SDI 25/15

Sygn. akt SDI 25/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 3 września 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Barbara Skoczkowska (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Andrzej Ryński

SSN Dariusz Świecki

Protokolant Anna Kuras

przy udziale Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego Naczelnej Rady Adwokackiej

Piotra Wołkowickiego,

w sprawie adwokata M. W.,

obwinionego z art. 80 ustawy Prawo o adwokaturze i in.,

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie

w dniu 3 września 2015 r.

kasacji, wniesionej przez obrońcę obwinionego,

od orzeczenia Wyższego Sądu Dyscyplinarnego Adwokatury z dnia 4 października

2014 r.,

zmieniającego orzeczenie Sądu Dyscyplinarnego Izby Adwokackiej w […] z dnia 6

maja 2014 r.,

uchyla zaskarżone orzeczenie i sprawę przekazuje Wyższemu

Sądowi Dyscyplinarnemu Adwokatury do ponownego

rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.

UZASADNIENIE

2

Orzeczeniem Sądu Dyscyplinarnego Izby Adwokackiej w […] z dnia 6 maja

2014 r., adwokat M. W. został uznany za winnego tego, że:

I. będąc obrońcą ustanowionym z urzędu oskarżonego M. P. w sprawie

toczącej się przed Sądem Okręgowym […] wbrew ustaleniom

poczynionym z oskarżonym nie złożył apelacji od wyroku z dnia 21

października 2009 r. w/w Sądu oraz ukrywał ten fakt przed

reprezentowanym przez siebie oskarżonym, czym dopuści się

przewinienia dyscyplinarnego z art. 80 ustawy Prawo o adwokaturze (Dz.

U. z 2009 r, Nr 46, poz. 1188) w zw. z § 6, 8, 49 oraz 56 Zbioru Zasad

Etyki i Godności Zawodu i za to na podstawie art. 81 ust. 1 pkt. 4 i ust. 3

Prawo o adwokaturze wymierzono mu karę zawieszenia w czynnościach

zawodowych na okres 5 lat oraz zakaz wykonywania patronatu na okres

10 lat;

II. będąc obrońcą ustanowionym z urzędu oskarżonego M. P. w sprawie

toczącej się przed Sądem Okręgowym […] nie stawił się na rozprawach

w dniach 17 maja 2012 r. oraz 6 czerwca 2012 r. uniemożliwiając

rozpatrzenie wniosku oskarżonego o przywrócenie terminu do wniesienia

apelacji, czym dopuścił się przewinienia dyscyplinarnego z art. 80 Prawo

o adwokaturze w zw. z § 30 ust. 1 i 2 oraz § 6, 8 i 49 Zbioru Zasad Etyki i

Godności Zawodu i za to na podstawie art. 81 ust. 1 pkt. 2 Prawo o

adwokaturze wymierzono mu karę nagany;

III. będąc zobowiązanym w pismach Okręgowej Rady Adwokackiej w […] z

dnia 10 stycznia 2012 r., 17 lutego 2012 r., 12 marca 2012 r. oraz 23

kwietnia 2012 r., do złożenia Okręgowej Radzie Adwokackiej wyjaśnień

dotyczących skargi M. P. oraz zawiadomienia Sądu Okręgowego, nie

udzielił on temu organowi jakichkolwiek wyjaśnień, czym dopuścił się

przewinienia dyscyplinarnego z art. 80 Prawo o adwokaturze w zw. z §

61 oraz § 64 Zbioru Zasad Etyki i Godności Zawodu i za to na podstawie

art. 81 ust. 1 pkt. 1 Prawo o adwokaturze wymierzono mu karę

upomnienia;

IV. w dniu 12 lipca 2012 r. podczas rozprawy przed Sądem Okręgowym

przedstawił Sądowi świadomie nieprawdziwe informacje, działając na

3

niekorzyść M. P., którego był obrońcą z urzędu, czym dopuścił się

przewinienia dyscyplinarnego z art. 80 Prawo o adwokaturze w zw. z § 1

ust. 2 oraz § 6, 8, 11 i 43 Zbioru Zasad Etyki i Godności Zawodu i za to

na podstawie art. 81 ust. 1 pkt. 4 i ust. 3 Prawo o adwokaturze

wymierzono mu karę zawieszenia w czynnościach zawodowych na okres

2 lat oraz zakaz wykonywania patronatu na okres 10 lat;

V. na zasadzie art. 84 ust. 1 i ust. 2 pkt. 4 Prawo o adwokaturze

wymierzono adw. M. W. za czyny opisane w pkt. I i IV orzeczenia karę

łączną zawieszenia w czynnościach zawodowych na okres 5 lat oraz

zakaz wykonywania patronatu na okres 10 lat;

VI. na zasadzie art. 84 ust. 1 i ust. 2 pkt. 1 Prawo o adwokaturze

wymierzono adw. M. W. za czyny opisane w pkt. II i III orzeczenia karę

łączną nagany;

VII. obciążono obwinionego kosztami postępowania w sprawie na rzecz Izby

Adwokackiej.

Orzeczenie to zaskarżył w całości obrońca obwinionego zarzucając:

1. obrazę przepisów prawa procesowego mającą wpływ na treść zaskarżonego

orzeczenia, a mianowicie:

a) art. 169 § 1 i 2 k.p.k. w zw. z art. 170 k.p.k. polegającą na

nieuzasadnionym oddaleniu wniosku obrońcy o dołączenie akt sprawy

karnej, w której obwiniony występował jako obrońca na tej podstawie, że

obrońca obwinionego nie sprecyzował tezy dowodowej, w sytuacji w

której obrońca obwinionego i sam obwiniony nie mieli prawa wglądu w

akta zawierające materiały wybiórczo przedstawione przez rzecznika

dyscyplinarnego, co logicznie wykluczało sformułowanie tezy dowodowej

innej niż potrzeba poszukiwania dowodów na potrzebę prowadzenia

obrony obwinionego i urzeczywistnienie zasad procesowych w postaci

obowiązku poszukiwania prawdy materialnej, bezpośredniości

przeprowadzenia dowodów czy też równouprawnienia stron procesu

karnego;

b) art. 366 § 1 k.p.k. w zw. z art. 167 k.p.k. w zw. z art. 95n Prawo o

adwokaturze, poprzez niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności

4

sprawy dotyczących przygotowania i wysłania przez obwinionego apelacji

w sprawie, w której pełnił on funkcję obrońcy z urzędu M. P.;

c) art. 366 § 1 k.p.k. w zw. z art. 167 k.p.k. w zw. z art. 95n Prawo o

adwokaturze, poprzez niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności

sprawy dotyczących treści i prawdziwości informacji przekazanych przez

obwinionego w dniu 12 lipca 2012 r. Sądowi Okręgowemu;

d) art. 89 ust. 2 w zw. z art. 95n Prawo o adwokaturze w zw. z art. 4 i 7

k.p.k. poprzez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów

przyjmującej postać całkowitej dowolności w ich ocenie, polegającą na

nieuwzględnieniu dowodu z pisma pochodzącego z Biura Rzecznika

Praw Obywatelskich z dnia 14 października 201 r. (k. 55), którego treść

jest korzystna dla obwinionego i oparciu rozstrzygnięcia o dowody z

zeznań świadków, które są niespójne i stronnicze, przy równoczesnym

odstąpieniu przez skład orzekający od bezpośredniego zapoznania się z

aktami sprawy karnej, w której obwiniony pełnił funkcję obrońcy z urzędu;

2. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonego

orzeczenia, mający wpływ na jego treść, poprzez przyjęcie, że:

a) obwiniony działając jako obrońca wyznaczony z urzędu w sprawie M. P.

nie wniósł w jego imieniu apelacji oraz ukrywał ten fakt przed

reprezentowanym przez siebie oskarżonym, a w konsekwencji dokonanie

błędnego ustalenia, iż zachowanie obwinionego wypełnia znamiona

czynu określonego w art. 80 Prawo o adwokaturze w zw. z § 6, 8, 49 i 56

Zbioru Zasad i Etyki Adwokackiej i Godności Zawodu, w sytuacji gdy

analiza zebranych dowodów w świetle właściwego zastosowania reguł

procesowych nie pozwoliły na takie ustalenie;

b) obwiniony w dniu 12 lipca 2012 r. podczas rozprawy przed Sądem

Okręgowym przedstawił Sądowi nieprawdziwe informacje, działając na

niekorzyść M. P., którego był obrońcą z urzędu, a w konsekwencji

dokonanie błędnego ustalenia, iż zachowanie obwinionego wypełnia

znamiona czynu określonego w art. 80 Prawo o adwokaturze w zw. z § 1

ust. 2, § 6, 8, 11 i 43 Zbioru Zasad Etyki Adwokackiej i Godności Zawodu,

5

w sytuacji gdy analiza zebranych dowodów w świetle właściwego

zastosowania reguł procesowych nie pozwalały na takie ustalenie.

Podnosząc te zarzuty, obrońca obwinionego wniósł o:

1) zmianę zaskarżonego orzeczenia przez uniewinnienie obwinionego od

przypisanych mu czynów, ewentualnie

2) uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.

Wyższy Sąd Dyscyplinarny Adwokatury, orzeczeniem z dnia 4 października

2014 r.:

1. zmienił zaskarżone orzeczenie (w oryginale „wyrok”) w punkcie I w ten

sposób, że w miejsce orzeczonej kary zawieszenia w czynnościach

zawodowych na okres pięciu lat wymierzył karę zawieszenia w czynnościach

zawodowych na okres trzech lat oraz w miejsce zakazu wykonywania

patronatu na okres dziesięciu lat wymierzył zakaz wykonywania patronatu na

okres siedmiu lat;

2. zmienił zaskarżone orzeczenie w punkcie IV w ten sposób, że w miejsce

zakazu wykonywania patronatu na okres dziesięciu lat wymierzył zakaz

wykonywania patronatu na okres siedmiu lat;

3. zmienił zaskarżone orzeczenie w punkcie V w ten sposób, że wymierzył

łączną karę zawieszenia w czynnościach zawodowych na okres trzech lat

oraz zakazu wykonywania patronatu na okres siedmiu lat;

4. zwolnił obwinionego od opłaty i kosztów postępowania za drugą instancję;

5. w pozostały zakresie zaskarżone orzeczenie utrzymał w mocy.

Kasację od prawomocnego orzeczenia wniósł obrońca obwinionego M. W.

Zaskarżając orzeczenie w całości, obrońca zarzucił:

1. rażące naruszenie prawa mające istotny wpływ na treść zaskarżonego

orzeczenia, a mianowicie:

a) art. 170 k.p.k. w zw. z art. 169 §1 i 2 k.p.k. w zw. z art. 95n Prawo o

adwokaturze, poprzez zaakceptowanie przez Sąd II instancji uchybienia

postępowania, którego dopuścił się Sąd I instancji, polegającego na „nie

uwzględnieniu wniosku” obrońcy o dołączenie akt sprawy karnej, w której

obwiniony występował jako obrońca, na tej podstawie, że obrońca

6

obwinionego nie sprecyzował tezy dowodowej, w sytuacji w której

obrońca obwinionego i sam obwiniony nie mieli prawa wglądu w akta

zawierające materiały wybiórczo przedstawione przez rzecznika

dyscyplinarnego, co logicznie wykluczało sformułowanie tezy dowodowej

innej niż potrzeba poszukiwania dowodów na potrzebę prowadzenia

obrony i urzeczywistnienie zasad procesowych w postaci obowiązku

poszukiwania prawdy materialnej, bezpośredniości przeprowadzenia

dowodów, czy też równouprawnienia stron procesu karnego, zaś

postanowienie w przedmiocie „nieuwzględnienia” wniosku dowodowego

nastąpiło w formie nieznanej przepisom procedury karnej;

b) art. 433 § 2 k.p.k. i art. 457 § 3 k.p.k. w zw. z art. 95 Prawa o

adwokaturze poprzez brak wyczerpującego rozważenia zarzutu

wskazywanego w punkcie 1a) odwołania obrońcy obwinionego odnośnie

wskazywanego przez obrońcę naruszenia zasad prawdy materialnej,

bezpośredniości w ocenie dowodów oraz równouprawnienia stron

procesu karnego, co w zakresie podnoszonego naruszenia skutkowało

fragmentarycznością uzasadnienia orzeczenia.

Podnosząc powyższe, obrońca wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia

Wyższego Sądu Dyscyplinarnego Adwokatury oraz orzeczenia Sądu

Dyscyplinarnego Izby Adwokackiej w […] i przekazanie sprawy Sądowi I instancji

do ponownego rozpoznania.

Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego Naczelnej Rady Adwokackiej na

rozprawie przed Sądem Najwyższym wniósł o oddalenie kasacji jako oczywiście

bezzasadnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja obrońcy obwinionego adw. M. W. jest zasadna.

Ma rację skarżący, iż uzasadnienie orzeczenia Wyższego Sądu

Dyscyplinarnego Adwokatury nie spełnia wymogów, jakim powinno odpowiadać

uzasadnienie orzeczenia Sądu odwoławczego. Jego analiza wskazuje, iż Sąd ten

jedynie bardzo ogólnikowo i to w sposób bardzo wybiórczy odniósł się do

argumentów zawartych w punkcie 1a) odwołania obrońcy. Bezprzedmiotowe jest

bowiem twierdzenie Sądu odwoławczego, iż obrońca mógł sam starać się o

7

uzyskanie wglądu do akt sprawy karnej prowadzonej przez Sąd Okręgowy […], w

sytuacji w której zarzut dotyczył przede wszystkim braku zetknięcia się z tym

dowodem przez Sąd I instancji, a nie wyłącznie niemożnością wglądu do tych akt

przez obrońcę i obwinionego. Zresztą co do obwinionego zostało złożone do akt

sprawy pismo Przewodniczącej Wydziału tegoż Sądu Okręgowego z dnia 18

grudnia 2013 r., z którego wynika, iż nie wyraża zgody na wgląd do

przedmiotowych akt przez obwinionego adw. M. W. Już ta okoliczność winna była

skutkować bardzo wnikliwym rozpoznaniem zarzutu skarżącego, który wskazywał w

nim także na konieczność urzeczywistnienia zasad procesowych, takich jak

poszukiwanie prawdy materialnej, bezpośredniości przeprowadzenia dowodów, czy

też równouprawnienia stron procesu, do czego Sąd odwoławczy w ogóle się nie

odniósł. Analiza akt dyscyplinarnych oraz akt sprawy karnej wskazuje natomiast, iż

brak akt Sądu Okręgowego […] nie tylko uniemożliwił obrońcy sformułowanie tezy

dowodowej w sposób wymagany przez Sąd Dyscyplinarny, ale przede wszystkim

mógł utrudnić przeprowadzenie kontroli odwoławczej w sposób prawidłowy. Chodzi

tu zarówno o ocenę zeznań przesłuchanych w sprawie świadków, jak i ocenę

samych zarzutów stawianych obwinionemu, a przypisanych mu orzeczeniem z dnia

6 maja 2014 r. przez Sąd Dyscyplinarny. Kserokopie akt sprawy karnej zostały

bowiem dołączone przez Rzecznika Dyscyplinarnego do akt postępowania

dyscyplinarnego w sposób wybiórczy i niepełny. Przede wszystkim należy wskazać

na brak protokołów posiedzeń Sądu Okręgowego z dnia 17 maja 2012 r i 6 czerwca

2012 r., na które nie stawił się adw. M. W., co jest przedmiotem zarzutu II, a z

których wynikają przyczyny niestawiennictwa obwinionego. Brak jest również

protokołu posiedzenia Sądu z dnia 12 lipca 2012 r., podczas którego obwiniony

miał przedstawiać informacje będące obecnie przedmiotem zarzutu IV. Nie zostały

również dołączone postanowienia Sądu Okręgowego z dnia 12 lipca 2012 r. i 15

listopada 2012 r. odmawiające skazanemu przywrócenie terminu do wniesienia

apelacji oraz Sądu Najwyższego z 2 lutego 2012 r. wskazujące na brak podstaw do

wznowienia postępowania karnego dot. M. P. W orzeczeniu tym Sąd Najwyższy

wskazuje między innymi na zachowanie się skazanego podczas rozprawy

apelacyjnej, której protokół został dołączony do akt postępowania dyscyplinarnego

jedynie w części i to tej, która nie zawiera tego opisu. Okoliczności wynikające z

8

tych dokumentów, podobnie jak to, iż już po prawomocnym zakończeniu

postępowania karnego adw. M. W. był obrońcą z wyboru skazanego M. P. w

postępowaniu wykonawczym oraz, iż skazany zanim wystąpił o przywrócenie

terminu, starał się o warunkowe przedterminowe zwolnienie z odbycia reszty kary,

może mieć zasadnicze znaczenie dla oceny wiarygodności zeznań M. P.,

pozostałych świadków oraz postępowania obwinionego.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy i rozstrzyganiu co do zasadności

zarzutów zawartych w odwołaniu obrońcy obwinionego, Sąd odwoławczy będzie

miał na uwadze powyżej wskazane okoliczności.

Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł, jak na wstępie.