie ani w jego uzasadnieniu nawet nie wskazano drugiego

warunku. W motywach odwołania podniesiono jedynie, że obwiniona przed 1

stycznia 2013 r była Sędzią Sądu Rejonowego w […]. Ten brak precyzji w

odniesieniu do czynów z pkt 1, 2 i 4 (nie dotyczy on już czynu z pkt 5 ze względu na

dokonaną zmianę) nie stanowił jednak uchybienia z art. 439 § 1 pkt 7 k.p.k. Doszło

jedynie do obrazy art. 413 § 2 pkt 1 k.p.k., ale odwołujący się nie wykazał, że miała

ona wpływ na treść wyroku. Sąd I instancji słusznie jednak uzupełnił opisy czynów

6

o miejsce ich popełnienia, uznając zapewne, że wystarczy określić je według

przeważającego czasu ich trwania i końcowej ich daty;

ad 2, 5 i 6) Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny nie dopuścił się, poza usuniętym

błędem a omówionym wyżej, innych błędów w ustaleniach faktycznych ani obrazy

art. 5 § 2 k.p.k. i 7 k.p.k. w zw. z art. 128 u.s.p. Wywody uzasadnienia odwołania

stanowią jedynie polemikę z oceną dokonaną przez ten Sąd, której efektem były

kwestionowane ustalenia. Ponadto, w myśl art. 438 k.p.k. w zw. z art. 128 u.s.p., do

zmiany zaskarżonego wyroku (odwołujący się nie żądał jego uchybienia) może

dojść w razie wykazania, że błąd w ustaleniach faktycznych lub obraza przepisów

mogły mieć wpływ na treść wyroku. Konfrontacja treści jego uzasadnienia z

wywodami odwołania nie pozwala na podzielenia poglądów wyrażonych w nim, że

wystąpiły nie dające się usunąć wątpliwości, które należało rozstrzygnąć na korzyść

obwinionej albo Sąd meriti dokonał dowolnej, a nie swobodnej oceny dowodów

istotnych dla wyrokowania; w szczególności – oceny wybiórczej, która

zaowocowała wadliwymi ustaleniami faktycznymi. Sąd I instancji ukształtował swe

przekonanie na podstawie kryteriów określonych w art. 7 k.p.k. i nie rozstrzygał

wątpliwości (bo nawet takie nie powstały) na niekorzyść obwinionej;

ad 4) nie doszło do zarzuconej obrazy art. 170 § 1 pkt 2 k.p.k. przez oddalenie

wniosków dowodowych obrońcy. W myśl tego przepisu, wniosek dowodowy oddala

się, jeżeli okoliczność, która ma być udowodniona, nie ma znaczenia dla

rozstrzygnięcia sprawy albo jest już udowodniona zgodnie z twierdzeniem

wnioskodawcy. Postanowienie Sądu Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego z dnia

6 lutego 2015 r. wskazywało obie podstawy oddalenia wniosków i zostało należycie

uzasadnione. Podkreślić należy, że o dopuszczeniu określonego dowodu nie

decyduje subiektywne przekonanie wnioskodawcy o istotności dowodu, ale

obiektywne i weryfikowalne przekonanie organu, iż dowód ma znaczenie dla

rozstrzygnięcia sprawy. Analiza tej sprawy prowadzi do wniosku, (o czym będzie

jeszcze mowa dalej), że dla prawidłowego wyrokowania nie były konieczne

dowody, których przeprowadzenia żądał obrońca;

ad 7) zarzut rażącej surowości wymierzonej kary jest chybiony już dlatego, że za

pięć przewinień dyscyplinarnych (potraktowanych jako ciąg czynów) została

orzeczona jednaka, najłagodniejsza sankcja przewidziana w katalogu kar z art. 109

7

§ 1 u.s.p. Okoliczności wymienione w tym zarzucie, a dotyczące sytuacji osobistej,

rodzinnej i zawodowej obwinionej, sytuować więc trzeba wśród motywów zarzutów

z pkt 3 i 8;

ad 3) Sąd I instancji na s. 27 – 28 uzasadnienia wskazał, dlaczego brak jest

podstaw do potraktowania czynów z pkt 3 i 4 jako przypadków mniejszej wagi.

Okoliczności wymienione w ramach zarzutu z pkt 7 zostały uwzględnione przez ten

Sąd, w tym – podniesione w piśmie obwinionej z dnia 5 lutego 2013 r. (którego

pominięcie zarzucono w odwołaniu), czemu Sąd ten dał wyraz na s. 16 i 29

uzasadnienia;

ad 8) wbrew twierdzeniu zawartemu w tym zarzucie, Sąd Apelacyjny – Sąd

Dyscyplinarny nie uznał, że stopień szkodliwości czynów z pkt 1 i 2 jest znaczny,

ale przyjął, iż „stopień winy obwinionej, mimo że nieumyślnej, jak i stopień

szkodliwości (…) przewinień służbowych są na tyle znaczne” (podkr. – SN), że

wymagają one wymierzenia kary (s. 28 in princ.).

Ocenę tę należało podzielić. Każdorazowo doszło do nieumyślnego (na

skutek niedbalstwa, jak stwierdził Sąd meriti – s. 27 motywów), ale oczywistego i

rażącego naruszenia przepisów prawa. Przypomnieć trzeba, że obwiniona: przez

ponad miesiąc nie rozpoznała wniosku o wyłączenie sędziego choć ta incydentalna

sprawa nie powinna leżeć w szafie, ale na biurku (czyn 1), m.in. wadliwie

zakwalifikowała pismo strony jako wniosek o wyłączenie obwinionej, mimo braku

jakichkolwiek do tego podstaw, co stało się powodem bezzasadnego odraczania

rozpraw (cz. 2), długo nie podejmowała czynności mimo oczywistej ich

konieczności (cz. 3, 4 i 5). We wszystkich tych sprawach obwiniona jaskrawo i

rażąco doprowadziła do naruszenia, oprócz przepisów wskazanych przez Sąd

meriti, również art. 2 § 1 pkt 4 k.p.k. (mającego zastosowanie w postępowaniu

wykroczeniowym na podstawie odesłania z art. 8 k.p.w.), także nakazującego

rozpoznanie sprawy bez zbędnej zwłoki. Jak trafnie przyjął Sąd I instancji, sprawy,

w których doszło do przewlekłości postępowania, były proste. Zatem sytuacja

osobista i rodzinna obwinionej oraz jej obciążenie ilością innych spraw, nie

tłumaczą ani nie umniejszają wagi zaistniałych przewinień służbowych. Doszło do

nich z powodu wadliwej organizacji pracy obwinionej (czyn 1) oraz braku

8

przygotowania i koncentracji (czyny 2 – 5). Faktem jest natomiast, że powyższe

okoliczności mogły przyczynić się do zaistnienia tych mankamentów.

Jednak sytuacja obwinionej, akcentowana w odwołaniu, została

uwzględniona – jak już powiedziano – w treści wyroku, w którym orzeczono

najłagodniejszą karę, i w uzasadnieniu, gdzie dostatecznie rozważono tę sytuację.

Z wszystkich wskazanych wyżej powodów orzeczono jak w części

dyspozytywnej wyroku.

Na marginesie i na zakończenie, tylko dla porządku należy zasygnalizować

rozziew między zarzutami z pkt 1 i 8, a końcowymi wnioskami odwołania.

Podniesienie zarzutu bezwzględnej przyczyny odwoławczej co do wszystkich

czynów skutkować winno żądaniem uchylenia wyroku w całości i przekazania

sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania (zob. art. 439 § 1 in princ.).

Taki wniosek nie został sformułowany również w uzasadnieniu. Natomiast w razie

stwierdzenia przez sąd po rozpoczęciu przewodu sądowego okoliczności

wyłączającej ściganie w postaci znikomego stopnia społecznej szkodliwości czynu,

postępowanie umarza się (zob. art. 414 § 1 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 3 k.p.k.).

Sąd zatem nie wydaje wyroku uniewinniającego, co postulowano w pierwszym

wniosku odwołania. Jak wykazano, nie było jednak podstaw do uwzględnienia

zarzutów z pkt 1 i 8, a tym samym do poprawnego procesowo rozstrzygnięcia, które

ograniczyć by się miało jedynie do uchylenia zaskarżonego wyroku, bo

dezaktualizowałoby inne decyzje procesowe.