V KK 222/15

Sygn. akt V KK 222/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 3 września 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Henryk Gradzik (przewodniczący)

SSN Małgorzata Gierszon

SSN Jacek Sobczak (sprawozdawca)

Protokolant Katarzyna Wełpa

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k.

w dniu 3 września 2015 r.

sprawy M. Z.

skazanego z art. 286 § 1 k.k. i inne

kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego, na korzyść skazanego

od wyroku łącznego Sądu Rejonowego w P.

z dnia 23 grudnia 2013 r.

1. uchyla pkt 2, 3 i 5 wyroku Sądu Rejonowego i sprawę w tym

zakresie przekazuje do ponownego rozpoznania temu Sądowi.

2. kosztami sądowymi postępowania kasacyjnego obciąża Skarb

Państwa.

UZASADNIENIE

M. Z. został skazany prawomocnymi wyrokami:

1. Sądu Rejonowego w P. z dnia 13 lutego 2006 r, za czyn z art. 294 § 1

k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k., popełniony w dniu 12 kwietnia 1991 r. - 31 maja 1991

r., na karę 2 lat pozbawienia wolności, której wykonanie warunkowo zawieszono na

2

okres próby lat 3, zaś postanowieniem z dnia 31 grudnia 2009 r. karę tę

zarządzono oraz karę grzywny w wymiarze 100 stawek dziennych po 50 zł każda.

Postanowieniem Sądu Okręgowego z dnia 18 listopada 2010 r. warunkowo

zwolniony z okresu próby do 18 listopada 2012 r.;

2. Sądu Rejonowego w W. z dnia 28 września 2006 r., za czyn z art. 286 § 1

k.k., popełniony w dniu 19 marca 2004 r. – 8 kwietnia 2004 r., na karę 1 roku

pozbawienia wolności, której wykonanie warunkowo zawieszono na okres próby lat

3, zaś postanowieniem z dnia 14 stycznia 2008 r. kare tę zarządzono oraz karę

grzywny w wymiarze 100 stawek dziennych po 10 zł każda, przy czym

postanowieniem z dnia 24 lipca 2007 r. karę tę zamieniono na karę pozbawienia

wolności. Kara grzywny z dniem 25 czerwca 2008 r. została wykonana w całości;

3. Sądu Rejonowego w P. z dnia 30 sierpnia 2007 r., za czyn z art. 284 § 1 k.k.,

popełniony w dniu 3 stycznia 2007 r., na karę 6 miesięcy pozbawienia wolności,

której wykonanie warunkowo zawieszono na okres próby lat 4, zaś postanowieniem

z dnia 13 grudnia 2011 r. zarządzono wykonanie tej kary oraz karę grzywny w

wymiarze 40 stawek dziennych po 15 zł każda, przy czym postanowieniem z dnia

17 grudnia 2009 r. karę tę zamieniono na 12 miesięcy ograniczenia wolności w

wymiarze 40 godzin nieodpłatnej kontrolowanej pracy na cele społeczne. Sąd

Rejonowy w P. postanowieniem z dnia 9 listopada 2013 r, (k.119) zamienił

orzeczona względem skazanego karę pozbawienia wolności na karę 30 dnia

aresztu;

4. Sądu Rejonowego w W. z dnia 25 lutego 2009 r., z czyn z art. 286 § 1 k.k.,

popełniony w dniu 5 listopada 2004 r, na karę 1 roku pozbawienia wolności, której

wykonanie warunkowo zawieszono na okres próby lat 3, zaś postanowieniem z

dnia 16 stycznia 2012 r. zarządzono wykonanie tej kary;

5. Sądu Rejonowego w P. z dnia 27 lipca 2009 r., za czyn z art. 276 k.k.,

popełniony 11 września 2007 r. – 16 września 2007 r., na karę 6 miesięcy

pozbawienia wolności, której wykonanie warunkowo zawieszono na okres próby lat

5, zaś postanowieniem z dnia 212 kwietnia 2011 r. zarządzono wykonie tej kary

oraz karę grzywny w wymiarze 30 stawek dziennych po 10 zł każda. Kara grzywny

z dniem 18 maja czerwca 2010 r. została wykonana w całości;

3

6. Sądu Rejonowego w P. z dnia 17 listopada 2010 r., za czyn z art. 291 § 1

k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k., popełniony w dniu 13-14 czerwca 2010 r., na karę 1

roku pozbawienia wolności.

Wyrokiem łącznym Sąd Rejonowy w P. z dnia 23 grudnia 2013 r., objął

węzłem wyroku łącznego kary grzywny orzeczone w sprawach opisanych w pkt 1 i

2 i wymierzył skazanemu łączną karę grzywny w wymiarze 100 stawek dziennych

po 30 zł każda (pkt 1 tego wyroku), opisane w pkt 1 i 2 kary pozbawienia wolności

połączył i wymierzył skazanemu karę łączną 2 lat i 2 miesięcy pozbawienia

wolności (pkt 2 tego wyroku). Nadto, objął węzłem wyroku łącznego skazania w

sprawach opisanych w pkt 3 i 4 i wymierzył skazanemu karę łączną 1 roku i 2

miesięcy pozbawienia wolności (pkt 3 tego wyroku). Na podstawie art. 577 k.p.k. w

zw. z art. 63 § 1 k.k. orzekł o zaliczeniu na poczet orzeczonej w pkt 1 kary łącznej

grzywny okres rzeczywistego pozbawienia wolności w sprawie Sądu Rejonowego w

P. tj. od 16 września 2007 r. do 17 września 2007 r., uznając tę karę za wykonaną

w wymiarze 4 stawek dziennych (pkt 4 tego wyroku). W pkt 5 orzeczono, iż wyroki

w zakresie nieobjętym wyrokiem łącznym podlegają odrębnemu wykonaniu, zaś na

podstawie art. 572 k.p.k. umorzono postępowanie co do wydania wyroku łącznego

w sprawach opisanych w pkt 5 i 6. Rozstrzygnięto o kosztach postępowania.

Wyrok Sądu Rejonowego uprawomocnił się 31 grudnia 2013 r.

Kasację, na korzyść M. Z. złożył Prokurator Generalny zaskarżając

rozstrzygniecie z pkt 2, 3, 5 tego wyroku. Skarżący zarzucił rażące i mające istotny

wpływ na treść orzeczenia naruszenie przepisu prawa karnego materialnego, tj. art.

85 k.k., polegające na naruszeniu zasad łączenia kar wymierzonych za zbiegające

się przestępstwa poprzez wadliwe połączenie kar pozbawienia wolności

orzeczonych w sprawach o sygn. akt V K 2130/03 i II K 332/05 (pierwszy węzeł)

oraz kar pozbawienia wolności orzeczonych w sprawach o sygn. akt XXIII K 835/07

i IV K 2379.06 (drugi węzeł), podczas gdy połączeniu w jednym węźle kary łącznej

podlegały kary pozbawienia wolności orzeczone w sprawach o sygn. akt V K

2130/03, II K 332/05 i IV K 2379/06, albowiem czyn, za który orzeczono karę w

sprawie V K 2379/06 został popełniony przed wydaniem pierwszego wyroku – w

sprawie V K 2130/03, a orzeczona w sprawie XXIII K 835/07 kara 6 miesięcy

pozbawienia wolności, na podstawie art. 50 ust. 1 ustawy z dnia 27 września 2013

4

r. o zmianie ustawy – Kodeks postepowania karnego oraz niektórych innych ustaw

(Dz. U. z 2013 r., poz. 1247), postanowieniem Sądu Rejonowego z dnia 9 listopada

2013 r., sygn. akt III Ko 1068/13 została zamieniona na karę 30 dni aresztu.

Prokurator wniósł o uchylenie pkt 2, 3 i 5 zaskarżonego wyroku i przekazanie

sprawy w tym zakresie do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja Prokuratora Generalnego jest zasadna w stopniu oczywistym.

Konfrontacja poszczególnych prawomocnych skazań M.Z. dowiodła, iż

orzeczenie Sądu Rejonowego zapadło z rażącą i mającą istotny wpływ na treść

tego wyroku obrazą przepisu prawa materialnego, tj. art. 85 k.k.

Zgodnie z brzmieniem przepisu art. 85 k.k., obowiązującym w chwili

orzekania przez Sąd I instancji: jeśli sprawca popełnił dwa lub więcej przestępstw,

zanim zapadł pierwszy wyrok, chociażby nieprawomocny, co do któregokolwiek z

tych przestępstw i wymierzono za nie kary tego samego rodzaju albo inne

podlegające łączeniu, sąd orzeka karę łączną, biorąc z podstawę kary z osobna

wymierzone za zbiegające się przestępstwa.

Zawarty w tym przepisie zwrot: zanim zapadł pierwszy wyrok odnosił się do

pierwszego w sensie chronologicznym wyroku, który zapadł przed popełnieniem

przez sprawcę kolejnego (kolejnych) przestępstwa (patrz: uchwała 7 sędziów Sądu

Najwyższego z dnia 25 lutego 2005 r., I KZP 36/04, której nadano przymiot zasady

prawnej, Prok. i Pr.-wkł. 2005, nr 7-8, poz. 3.). W akcie tym wskazano także, że

możliwe jest wystąpienie nie tylko jednego zbiegu realnego, ale i dalszych, przy

spełnieniu warunków wskazanych w art. 85 k.k. Jednakże nawet przy kolejnych

zbiegach obejmujących drugą, trzecią, itd. grupę przestępstw, zawsze wyjściowym

punktem odniesienia będzie pozostawał ten chronologicznie pierwszy wyrok,

zamykający kolejne „grupy przestępstw” pozostających w zbiegu. Oceny zbiegu

realnego dokonywać należy z perspektywy postępowania sprawcy - czy kolejnych

przestępstw dopuszcza się po wydaniu wobec niego wyroku (kolejnych wyroków),

czy przed nim (nimi). Tylko te ostatnie tworzą zbieg realny, pozwalający na

orzeczenie kary łącznej.

Oznacza to w szczególności, że orzekający w przedmiocie wydania wyroku

łącznego Sąd, nie ma pełnej swobody w konfigurowaniu skazań w takie układy

5

procesowe, które będą korzystne z punktu widzenia zainteresowanego wydaniem

wyroku łącznego. Jak słusznie zauważono w kasacji dobór skazań jest ściśle

określony i wytyczony cenzurą czasową czyli datą wydania chronologicznie

pierwszego wyroku (choćby nieprawomocnego) za którekolwiek z tych przestępstw.

Jeśli dane przestępstwo zostało popełnione przed datą uznanego za

chronologicznie pierwszy wyroku w danym układzie procesowym, to nie może być

pominięte – jeśli spełnione są tylko pozostałe warunki wydania wyroku łącznego - i

ocenione jako przystające do innego zbiegu realnego, chociażby nawet taka

konstrukcja była korzystniejsza z punktu widzenia skazanego.

W realiach rozpoznawanego judykatu pierwszym w znaczeniu

chronologicznym był w układzie procesowym dotyczącym tego skazanego,

pierwszy także w znaczeniu historycznym, wyrok Sądu Rejonowego w P. w sprawie

o sygn. akt V K 2130/03. To bowiem orzeczenie winno stanowić punkt wyjścia w

rozważaniach nad możliwym węzłem wyroku łącznego pozostających w zbiegu

realnym skazań. Skoro zatem przed datą 13 luty 2006 r. (data wydania wyroku w

sprawie V K 2130/03) popełniono czyn w sprawie II K 332/05 (19 marzec 2004 r. - 8

kwiecień 2004 r.) ale także w sprawie IV K 2379/06 (5 listopad 2004), to te właśnie

skazania powinny zostać objęte węzłem wyroku łącznego. W układzie procesowym

dotyczącym M. Z. tylko taka konfiguracja skazań dawała możliwość wydania

wyroku łącznego. Przyjęcie przez orzekający Sąd odmiennej interpretacji i oceny

skazań dotyczących M. Z., w tym utworzenie dwóch zbiegów realnych co do

skazań w sprawach V K 2130/03 i II K 332/05 oraz XXIII K 835/07 i IV K 2379/06

bezspornie stanowiło rażącą obrazę art. 85 k.k. Co więcej, orzeczenie Sądu

Rejonowego było niewłaściwe także z powodu objęcia drugim węzłem wyroku

łącznego kar - w rzeczy samej - niepodlegających łączeniu. Kara 6 miesięcy

pozbawienia wolności orzeczona w sprawie o sygn. akt XXIII K 835/07, została na

mocy postanowienia z dnia 9 listopada 2013 r., o kontrawencjonalizacji, zamieniona

na karę 30 dni aresztu. Fakt ten, zdeterminował jakiekolwiek rozważania w

przedmiocie wydania wyroku łącznego, dotyczącego tego skazania.

Kolejnym chronologicznie pierwszym wyrokiem teoretycznie mógł być wyrok

Sądu Rejonowego w sprawie o sygn. akt III K 495/09, jednakże czyn popełniony

6

13-14 czerwca 2010 r. w sprawie o sygn. akt VIII K 1454/10 został popełniony już

po dacie 27 lipca 2009 r. – data wydania wyroku w sprawie o sygn. akt III K 495/09.

Tylko taka ocena skazań M. Z. - w dniu orzekania przez Sąd Rejonowy -

dawała impuls do wydania wolnego od wad orzeczenia, decyzja Sądu podjęta na

kanwie odmiennych ustaleń była błędna, co właściwie wyłapano w kasacji.

Pominąć nie można, że powtórnie rozpoznający sprawę Sąd Rejonowy, de

facto zmierzy się z nową materią regulującą warunki i postępowanie w przedmiocie

wydania wyroku łącznego. Dotychczasowy przepis art. 85 k.k. ustawą z dnia 20

lutego 2015 r. o zmianie ustawy – Kodeks kary oraz niektórych innych ustaw (Dz.

U., poz. 396) otrzymał nowe brzmienie, które nie pozostanie bez wpływu na treść

wydanego w tej sprawie rozstrzygnięcia.

Mając na uwadze powyższe, Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji

wyroku.