I BP 7/14

Sygn. akt I BP 7/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 26 sierpnia 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Zbigniew Hajn (przewodniczący)

SSN Halina Kiryło

SSN Zbigniew Myszka (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa T. F.

przeciwko Komendantowi Powiatowej Państwowej Straży Pożarnej w K.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 26 sierpnia 2015 r.,

skargi strony pozwanej o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego

wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w O.

z dnia 25 lipca 2013 r.,

oddala skargę.

UZASADNIENIE

Powód T. F. wniósł pozew przeciwko Komendantowi Powiatowemu

Państwowej Straży Pożarnej w K. o zasądzenie kwoty: 6.336,61 zł tytułem odsetek

od nieterminowo wypłaconego równoważnika za brak lokalu mieszkalnego oraz

kwoty: 2.061,60 zł tytułem różnicy pomiędzy podatkiem, jaki powód zmuszony

2

byłby zapłacić, gdyby należności zostały wypłacone terminowo a podatkiem, który

uiścił w wyniku wypłaty równoważnika w okresie jednego roku.

W uzasadnieniu pozwu podał, że zgodnie z art. 78 pkt 4 ustawy o

Państwowej Straży Pożarnej powodowi od dnia 1 lipca 2005 r. za brak lokalu

przysługiwał równoważnik pieniężny, który został wypłacony w trzech ratach

dopiero w 2010 r. pomimo, że winien być wypłacany co miesiąc. W wyniku zwłoki i

wypłaty równoważnika pieniężnego dopiero w 2010 r. powód uiścił wyższy podatek

aniżeli gdyby świadczenie to było wypłacane na bieżąco w latach: 2005-2009.

Pozwany - Komendant Powiatowy Straży Pożarnej w K. w odpowiedzi na

pozew wniósł o odrzucenie pozwu, ewentualnie o oddalenie powództwa -

wskazując, że przepisy ustawy o Państwowej Straży Pożarnej nie przewidują

przyznania strażakowi odsetek za opóźnienie w wypłacie równoważnika za brak

lokalu mieszkalnego, którego przyznanie, odmowa i zwrot następuje w drodze

konstytutywnej decyzji administracyjnej.

Wyrokiem z dnia 12 marca 2013 r. Sąd Rejonowy – Sąd Pracy w K. (sygn.

akt: […]), zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę: 6.095,94 zł z

ustawowymi odsetkami od dnia 12 marca 2013 r. do dnia zapłaty (pkt I wyroku),

w pozostałym zakresie powództwo oddalił (pkt II wyroku) oraz wyrokowi w pkt I

nadał rygor natychmiastowej wykonalności (pkt III wyroku). Sąd ten ustalił,

że powód w okresie od dnia 1 kwietnia 1998 r. do dnia 30 kwietnia 2011 r. pełnił

służbę w Państwowej Straży Pożarnej w K. W dniu 30 czerwca 2008 r. złożył

pisemny wniosek do Komendanta Powiatowego Państwowej Straży Pożarnej w K.

o wypłatę równoważnika pieniężnego za brak lokalu mieszkalnego. Decyzją z dnia

17 czerwca 2010 r. Komendant Powiatowy Państwowej Straży Pożarnej w K.

stwierdził nabycie uprawnień powoda do tego równoważnika od dnia 1 lipca 2005 r.

oraz wypłaty zaległego świadczenia w kwocie: 18.660,44 zł za okres od dnia 1 lipca

2005 r. do dnia 31 maja 2010 r.. Świadczenie to zostało wypłacone w trzech ratach.

Wysokość odsetek za okres od dnia 11 sierpnia 2005 r. do dnia 24 listopada 2010

r. z tytułu niewypłacenia równoważnika wyniosła: 6.095,94 zł. W tej części,

dotyczącej odsetek od nieterminowej wypłaty dochodzonego pozwem

równoważnika roszczenie powoda zasługiwało na uwzględnienie w części.

Powołując się na treść art. 78 i następnych oraz art. 111a ustawy z dnia 24 sierpnia

3

1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej (Dz.U. z 2009 r. Nr 12, poz. 68, aktualnie

jednolity tekst: Dz.U. z 2013 r., poz. 1340 ze zm., powoływanej dalej jako ustawa o

Państwowej Straży Pożarnej lub ustawa) Sąd pierwszej instancji wskazał, że

sprawy dotyczące roszczeń majątkowych wynikające ze stosunku służbowego

strażaków rozstrzygają sądy pracy, a przepisy ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. -

Kodeks cywilny, dotyczące skutków niewykonania zobowiązań stosuje się

odpowiednio. Oznacza to, że ustawodawca nie ograniczył stosowania przepisów o

odpowiedzialności za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania do

zobowiązań wynikających e stosunku służbowego strażaka. Odpowiedzialność ta

obejmuje zobowiązania wynikające z czynności jedno i dwustronnych, aktów

administracyjnych, z czynów niedozwolonych, z bezpodstawnego wzbogacenia

oraz z innych zdarzeń, z którymi ustawa łączy powstanie zobowiązania.

Niewykonanie lub nienależyte wykonanie istniejącego zobowiązania, niezależnie od

jego źródła, pociąga za sobą skutki wskazane w Kodeksie cywilnym. W odniesieniu

do zobowiązań pieniężnych może to być - obok sankcji ogólnych - obowiązek

płacenia odsetek, będący następstwem nienależytego wykonania zobowiązania

pieniężnego. Zgodnie z art. 481 k.c., obowiązek taki powstaje niezależnie od

źródła, z którego zobowiązanie zapłaty wynika. Równocześnie, odwołując się do

art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, Sąd ten ocenił, że

niedopuszczalne jest przyjęcie założenia, wedle którego żądanie odsetek z tytułu

nieterminowej wypłaty należnego w ramach stosunku służbowego świadczenia

przysługuje funkcjonariuszowi służb mundurowych jedynie w wypadku, gdyby

wynikało z wyraźnego przepisu ustaw dotyczących funkcjonariuszy określonego

rodzaju służby mundurowej. W teki kwestii nie podzielił argumentacji opierającej się

na odmiennym założeniu, wedle którego regulacja prawna dotycząca

funkcjonariuszy służb mundurowych ma charakter zupełny. Milczenie ustawodawcy

w zakresie dopuszczalności dochodzenia odsetek od wskazanego równoważnika

nie może być rozumiane jako równoznaczne z brakiem drogi sądowej, tym bardziej

że ustawodawca przewidział w Kodeksie cywilnym ogólne zasady

odpowiedzialności za nieterminowe spełnienie świadczeń pieniężnych. Mając

powyższe na uwadze Sąd Rejonowy uznał, że na pozwanym spoczywa obowiązek

wypłaty odsetek od równoważnika pieniężnego po upływie terminu wymagalności

4

tego świadczenia. W ocenie tego Sądu nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut

pozwanego przedawnienia roszczenia powoda, tylko dlatego, że decyzja

pozwanego o przyznaniu powodowi prawa do równoważnika pieniężnego została

wydana w dniu 17 czerwca 2010 r., albowiem od momentu uprawomocnienia się

decyzji powód mógł skutecznie żądać spełnienia świadczenia głównego, jak

również odsetek po upływie daty wymagalności. Dlatego też Sąd zasądził kwotę:

6.095,94 zł, bowiem nie była ona przez pozwanego kwestionowana.

Powyższy wyrok zaskarżyła apelacją strona pozwana wnosząc o jego

zmianę w zakresie pkt I i III przez orzeczenie o oddaleniu powództwa w całości -

ewentualnie - o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, zarzucając naruszenie prawa

materialnego: - art. 359 § 1 k.c. oraz art. 481 § 1 k.c. poprzez niewłaściwe ich

zastosowanie w przedmiotowej sprawie i błędne przyjęcie, że powodowi

przysługuje roszczenie o odsetki od nieterminowej wypłaty równoważnika

pieniężnego za brak lokalu mieszkalnego; - art. 481 § 1 k.c. poprzez uznanie, że

pozwany pozostawał w opóźnieniu skutkującym prawem powoda do wskazanych

odsetek od lipca 2005 r., pomimo że decyzja w przedmiocie równoważnika została

wydana w dniu 17 czerwca 2010 r. Ponadto skarżący powołał się na naruszenie

prawa procesowego: art. 321 § 1 k.p.c. wskutek zasądzenia przez Sąd Rejonowy w

pkt I wyroku odsetek ustawowych pomimo braku zgłoszenia przez powoda takiego

żądania; art. 4772

§ 1 k.p.c. w związku z art. 476 § 1 pkt 2 i art. 476 § 5 pkt 1 k.p.c.

poprzez niewłaściwe ich zastosowanie i w konsekwencji nadanie rygoru

natychmiastowej wykonalności, pomimo że przedmiotowa sprawa nie jest sprawą z

zakresu prawa pracy, a zasądzona należność nie przysługuje funkcjonariuszowi.

Wyrokiem z dnia 25 lipca 2013 r. Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w O. oddalił apelację pozwanego, uznając, że Sąd pierwszej instancji

prawidłowo oraz dokładnie przeprowadził postępowanie dowodowe i prawidłowo

wyrokował na podstawie wszystkich zaoferowanych przez strony dowodów,

dokonując trafnej ich oceny prawnej. W zakresie zarzutu apelacji dotyczącego

przedawnienie roszczeń, strona pozwana twierdziła, że roszczenie o wypłatę

odsetek stało się wymagalne dopiero na początku lipca 2010 r., a z ostrożności

procesowej wskazywała, że gdyby nawet uznać, że odsetki należałyby się

5

powodowi od lipca 2005 r., to jego roszczenie uległo przedawnieniu. Sąd drugiej

instancji uznał za bezpodstawny zarzut przedawnienia roszczenia powoda,

argumentując, że wydając przedmiotową decyzję z dnia 17 czerwca 2010 r. strona

pozwana uznała to roszczenie i to z datą wsteczną - od dnia 1 lipca 2005 r., skoro

wypłaciła powodowi zaległość równoważnika pieniężnego za brak lokalu

mieszkalnego.

Sąd drugiej instancji podzielił również dokonaną przez Sąd Rejonowy

wykładnię art. 111a ustawy o Państwowej Straży Pożarnej, stanowiącego, że w

sprawach dotyczących roszczeń majątkowych o świadczenia pieniężne wynikające

ze stosunku służbowego strażaków - rozstrzygają sądy pracy, a funkcjonariuszowi

zamykanie można zamykać drogi cywilno-prawnej do dochodzenia jego zasadnych

roszczeń na zasadach ogólnych. Specyfika stosunków służbowych funkcjonariusza

służb mundurowych nie zwalnia Państwa z obowiązku należytego i terminowego

wypłacania tym funkcjonariuszom uposażenia, a naruszenie tego obowiązku

skutkować powinno, tak jak w wypadku opóźnienia spełnienia świadczenia

pieniężnego przez dłużnika (art. 481 k.c.), dopuszczalnością dochodzenia prze

tego funkcjonariusza od Państwa (Skarbu Państwa) należnych z tego tytułu

odsetek. Sąd drugiej instancji wskazał również na niekonsekwentne zachowania

strony pozwanej, która w decyzji z dnia 17 czerwca 2010 r. przyznającej powodowi

należny równoważnik za mieszkanie wskazała, że „odsetki od należnej kwoty

zaległego świadczenia są roszczeniem cywilnoprawnym, dlatego w decyzji nie

rozstrzyga się co do odsetek”. Ponadto w piśmie skierowanym do powoda z dnia

13 grudnia 2010 r. Komendant Powiatowej Straży Pożarnej w K. pouczył go, że z

takim roszczeniem powinien wystąpić do sądu powszechnego (sądu pracy),

powołując się na art. 111 a ustawy o Państwowej Straży Pożarnej. W ocenie Sądu

drugiej instancji, skorzystanie przez funkcjonariusza ze wskazanej mu przez

przełożonego drogi w przytoczonych pismach pozostawało w sprzeczności z

treścią apelacji strony pozwanej.

W ocenie Sądu drugiej instancji bezzasadny okazał się również zarzut

skarżącego jakoby Sąd Rejonowy orzekł o roszczeniu niezgłoszonym przez

powoda, tj. o odsetkach od odsetek. Żądanie takie zostało zgłoszone zarówno w

pozwie - jako żądanie „zasądzenia kapitalizacji odsetek”, jak i w piśmie

6

procesowym powoda z dnia 25 grudnia 2012 r. W konsekwencji, od zaległych

odsetek można żądać odsetek za opóźnienie dopiero od chwili wytoczenia o nie

powództwa (art. 482 k.c.), czyli od dnia 4 września 2012 r. (data nadania pozwu do

Sądu), tyle że zmiana wyroku Sądu pierwszej instancji byłaby niedopuszczalna,

jako niekorzystna dla strony skarżącej (art. 384 k.p.c.). Mając na uwadze powyższe

argumenty Sąd drugiej instancji oddalił apelację strony skarżącej w całości.

Strona pozwana zaskarżyła w całości prawomocny wyrok Sądu Okręgowego

– Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w O. z dnia 25 lipca 2013 r. na

podstawie art. 4241

k.p.c., wnosząc o stwierdzenie jego niezgodności: - art. 378 § 1

ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. k.p.c. w związku z art. 328 § 2 k.p.c. wskutek

zaniechania rozważenia wszystkich podniesionych w apelacji zarzutów; - art. 481 §

1 k.c. w związku z art. 78 ust. 3 ustawy o Państwowej Straży Pożarnej i tzw. błąd w

subsumpcji, który wyrażał się tym, że „stan faktyczny ustalony w sprawie błędnie

uznano za odpowiadający stanowi hipotetycznemu przewidzianemu w normie

prawnej”. Skarżąca zakwestionowała ustalenie sądów, że pozostawała w

opóźnieniu skutkującym prawem powoda do odsetek od nieterminowej wypłaty

równoważnika pieniężnego za brak lokalu mieszkalnego od 11 sierpnia 2005 r.

pomimo tego, że wniosek o wypłatę równoważnika złożony został 30 czerwca 2008

r., a decyzja w przedmiocie przyznania równoważnika została wydana 17 czerwca

2010 r. i dopiero po jej uprawomocnieniu świadczenie stało się wymagalne. Według

skarżącej, prawo do równoważnika pieniężnego nie powstaje z mocy prawa, ale na

podstawie decyzji administracyjnej i dopiero jej wydanie „stwarza roszczenie

strażaka o jego wypłatę”. Oznaczało to, że aż do czasu uprawomocnienia się

decyzji z 17 czerwca 2010 r. nie istniał dług pieniężny, który strona skarżąca

zobowiązana była zapłacić. Tym samym nie mogło powstać roszczenie odsetkowe.

W ocenie skarżącego, powyższe okoliczności powodują, że wyrok bez wątpienia

jest orzeczeniem niezgodnym z prawem, wydany został z rażącym naruszeniem

przepisów prawa materialnego (art. 481 § 1 Kodeksu cywilnego w związku z art. 78

ust. 3 ustawy o Państwowej Straży Pożarnej). Skarżący wniósł również o

zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa

procesowego według norm przepisanych.

7

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie już i przede wszystkim dlatego, że

stan prawomocnie osądzonej sprawy, w której zasądzono sporne roszczenie

odsetkowe, miał oparcie w decyzji o stwierdzeniu prawa do przysługującego

powodowi równoważnika pieniężnego od daty powstania tego uprawnienia, tj. od

daty ustalonej w decyzji - 1 lipca 2005 r. Sąd Najwyższy nie podziela

bezpodstawnego poglądu, jakoby decyzja o przyznaniu tego świadczenia

majątkowego miała charakter konstytutywny, ponieważ wszystkie przesłanki

wymagane do nabycia równoważnika pieniężnego oraz terminy wymagalności jego

wypłaty zostały określone w przepisach ustawy o Państwowej Straży Pożarnej.

Oznacza to, że decyzja o jego ustaleniu zostaje wydana po stwierdzeniu spełnienia

pozytywnych przesłanek ustawowych (art. 78 ust. 1 ustawy) i braku przesłanek

negatywnych (ust. 2). Równocześnie z ustępu 3 wymienionego przepisu wynika,

że równoważnik przysługuje od dnia powstania tego uprawnienia oraz przez okres

nie dłuższy niż 5 lat ( ust. 4). W konsekwencji ustalony w decyzji strony pozwanej

temporalny element prawa do tego świadczenia został stwierdzony ex tunc,

zgodnie ze wskazaną w decyzji wsteczną datą wymagalności świadczenia

głównego, która określiła początkowy termin wymagalności zasądzonego

roszczenia odsetkowego, co w rozpoznanej skardze strona bezpodstawnie oraz

bezzasadnie kontestowała.

Tymczasem, zgodnie z art. 481 k.c., stosowanym odpowiednio do stosunków

strażaków w zakresie skutków niewykonania zobowiązań (art. 111a ustawy),

odsetki przysługiwały powodowi od stwierdzonej przez stronę skarżącą daty

wymagalności świadczenia podstawowego (głównego), tj. od 1 lipca 2005 r. nawet

wtedy, gdy wniosek (raport pisemny) o jego uznanie był późniejszy, co wszakże

było wątpliwe, skoro w pozwie powód utrzymywał, że wielokrotnie ustnie domagał

się wypłaty świadczenia głównego, które zostało mu ustalone i wymuszone dopiero

po wszczęciu i przeprowadzeniu postępowania adminstracyjnosądowego. Co do

zasady, odsetki są zależne od istnienia i wymagalności roszczenia głównego, które

zostało uznane od 1 lipca 2005 r., a zatem przysługują już od bezskutecznego

upływu terminu do spełnienia uznanego roszczenia (świadczenia) głównego.

8

Wprawdzie przyjmuje się odrębność biegu terminu przedawnienia roszczenia

odsetkowego, którego Komendant Powiatowej Straży Pożarnej w K. nie uznał w

wydanej w 2010 r. decyzji, wskazując na jego cywilnoprawną naturę i potrzebę

wystąpienia z roszczeniem o odsetki do sądu pracy, ale w podstawach skargi nie

wskazano, jakie przepisy prawa mogły być naruszone w sposób kwalifikowany w

zakresie jej potencjalnie częściowej zasadności w zakresie nieuznanego i

ewentualnie częściowo przedawnionego roszczenia odsetkowego. Sąd Najwyższy

rozpoznaje skargę nie tylko w granicach jej zaskarżenia, ale także w granicach

wskazanych w niej podstaw (art. 42410

k.p.c., przeto brak adekwatnych podstaw

skargowych wykluczał stwierdzenie niezgodności z prawem zaskarżonego wyroku

w jakiejkolwiek jego części.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy wyrokował jak w sentencji w

zgodzie z art. 42411

§ 1 k.p.c.