SNO 48/15

Sygn. akt SNO 48/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 27 sierpnia 2015 r.

Sąd Najwyższy - Sąd Dyscyplinarny w składzie:

SSN Przemysław Kalinowski (przewodniczący)

SSN Zbigniew Hajn (sprawozdawca)

SSN Zbigniew Korzeniowski

Protokolant Anna Kuras

przy udziale Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego Sądu Okręgowego,

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 sierpnia 2015 r.

sprawy A. S.,

sędziego Sądu Rejonowego,

w związku z odwołaniem Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego

od wyroku Sądu Apelacyjnego - Sądu Dyscyplinarnego z dnia 18 lutego 2015 r.

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę A. S. przekazuje do

ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu - Sądowi

Dyscyplinarnemu.

UZASADNIENIE

Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego dla Sądu Okręgowego wystąpił 31

grudnia 2014 r. z wnioskiem o rozpoznanie sprawy dyscyplinarnej sędziego Sądu

Rejonowego A. S., który został obwiniony o to, że jako sędzia Sądu Rejonowego,

w okresie od listopada 2013 r. do 13 czerwca 2014 r. w sposób oczywisty i rażący

naruszył przepisy prawa, tj. art. 423 § 1 k.p.k., przez przekroczenie terminu

2

ustawowego do sporządzenia uzasadnień i niewystąpienie z wnioskiem o

przedłużenie tego terminu w sześciu wymienionych we wniosku sprawach,

doprowadzając do przewlekłości postępowań międzyinstancyjnych w tych

sprawach, tj. o przewinienie służbowe z art. 107 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r.

Prawo o ustroju sądów powszechnych (jedn. tekst: Dz. U. 2013 poz. 427 ze zm.).

Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego wniósł o uznanie obwinionego za winnego

zarzucanego przewinienia służbowego i wymierzenie mu kary w postaci

upomnienia

Wyrokiem z dnia 18 lutego 2015 r. Sąd Apelacyjny - Sąd Dyscyplinarny uznał

obwinionego za winnego tego, że w okresie od listopada 2013 do 13 czerwca 2014

w sposób oczywisty i rażący naruszył przepisy prawa, tj. art. 423 § 1 k.p.k., przez

przekroczenie terminu ustawowego do sporządzenia uzasadnień i niewystąpienie z

wnioskiem o przedłużenie tego terminu w sprawach […] (o 98 dni) i […] (o 191 dni),

doprowadzając tym samym do przewlekłości toczących się postępowań

międzyinstancyjnych w wymienionych sprawach, tj. przewinienia służbowego z art.

107 § 1 u.s.p. i przyjmując, że stanowi ono wypadek mniejszej wagi na podstawie

art. 109 § 5 u.s.p. odstąpił od wymierzenia mu kary (pkt I); kosztami postępowania

dyscyplinarnego Sąd obciążył Skarb Państwa (pkt II).

Sąd Dyscyplinarny ustalił, że A. S. jest sędzią Sądu Rejonowego, gdzie orzeka w

wydziale karnym. W 2013 r. sporządził łącznie 41 uzasadnień, a w 2014 r. 71

uzasadnień. Przekroczenie terminu sporządzenia uzasadnień wystąpiło tylko w

sprawach objętych wnioskiem dyscyplinarnym. W 2014 r. inni sędziowie z Wydziału

Karnego sporządzili od 27 do 28 uzasadnień, a jedynie przewodnicząca Wydziału

około 40. Obwiniony w pierwszym półroczu 2014 r. miał przeciętnie wyznaczone

trzy sesje tygodniowo. Od lutego 2015 roku zaaprobował propozycję przejścia do

Sądu Rejonowego do Wydziału Cywilnego, z obowiązkiem kończenia spraw ze

swojego referatu w Wydziale Karnym. W okresie objętym wnioskiem

dyscyplinarnym nie przebywał na zwolnieniach lekarskich, korzystał z 6 dni urlopu

oraz był na delegacjach przez 13 dni. W okresie od listopada 2013 r. do 13 czerwca

2014 r. sędzia A. S. dopuścił się nieterminowego sporządzenia uzasadnień w

sześciu sprawach, a przekroczenie terminu ustawowego do ich sporządzenia

3

wyniosło w sprawach: […] - 57 dni, […] - 30 dni, […] - 98 dni, […] - 50 dni, […]- 21

dni, […] - 191 dni. Obwiniony przyznał się do popełnienia przewinienia służbowego

w postaci opisanej we wniosku o rozpoznanie sprawy dyscyplinarnej. Nie

kwestionował faktu przekraczania przez niego terminów do sporządzania

uzasadnień w sprawach, które zostały wyszczególnione we wniosku. Wyjaśnił, że

nie występował z wnioskiem o przedłużenie terminów do sporządzenia uzasadnień

w tych sprawach, chociaż wnioski takie byłyby zasadne. Przyznał, że było to

zaniedbanie z jego strony. Oświadczył też, że obiektywnie wystąpiły sytuacje

przewlekłości postępowania międzyinstancyjnego. Sąd Apelacyjny – Sąd

Dyscyplinarny ustalił również, że sędzia A. S. był wielokrotnie upominany przez

prezesa Sądu Rejonowego i przewodniczącego Wydziału. Ponadto zarządzeniem

prezesa Sądu Rejonowego z 28 stycznia 2013 r. sędziowie byli zobowiązani do

występowania w sprawach zawiłych o przedłużenie terminu.

W ocenie Sądu Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego, obwiniony niewątpliwie

przekroczył terminy do sporządzenia uzasadnień w 6 sprawach, czym naruszył art.

423 § 1 k.p.k. Sąd zaznaczył, że zgodnie z art. 107 § 1 u.s.p., odpowiedzialność

dyscyplinarną za przewinienia służbowe rodzą tylko naruszenia prawa, które są

jednocześnie „oczywiste" i „rażące". W niniejszej sprawie naruszenie prawa

niewątpliwie było oczywiste. Obwiniony sporządzał uzasadnienia z przekroczeniem

określonego w powołanym przepisie terminu. Jednakże ze względu na wielkości

przekroczenia nie we wszystkich tych sprawach miało ono charakter rażący.

Rażące przekroczenie, w sensie narażenia w realny sposób interesu wymiaru

sprawiedliwości i uczestników postępowania, wystąpiło w sprawie […] (o 98 dni)

oraz w sprawie […] (o 191 dni). Biorąc pod uwagę, że tylko w tych dwóch sprawach

obwiniony obraził w sposób oczywisty i rażący art. 423 § 1 k.p.k. oraz, że postawa

obwinionego wskazuje, że zostaną osiągnięte cele postępowania (wyraził on

bowiem skruchę z powodu zaistniałej sytuacji, między innymi oświadczył, że

wymiar kary pozostawia uznaniu Sądu, wskazał też, że postępowanie

dyscyplinarne stanowiło dla niego przeżycie i dołoży wszelkich starań, aby sytuacja

taka się nie powtarzała) Sąd Dyscyplinarny uznał przypisany obwinionemu czyn za

przewinienie mniejszej wagi i stosownie do art. 109 § 5 u.s.p. odstąpił od

wymierzenia obwinionemu kary dyscyplinarnej. Zdaniem Sądu Apelacyjnego –

4

Sądu Dyscyplinarnego, postępowanie dyscyplinarne odniosło pożądany skutek, ma

wystarczające znaczenie prewencyjne i skutecznie zapobiegnie popełnieniu przez

obwinionego w przyszłości deliktu dyscyplinarnego.

W odwołaniu Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego dla okręgu Sądu

Okręgowego zaskarżył powyższy wyrok w całości na niekorzyść obwinionego.

Odwołujący się zarzucił obrazę przepisów postępowania, która mogła mieć

wpływ na treść wydanego orzeczenia tj.

I. art. 424 § 1 i 2 k.p.k., art. 7 k.p.k., polegającą na:

- dopuszczeniu się sprzeczności między treścią wyroku a jego uzasadnieniem,

przez to że, z wyroku wynika, że dopuścił się deliktu dyscyplinarnego z art. 107 § 1

u.s.p., przez oczywiste i rażące naruszenie art. 423 § 1 k.p.k. w sprawach […] (o 98

dni) i […] (o 191 dni), podczas gdy w uzasadnieniu przyjęto, że takiego deliktu

obwiniony dopuścił się w każdym z sześciu zarzuconych mu przypadków

sporządzenia uzasadnienia z naruszeniem terminu;

II. art. 7 i art. 410 k.p.k. polegającą na:

- niepełnej i dowolnej ocenie dowodów z dokumentów dotyczących spraw, w

których doszło do nieterminowego sporządzenia uzasadnienia przez obwinionego,

a szczególnie stopnia ich skomplikowania i trudności przy sporządzaniu

uzasadnienia, co miało wpływ na treść wyroku wobec nieustalenia, że sprawy te nie

były trudne i skomplikowane, a sporządzenie uzasadnień nie wymagało nakładu

pracy większego, niż w innych wypadkach;

- błędzie w ustaleniach faktycznych polegającym na nieuwzględnieniu, że

uchybienie terminowi do sporządzenia uzasadnienia w każdym wypadku godziło w

interesy stron postępowania, a także wywołało negatywne skutki z punktu widzenia

dobra wymiaru sprawiedliwości. Skutkiem tego błędu było przyjęcie, że

przekroczenie terminu do sporządzenia uzasadnienia w sprawach: […] (o 57 dni),

[…] (o 30 dni), […] (o 50 dni), […] (o 21 dni) nie było rażącym naruszeniem prawa;

III. art. 438 pkt 3 k.p.k. w związku z art. 128 u.s.p., polegającą na błędzie w

ustaleniach faktycznych, który miał wpływ na treść zaskarżonego wyroku

polegający na przyjęciu, że przypisane obwinionemu przewinienie służbowe w

5

sprawach […] (przekroczenie terminu o 98 dni) i […] (przekroczenie terminu o 191

dni), jest przewinieniem mniejszej wagi. Błąd ten wyniknął z nieuwzględnienia w

ocenie stopnia szkodliwości czynu i stopnia zawinienia i nadmiernego

wyeksponowania okoliczności leżących poza czynem, w tym postawy obwinionego

w toku postępowania dyscyplinarnego, wyrażonej skruchy i przeżywania toczącego

się postępowania. Tymczasem, prawidłowa ocena wielkości przekroczenia terminu

do sporządzenia uzasadnienia, stopnia przewlekłości postępowań, naruszenie praw

strony do rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie, a przez to prawa do sądu i

godzenie tym samym w dobro wymiaru sprawiedliwości sprzeciwia się takiemu

ustaleniu.

Z powyższych względów odwołujący się wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu -

Sądowi Dyscyplinarnemu.

Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny zważył, co następuje:

W odwołaniu zakwestionowano dwie podstawowe przesłanki zaskarżonego

wyroku, tj., po pierwsze, że w sprawach: […], […], […], […] nie wystąpiło rażące

naruszenie przez obwinionego art. 423 § 1 k.p.k. i, po drugie, że w sprawach […] i

[…]wystąpiło przewinienie dyscyplinarne mniejszej wagi.

Zdaniem Sądu Najwyższego Sądu Dyscyplinarnego, stanowisko to okazało się

trafne, bowiem, w świetle przyjętych przez Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny

ustaleń faktycznych, nie było podstaw do wskazanych wyżej wniosków.

Odnośnie do pierwszej z wymienionych kwestii należy na wstępie wskazać, że

zgodnie z utrwaloną wykładnią art. 107 § 1 u.s.p., obraza przepisów prawa stanowi

podstawę odpowiedzialności dyscyplinarnej, jeśli jest jednocześnie rażąca i

oczywista. Wobec tego, że w niniejszej sprawie jest niesporne, że przewinienia

obwinionego były oczywiste, rozważenia wymaga prawidłowość uznania przez Sąd

pierwszej instancji, że we wskazanych wyżej sprawach […], […], […] i […]

przewinienia te nie były rażące. W celu wyjaśnienia tej wątpliwości należy

przypomnieć, że określenie „rażąca obraza" odnosi się do skutków obrazy

przepisów prawa. Oczywista obraza musi więc jednocześnie narażać na szwank

prawa i istotne interesy stron bądź innych osób lub powodować szkodę lub

6

zagrożenie dla dobra wymiaru sprawiedliwości lub sądu. Skutki te powinny być

oceniane na tle konkretnych okoliczności sprawy (zob. np. wyroki Sądu

Najwyższego - Sądu Dyscyplinarnego z dnia: 27 czerwca 2002 r., SNO 18/02; 20

marca 2014 r., SNO 4/14). Na przykład Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny uznał

za drastyczny skutek nieterminowego sporządzenia uzasadnienia sytuację, gdy

strona jest tymczasowo aresztowana (wyrok z dnia 28 kwietnia 2009 r., SNO 28/09).

Z kolei w sytuacji, gdy naruszenie terminu sporządzenia uzasadnienia dotyczyło

wyroku uniewinniającego, zgodnie z wnioskami obu stron (w tym oskarżyciela

publicznego), Sąd Najwyższy - Sąd Dyscyplinarny podzielił pogląd sądu pierwszej

instancji o braku podstaw do uznania rażącego charakteru przewinienia (wyrok z

dnia 25 stycznia 2011 r., SNO 55/10). W orzecznictwie wskazuje się też, że aby

mówić o rażącej obrazie przepisów prawa procesowego dotyczącej terminów do

sporządzenia uzasadnień, opóźnienie powinno być znaczące, jakkolwiek nie można

przyjmować żadnej sztywnej granicy takiego opóźnienia. Należy bowiem brać pod

uwagę zawsze okoliczności konkretnej sprawy (zob. wyrok Sądu Najwyższego -

Sądu Dyscyplinarnego z dnia 12 listopada 2003 r., SNO 71/03), a ocena obejmuje

także skutki konkretnego opóźnienia (wyrok Sądu Najwyższego - Sądu

Dyscyplinarnego z dnia 8 kwietnia 2010 r., SNO 14/10). Dokonana przez Sąd

Apelacyjny - Sąd Dyscyplinarny ocena rażącego charakteru przewinienia

obwinionego w wymienionych wyżej sprawach nie spełnia opisanych wymagań.

Sąd, uznając, że w wymienionych wypadkach nie wystąpiła rażąca obraza art. 423

§ 1 k.p.k., poprzestał na stwierdzeniu, że do takiego wniosku prowadzi wielkość

przekroczenia. Sąd nie dokonał żadnych ustaleń dotyczących skutków

przekroczenia terminów dla stron postępowania, innych osób, dobra wymiaru

sprawiedliwości czy sądu w poszczególnych sprawach.

Co do drugiej kwestii, dotyczącej uznania przez Sąd Apelacyjny – Sąd

Dyscyplinarny, że w sprawach […] i […]

wystąpiło przewinienie dyscyplinarne mniejszej wagi, należy przypomnieć, że

zgodnie z dominującym poglądem orzecznictwa, podstawę oceny przypadku

mniejszej wagi, w rozumieniu art. 109 § 5 u.s.p., stanowią wyłącznie przedmiotowo

– podmiotowe znamiona czynu. Bez wpływu natomiast na zakwalifikowanie

7

przewinienia dyscyplinarnego, jako wypadku mniejszej wagi pozostają takie

okoliczności mające wpływ na wymiar kary, jak dotychczasowy przebieg służby

obwinionego sędziego, jego osobowość, opinie o nim, czy zachowanie przed lub po

popełnieniu czynu, a także inne okoliczności mające wpływ na wymiar kary, lecz

leżące poza czynem (wyroki Sądu Najwyższego – Sądu Dyscyplinarnego z dnia:

18 września 2002 r., SNO 24/02; 24 czerwca 2003 r., SNO 34/03; 26 kwietnia 2005

r., SNO 17/05; 9 marca 2006 r., SNO 4/06; 21 czerwca 2007 r., SNO 35/07; 8

października 2008 r. SNO 75/08; 22 stycznia 2010 r., SNO 97/09; 7 września 2010

r., SNO 32/10, 8 lutego 2011 r., SNO 1/11, 15 czerwca 2011 r., SNO 23/11; 28

lutego 2014 r., SNO 1/14). O przewinieniu dyscyplinarnym mniejszej wagi można

mówić w razie przewagi elementów łagodzących o charakterze

przedmiotowopodmiotowym, w szczególności niewielkiej szkodliwości zachowania

dla służby sędziowskiej oraz niewielkiego stopnia zawinienia (wyrok Sądu

Najwyższego - Sądu Dyscyplinarnego z dnia 8 lutego 2011 r., SNO 1/11).

Okolicznościami, które należy uwzględniać przy ustalaniu, czy zachodzi wypadek

mniejszej wagi są też np.: motywacja sędziego, niewielka liczba spraw, których

zaniedbanie dotyczy, współudział organów sądu w powstaniu sytuacji, która

wywołała naruszenie prawa (por. wyroki Sądu Najwyższego - Sądu

Dyscyplinarnego z dnia: 14 kwietnia 2011 r., SNO 14/11; 12 września 2008 r., SNO

73/08). Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny uznając, że w wymienionych

sprawach wystąpiło przewinienie dyscyplinarne mniejszej wagi wyjaśnił, że rażące

przewinienie wystąpiło tylko w dwóch sprawach, prowadzone przeciwko

obwinionemu postępowanie dyscyplinarne odniosło pożądany skutek i ma

wystarczające znaczenie prewencyjne, a nadto w ocenie Sądu skutecznie

zapobiegnie popełnieniu przez niego w przyszłości deliktu dyscyplinarnego. W

szczególności obwiniony wyraził skruchę, oświadczył, że wymiar kary pozostawia

uznaniu Sądu, wskazał że dołoży wszelkich starań, aby sytuacja taka się nie

powtarzała. Należy zauważyć, że z powołanych przez Sąd okoliczności jedynie

wskazanie na to, że przewinienie wystąpiło tylko w dwóch sprawach, odnosi się do

znamion podmiotowo-przedmiotowych czynu, przy czym, jak wyżej wskazano, jest

ono w obecnym stanie sprawy nieprawidłowe. Pozostałe okoliczności wymienione

przez Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny pozostają poza czynem. W

8

szczególności Sąd nie rozważył, co trafnie podniesiono w odwołaniu, stopnia

skomplikowania spraw, w których obwiniony dopuścił się przewinienia,

wyrażającego się liczbą tomów akt, liczbą oskarżonych, rodzajem postawionego

zarzutu, liczbą stron sporządzonego w każdej z nich uzasadnienia, stopnia

szkodliwości czynu, stopnia zawinienia i motywacji obwinionego. Trafnie też

podnosi odwołujący się, że Sąd nie odniósł się do kwestii upominania obwinionego

przez prezesa Sądu i przewodniczącego wydziału. Sąd nie wyjaśnił też kwestii

sporządzania przez obwinionego w okresie objętym wnioskiem znacznie większej

liczby uzasadnień niż pozostali sędziowie wydziału.

Nieuzasadniony okazał się natomiast zarzut sprzeczności treści zaskarżonego

wyroku z jego uzasadnieniem. Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny wprawdzie

stwierdził najpierw ogólnie, że „ocena zebranego w sprawie materiału dowodowego

prowadzi do wniosku, że obwiniony swoim działaniem wyczerpał znamiona

określonego w art. 107 § 1 u.s.p. deliktu dyscyplinarnego w postaci przewinienia

służbowego, przez oczywiste i rażące naruszenie przepisu art. 423 § 1 k.p.k.”, ale

potem wyraźnie zrelatywizował to stwierdzenie do dwóch wypadków przekroczenia

terminu do sporządzenia uzasadnień w sprawach […] i […].

Wobec powyższego należało zaskarżony wyrok uchylić, ponieważ Sąd

Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny nie dokonał wystarczających ustaleń faktycznych

w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy, a z przedstawionych w

uzasadnieniu wyroku ustaleń wyprowadził nieuprawnione wnioski. Mając to

wszystko na uwadze Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny orzekł, jak w wyroku.