III SK 2/15

Sygn. akt III SK 2/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 18 sierpnia 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Józef Iwulski (przewodniczący)

SSN Dawid Miąsik (sprawozdawca)

SSN Maciej Pacuda

w sprawie z powództwa E. – O. S.A. w G.

przeciwko Prezesowi Urzędu Regulacji Energetyki

o nałożenie kary pieniężnej,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 18 sierpnia 2015 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 3 czerwca 2014 r.,

1. uchyla zaskarżony wyrok Sądu Apelacyjnego oraz zmienia

poprzedzający go wyrok Sądu Okręgowego w W. z dnia 20 marca

2013 r., sygn. akt […] w ten sposób, że uchyla decyzję Prezesa

Urzędu Regulacji Energetyki z dnia 17 czerwca 2011 r.,

2. zasądza od pozwanego na rzecz powoda kwotę 1470 zł

(tysiąc czterysta siedemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu opłat i

kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu przed Sądami

obu instancji i w postępowaniu kasacyjnym.

UZASADNIENIE

2

Prezes Urzędu Regulacji Energetyki (Prezes Urzędu) decyzją z 17 czerwca

2011 r. wymierzył E.-O. S.A. w G. (powód) karę pieniężną w wysokości 300.000 zł

w związku z ujawnionym w prowadzonej działalności naruszeniem warunku

koncesji. Naruszenie to polegało na uchybieniu obowiązkowi określonemu w art. 5

ust. 5 Prawa energetycznego, tj. nieprzedstawieniu odbiorcom projektów

wprowadzenia zmian w zawartych umowach ze względu na likwidację z dniem 1

stycznia 2011 r. grup taryfowych G11e, G12e i G12p.

Powód zaskarżył decyzję odwołaniem, które Sąd Okręgowy w W. oddalił

wyrokiem z 20 marca 2013 r.

Sąd Okręgowy uwzględnił, że decyzją z 18 grudnia 2009 r. Prezes Urzędu

zatwierdził taryfę dla energii elektrycznej na 2010 r. dla odbiorców w grupach

taryfowych G. Zgodnie z treścią taryfy, grupy te obowiązywały do grudnia 2010 r.

W trakcie postępowania o zatwierdzenie kolejnej taryfy, która ostatecznie została

wprowadzona do stosowania z dniem 1 stycznia 2011 r. powód zaproponował

dodatkowe punkty taryfy, dotyczące przyporządkowywania odbiorców rozliczanych

do tej pory według taryf G11e, G12e oraz G11p do nowych taryf. Propozycja nie

została zaakceptowana przez Prezesa Urzędu, ponieważ proponowane zmiany w

przypadku nieprzedstawienia przez przedsiębiorstwo obrotu odbiorcom projektów

zmian umów lub niewypowiedzenia umów przez odbiorców skutkowałyby

automatycznym przejściem odbiorców do nowych taryf, przy czym dla większości

odbiorców z grupy G12p byłoby to niekorzystne.

Sąd Okręgowy uznał, że mimo trwającego procesu zatwierdzania nowej

taryfy, w trakcie obowiązywania poprzedniej taryfy powód nie poinformował

odbiorców o konieczności dokonania wyboru nowej grupy taryfowej i nie

przedstawił odbiorcom projektów wprowadzenia zmian w zawartych umowach.

Zgodnie z warunkiem 2.1.1 koncesji powód jest zobowiązany do wykonywania

działalności objętej koncesją na zasadach określonych w ustawie Prawo

energetyczne i wydanych na jego podstawie przepisach wykonawczych. Powód

uchybił temu obowiązkowi w świetle zgromadzonego materiału dowodowego,

gdyż nie przedstawił odbiorcom projektów wprowadzenia zmian w zawartych

umowach ze względu na likwidację z dniem 1 stycznia 2011 r. grup taryfowych.

3

Zgodnie z art. 5 ust. 2 pkt 1 Prawa energetycznego w umowie powinna znaleźć się

informacja o grupie taryfowej. Zmian grupy taryfowej stanowi zmianę umowy.

Zmieniając grupę taryfowa przedsiębiorstwo energetyczne ma obowiązek

powiadomienia odbiorców z odpowiednim wyprzedzeniem o planowanych

zmianach. Zmiana grupy taryfowej jest samodzielną decyzją przedsiębiorstwa i nie

podlega zatwierdzeniu przez Prezesa Urzędu. Wydając decyzję o zatwierdzeniu

taryfy, Prezes Urzędu bada jedynie zasadność stawek opłat. Nawet gdyby stawki

nie zostały zatwierdzone, to decyzja ta nie miałaby wpływu na likwidację grup

taryfowych i wprowadzenie w ich miejsce nowych. Okoliczność zmiany grup

taryfowych była zaś zapowiedziana w taryfie na 2010 r. W tym stanie rzeczy Sąd

Okręgowy przyjął, że powód naruszył warunki koncesji, a jednocześnie dopuścił się

działania lekceważącego dla konsumentów. W tej sytuacji Prezes Urzędu był

zobligowany do wymierzenia powodowi kary pieniężnej na podstawie art. 56 ust. 1

pkt 12 Prawa energetycznego. Wymierzając karę organ uwzględnił prawidłowo

stopień szkodliwości czynu, zawinienie powoda, możliwości finansowe oraz

dotychczasowe zachowanie. Kara na poziomie 0,005% przychodu została uznana

za niewysoką. Naruszenie warunków koncesji dotyczyło 263 osób i było dwukrotne.

Wymierzona kara spełnia funkcję prewencyjną i represyjną.

Powód zaskarżył wyrok Sądu Okręgowego w W. apelacją w całości.

Sąd Apelacyjny wyrokiem z 3 czerwca 2014 r., oddalił apelację powoda.

Sąd drugiej instancji nie podzielił zarzutu naruszenia art. 56 ust. 1 pkt 12

Prawa energetycznego. Zdaniem Sądu powód prowadząc działalność

koncesjonowaną ma obowiązek prowadzić ją zgodnie z obowiązującymi w tym

zakresie przepisami. Naruszenie przepisów prawa energetycznego oraz wydanych

na jego podstawie przepisów wykonawczych stanowi naruszenie warunków

koncesji. Naruszenie warunków koncesji może skutkować wymierzeniem kary

pieniężnej na podstawie art. 56 ust. 1 pkt 12 Prawa energetycznego.

Powód zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego skargą kasacyjną w całości i

wniósł o jego uchylenie oraz orzeczenie co do istoty sprawy przez zmianę wyroku

Sadu pierwszej instancji i uchylenie decyzji Prezesa Urzędu z 17 czerwca 2011 r.

oraz zasądzenie od pozwanego kosztów procesu za I i II instancję oraz kosztów

4

postępowania kasacyjnego. Zaskarżonemu wyrokowi powód zarzucił naruszenie

art. 56 ust. 1 pkt 12 Prawa energetycznego.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

Skarga kasacyjna powoda okazała się uzasadniona.

Powód został ukarany karą pieniężną wymierzoną na podstawie art. 56 ust.

1 pkt 12 Prawa energetycznego, zgodnie z którym karze pieniężnej podlega ten,

kto nie przestrzega obowiązków wynikających z koncesji. Podstawę nałożenia kary

pieniężnej stanowiło naruszenie warunku 2.1.1. koncesji, zgodnie z którym powód

jest „zobowiązany do wykonywania działalności objętej koncesją na zasadach

określonych w ustawie Prawo energetyczne i wydanych na jego podstawie

przepisach wykonawczych”. Prezes Urzędu i sądy obu instancji przyjęły,

że zachowaniem sankcjonowanym na podstawie art. 56 ust. 1 pkt 12 Prawa

energetycznego w związku z warunkiem 2.1.1. koncesji jest uchybienie przez

powoda obowiązkowi, o którym mowa w art. 5 ust. 5 Prawa energetycznego.

Sąd Najwyższy nie podziela takiej kwalifikacji prawnej zachowania powoda

objętego niniejszym postępowaniem. Przypomnieć należy, że Sąd Najwyższy

wypowiedział się już w przedmiocie wykładni i zakresu zastosowania art. 56 ust. 1

pkt 12 Prawa energetycznego. W wyroku z 6 października 2011 r., III SK 18/11 Sąd

Najwyższy uznał za zasadny jest zarzut naruszenia art. 56 ust. 1 pkt 12 Prawa

energetycznego przez jego zastosowanie do zachowania przedsiębiorstwa

energetycznego polegającego na przekroczeniu terminów wydania warunków

technicznych oraz nie dochowaniu należytej staranności przy opracowywaniu

projektów warunków przyłączenia kierowanych do uzgodnienia. Zachowanie to

Prezes Urzędu i sądy obu instancji zakwalifikowały jako naruszenie art. 56 ust. 1

pkt 12 Prawa energetycznego w związku z warunkiem 2.1.1 koncesji w związku z §

9 ust. 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 4 maja 2007 r. w sprawie

szczegółowych warunków funkcjonowania systemu elektroenergetycznego (Dz.U.

Nr 93, poz. 623 ze zm.). Uwzględniając zarzut naruszenia art. 56 ust. 1 pkt 12

Prawa energetycznego w tamtej sprawie Sąd Najwyższy podkreślił, że wykładnia

tego przepisu nie może prowadzić do uczynienia z art. 56 ust. 1 pkt 12 Prawa

5

energetycznego przepisu uprawniającego do nakładania kar pieniężnych za

dowolne uchybienie jakiemukolwiek przepisowi prawa (skoro każda koncesja

wydawana przez Prezesa Urzędu zawiera warunek zobowiązujący

koncesjonariusza do przestrzegania przepisów prawa). Tymczasem przepis art. 56

ust. 1 pkt 12 Prawa energetycznego uznaje za czyn podlegający karze pieniężnej

zachowanie przedsiębiorstwa energetycznego polegające na nieprzestrzeganiu

przez koncesjonariusza obowiązków wynikających z koncesji. Jak wyjaśniono w

wyroku w sprawie III SK 18/11 czasownik „wynikać” oznacza, że „coś wypływa jako

wniosek (konkluzja) z czegoś innego”. W konsekwencji skoro podstawę do

nałożenia kary pieniężnej z art. 56 ust. 1 pkt 12 Prawa energetycznego stanowi

nieprzestrzeganie obowiązków, które wynikają z koncesji, to decyzja o jej

udzieleniu musi być autonomicznym źródłem przedmiotowych obowiązków.

Natomiast nie można traktować jako wynikającego z koncesji obowiązku, którego

bezpośrednim źródłem jest przepis obowiązującego prawa, określający dany

obowiązek w sposób umożliwiający jego bezpośrednią realizację bez potrzeby

dodatkowej konkretyzacji. Obowiązek taki nie wypływa z samej koncesji, lecz z

przepisu ustawy lub aktu wykonawczego, odnoszącego się do działalności

koncesjonowanej.

Podkreślić należy, że wąska wykładnia językowa art. 56 ust. 1 pkt 12 Prawa

energetycznego znajduje dodatkowe potwierdzenie w wykładni systemowej i

funkcjonalnej tego przepisu. Przepis art. 56 ust. 1 pkt 12 Prawa energetycznego

jest tylko jednym z wielu przepisów Prawa energetycznego określających

podstawowe elementy różnych czynów podlegających karze pieniężnej nakładanej

przez Prezesa Urzędu. Wszystkie te przepisy, zawarte w art. 56 ust. 1 Prawa

energetycznego, interpretowane były tak, jak uczynił to w niniejszej sprawie i w jej

okolicznościach faktycznych Sąd Apelacyjny, gdyż każde z tych zachowań można

byłoby kwalifikować jako „nieprzestrzeganie obowiązków wynikających z koncesji”,

której postanowienia zobowiązują koncesjonariusza do respektowania przepisów

Prawa energetycznego, bądź innych przepisów prawa obowiązujących w porządku

prawnym Rzeczpospolitej.

Sąd Najwyższy w obecnym składzie w pełni podziela powyższą wykładnię

art. 56 ust. 1 pkt 12 Prawa energetycznego, potwierdzoną dodatkowo w wyrokach

6

Sądu Najwyższego z 19 listopada 2014 r., III SK 82/13 oraz z 28 stycznia 2015 r.,

III SK 29/14.

Mając powyższe na względzie należało, na podstawie art. 39816

k.p.c. oraz

art. 47953

§ 2 k.p.c. uchylić zaskarżony wyrok oraz zmienić poprzedzający go wyrok

Sądu Okręgowego i orzec jak w sentencji.

O kosztach postępowania orzeczono opierając się na treści art. 108 § 1

k.p.c. i art. 98 § 3 k.p.c. w związku z art. 99 k.p.c., art. 32 ust. 3 ustawy z dnia 28

lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz § 12 ust. 4 w

związku z § 14 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września

2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez

Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego

ustanowionego z urzędu.