V KK 249/15

Sygn. akt V KK 249/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 3 września 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Henryk Gradzik (przewodniczący)

SSN Małgorzata Gierszon (sprawozdawca)

SSN Jacek Sobczak

Protokolant Katarzyna Wełpa

w sprawie K. P.

skazanej z art. 270 § 1 k.k.

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu

w dniu 3 września 2015 r.

kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego na korzyść skazanej

od wyroku Sądu Rejonowego w G.

z dnia 28 sierpnia 2014 r.

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi

Rejonowemu w G. do ponownego rozpoznania.

UZASADNIENIE

Prokurator Prokuratury Rejonowej w G. oskarżył, urodzoną 19 listopada

1994 r., K. P. o to, że:

I. w dniu 25 lutego 2009 r. w G. podczas kontroli biletów MZK na druku opłaty

dodatkowej nr 00691118 podrobiła podpis D. S.

tj. o czyn z art. 270 § 1 k.k.

2

II. w dniu 9 marca 2009 r. w G. podczas kontroli biletów MZK na druku opłaty

dodatkowej nr 0069516 podrobiła podpis D. S.

tj. o czyn z art. 270 § 1 k.k.

III. w dniu 7 kwietnia 2011 r. w G. podczas kontroli biletów MZK na druku opłaty

dodatkowej nr 0098818 podrobiła podpis D. S.

tj. czynu z art. 270 § 1 k.k.

IV. w dniu 10 kwietnia 20112 r. w G. . podczas kontroli biletów MZK na druku

opłaty dodatkowej nr 0098192 podrobiła podpis D.S.

tj. czyn z art. 270 § 1 k.k.

V. w dniu 11 kwietnia 2011 r. w G. podczas kontroli biletów MZK na druku

opłaty dodatkowej nr 0098948 podrobiła podpis D. S.

tj. o czyn z art. 270 § 1 k.k.

VI. w dniu 15 kwietnia 2011 r. w G. podczas kontroli biletów MZK na druku

opłaty dodatkowej nr 0099460 podrobiła podpis D. S.

tj. o czyn z art. 270 § 1 k.k.[…]

Wraz z aktem oskarżenia skierowanym do Sądu Rejonowego prokurator

przesłał wniosek w trybie art. 335 k.p.k. o skazanie oskarżonej bez

przeprowadzonej rozprawy, przy przyjęciu ciągu przestępstw z art. 91 § 1 k.k. i

wymierzenie, uzgodnionej z nią kary, w wysokości 80 stawek dziennych grzywny,

po 10 zł. każda stawka.

Wyrokiem z dnia 28 sierpnia 2014 r., Sąd Rejonowy uznał K. P. za winną

popełnienia zarzucanych jej czynów, z tym, że ustalił, iż popełnione one zostały w

warunkach ciągu przestępstw opisanego w art. 91 § 1 k.k. i na podstawie art. 270 §

1 k.k. w zw. z art. 91 § 1 k.k. wymierzył jej karę grzywny w wymiarze 80 stawek

dziennych, ustalając wysokość jednej stawki na kwotę 10 zł.

Wyrok ten uprawomocnił się w dniu 5 września 2014 r., nie był przez nikogo

zaskarżony.

W dniu 29 czerwca 2015 r. do Sądu Najwyższego wpłynęła kasacja od tego

wyroku sporządzona przez Prokuratora Generalnego, który zaskarżył wyrok w

całości na korzyść skazanej i zarzucił mu:

rażące i mające istotny wpływ na treść orzeczenia naruszenie przepisów

prawa karnego procesowego, tj. art. 79 § 1 pkt 1 k.p.k., polegające na

3

przeprowadzeniu postępowania karnego bez wyznaczenia obrońcy z urzędu K. P.,

pomimo tego, że w chwili popełnienia przez oskarżoną zarzucanych jej czynów była

ona nieletnia, co stanowi bezwzględną przyczynę odwoławczą określoną w art. 439

§ 1 pkt 10 k.p.k. i wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie

sprawy Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja jest w sposób oczywisty zasadna .

Zaskarżony nią wyrok jest dotknięty uchybieniem stanowiącym tzw.

bezwzględną przyczynę odwoławczą, której stwierdzenie nakłada na sąd kasacyjny

obowiązek uchylenia tego orzeczenia bez prawa badania związku przyczynowego

między tym stwierdzonym uchybieniem, a treścią orzeczenia.

Nie ulega wątpliwości, że oskarżona K. P. urodziła się w dniu 19 listopada

1994 r.(por. odpis skrócony aktu urodzenia – k. 74).

Porównanie daty jej urodzenia z datami popełnienia przez nią

poszczególnych przypisanych jej zaskarżonym wyrokiem czynów, jednoznacznie

świadczy o tym, że wszystkie one zostały przez nią popełnione przed ukończeniem

17 lat.

Równocześnie dostępne w aktach dokumenty procesowe świadczą o tym, że

postępowanie przygotowawcze przeciwko oskarżonej wszczęto w dniu 19 maja

2014 r. (o czyny opisane w pkt 1 – 7) oraz w dniu 26 czerwca 2014 r. (o czyny

opisane w pkt 8 – 10 aktu oskarżenia), kiedy to przedstawiono jej zarzuty

popełnienia tych czynów, a więc po ukończeniu przez nią 18 lat (k. 78, 87).

Zaszłości te rodziły określone procesowe konsekwencje dotyczące określenia sądu

właściwego – z mocy ustawy – do rozpoznania sprawy oskarżonej.

Stosownie do treści art.18 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o

postępowaniu w sprawach nieletnich (j.t. Dz. U. 2014, poz. 382, zwaną dalej u.p.n.)

sąd właściwy według przepisów Kodeksu postępowania karnego rozpoznaje

sprawę, jeżeli przeciwko nieletniemu, który dopuścił się czynu karalnego, o którym

mowa w art. 1 § 2 pkt 2 lit. a (a więc przestępstwa lub przestępstwa skarbowego),

wszczęto postępowanie po ukończeniu przez nieletniego lat 18. W realiach

rozpoznawanej sprawy oznacza to, iż postępowanie karne przeciwko K. P. powinno

było się toczyć (i tak też było) przed sądem, który jest właściwy według przepisów

4

kodeksu postępowania karnego. Jednakże wspomniany przepis art. 18 § 1 pkt 2 u.

p. n. ma charakter procesowy i przez to nie zwalnia w żaden sposób sądu

właściwego według przepisów kodeksu postępowania karnego od obowiązku

stosowania reguł materialnoprawnych określonych w ustawie o postępowaniu w

sprawach nieletnich. Nie pozbawia zatem osobę - sprawcy czynu zabronionego

statusu nieletniego w postępowaniu, które – po spełnieniu określonych w tym

przepisie warunków – będzie się troczyło przed sądem właściwym według

przepisów kodeksu postępowania karnego. W chwili popełnienia czynu

zabronionego nie miała ona bowiem ukończonych 17 lat, była więc nieletnia. Stąd

też, stosownie do treści przepisu art. 79 § 1 pkt 1 k.p.k., w rzeczonym

postępowaniu w takich przypadkach oskarżony powinien mieć obrońcę.

Zaniechanie wyznaczenia oskarżonemu obrońcy z urzędu przez sąd, przed którym

sprawa się toczy, który go nie posiada z wyboru, pomimo faktu, iż w chwili

popełnienia czynu ten oskarżony był nieletni, a więc w sytuacji, w której udział

obrońcy w postępowaniu karnym jest obligatoryjny, stanowi rażące naruszenie art.

79 § 1 pkt 1 k.p.k., będące bezwzględną przyczyna odwoławczą określoną w art.

439 § 1 pkt 10 k.p.k. (por. wyroki Sądu Najwyższego z: 15 lutego 2005 r., III KK

354/04, Lex nr 146284; 1 czerwca 2006 r., V KK 158/06, Lex nr 188369, ten ostatni

z aprobującą glosą Magdaleny Marszałek – LEX/el 2010; 26 czerwca 2008 r., V KK

126/08, Lex nr 438429; 8 kwietnia 2014 r., III KK 66/14, Biul. PK 2014/4/7 - 9).

Nie ulega wątpliwości, że w toku postępowania K. P. – mimo, że w chwili

popełnienia zarzucanych jej czynów była osobą nieletnią - w ogóle nie posiadała

obrońcy z wyboru, a wbrew przepisom art. 81 k.p.k. i art. 79 § 1 pkt 1 k.p.k. nie

wyznaczono jej również obrońcy z urzędu.

Stąd też zaskarżony, wydany w jej sprawie, wyrok nie może się ostać,

bowiem został wydany w sytuacji w której poprzez nierespektowanie przez

orzekający sąd wymogu obligatoryjnego posiadania przez oskarżoną obrońcy

zaistniała bezwzględna przyczyna odwoławcza określona w art. 439 § 1 pkt 10

k.p.k. Z racji na kategoryczne konsekwencje stwierdzonej bezwzględnej przyczyny

odwoławczej (art. 439 § 1 in principio k.p.k.) należało zatem – uwzględniając

podnoszącą to uchybienie kasację – uchylić w całości zaskarżony wyrok i sprawę

K. P. przekazać do rozpoznania ponownego Sądowi Rejonowemu.

5

Procedując w tej sprawie po raz kolejny Sąd ten będzie miał przede

wszystkim na względzie powyższe uwagi i spostrzeżenia, bacząc przy tym nadto

także na określone w art. 13 u.p.n. wymogi.

Z powyższych względów należało orzec jak wyżej.