V KK 268/15

Sygn. akt V KK 268/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 3 września 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Henryk Gradzik (przewodniczący)

SSN Małgorzata Gierszon

SSN Jacek Sobczak (sprawozdawca)

Protokolant Katarzyna Wełpa

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 3 września 2014 r.,

w sprawie podmiotu zbiorowego I. Spółka sp. z o. o.

pociągniętego do odpowiedzialności za czyn z art. 77 § 2 k.k.s. w zw. z art. 6 § 2

k.k.s. w zw. z art. 9 § 3 k.k.s.

kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego, na korzyść podmiotu

zbiorowego

od wyroku Sądu Rejonowego

z dnia 10 czerwca 2008 r.

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje do ponownego

rozpoznania Sądowi Rejonowemu.

UZASADNIENIE

H. O. został oskarżony o to, że w okresie od 20 listopada 2006 r. do 20

stycznia 2007 r. w W., zajmując się sprawami gospodarczymi płatnika I.sp. z o. o.

jako prezes zarządu, działając w warunkach czynu ciągłego, nie wpłacił na

rachunek Urzędu Skarbowego […] pobranych zaliczek na podatek dochodowy od

osób fizycznych za okres od października do grudnia 2006 r. w łącznej kwocie

2

19.134 złotych, tj. czynu wyczerpującego znamiona art. 77§ 2 k.k.s. w zw. z art. 6 §

2 k.k.s. w zw. z art. 9 § 3 k.k.s.

Wyrokiem Sądu Rejonowego z dnia 27 grudnia 2007 r., udzielono

zezwolenia na dobrowolne poddanie się odpowiedzialności przez H. O. i

wymierzono mu za wyżej opisany czyn karę grzywny w wysokości 1500 zł.,

zasądzając od niego na rzecz Skarbu Państwa zryczałtowaną równowartość

kosztów postępowania w kwocie 93,00 zł (k. 3). Do Sądu Rejonowego wpłynął

wniosek o pociągnięcie podmiotu zbiorowego I. Spółka sp. z o. o. do

odpowiedzialności na podstawie ustawy o odpowiedzialności podmiotów

zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary, za przestępstwo skarbowe z art.

77§ 2 k.k.s. w zw. z art. 6 § 2 k.k.s. w zw. z art. 9 § 3 k.k.s.

Sąd Rejonowy wyrokiem z dnia 10 czerwca 2008 r., na podstawie art. 7 ust.

1 ustawy z dnia 28 października 2002 r. o odpowiedzialności podmiotów

zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary orzekł wobec I. Spółka sp. z o. o.

karę pieniężną w wysokości 1.000 zł, zaś na podstawie art. 22 u.o.p.z. zwolniono

ww. podmiot od ponoszenia kosztów procesu przejmując je na rachunek Skarbu

Państwa. Przedmiotowy wyrok nie został zaskarżony przez strony i uprawomocnił

się w dniu 18 czerwca 2008 r.

Kasację od tego orzeczenia – na korzyść podmiotu zbiorowego – wniósł

Prokurator Generalny, zarzucając rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku

naruszenie przepisu prawa materialnego – art. 5 ustawy z dnia 28 października

2002 r. o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod

groźbą kary (Dz. U. Nr 197, poz. 1661 ze zm.), poprzez wyrażenie błędnego

poglądu prawnego, że przepis ten mógł być podstawą odpowiedzialności podmiotu

zbiorowego, za czyn zabroniony pod groźbą kary, popełniony przez H. O. będącego

prezesem zarządu zajmującym się sprawami gospodarczymi Spółki.

Skarżący w konkluzji wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja Prokuratora Generalnego jest zasadna w stopniu oczywistym,

dlatego podlegała uwzględnieniu zgodnie z art. 535 § 5 k.p.k.

3

Podzielić należało wyrażony w kasacji przez Prokuratora Generalnego

wniosek, że w przedmiotowej sprawie doszło rażącej i mającej istotny wpływ na

treść wyroku obrazy art. 5 u.o.p.z.

Zgodnie z obowiązującym w chwili orzekania przez Sąd Rejonowy

brzmieniem art. 3 u.o.p.z. podmiot zbiorowy podlega odpowiedzialności za czyn

zabroniony, którym jest działanie osoby fizycznej: 1. działającej w imieniu lub w

interesie podmiotu zbiorowego w ramach uprawnienia lub obowiązku do jego

reprezentowania, podejmowania w jego imieniu decyzji lub wykonywania kontroli

wewnętrznej albo przy przekroczeniu tego uprawnienia lub niedopełnieniu tego

obowiązku, 2. dopuszczonej do działania w wyniku przekroczenia uprawnień lub

niedopełnienia obowiązków przez osobę, o której mowa w pkt 1, 3. działającej w

imieniu lub w interesie podmiotu zbiorowego, za zgodą lub wiedzą osoby, o której

mowa w pkt 1, - jeżeli zachowanie to przyniosło lub mogło przynieść podmiotowi

zbiorowemu korzyść, chociażby niemajątkową.

W myśl uregulowania zawartego w art. 5 u.o.p.z. w znaczeniu także

obowiązującym w czasie orzekania przez Sąd Rejonowy, podmiot zbiorowy

podlegał odpowiedzialności za czyn zabroniony pod groźbą kary, jeżeli do

popełnienia tego czynu doszło w następstwie co najmniej braku należytej

staranności w wyborze osoby fizycznej, o której mowa w art. 3 pkt 2 lub 3, lub co

najmniej braku należytego nadzoru nad tą osobą - ze strony organu lub

przedstawiciela podmiotu zbiorowego.

Skoro zatem w pkt 1 art. 3 ustawy mowa o osobie działającej w imieniu lub w

interesie podmiotu zbiorowego w ramach uprawnienia lub obowiązku do jego

reprezentowania, podejmowania w jego imieniu decyzji lub wykonywania kontroli

wewnętrznej albo przy przekroczeniu tego uprawnienia lub niedopełnieniu tego

obowiązku, to jasno wynika z tego unormowania, że do kręgu osób wskazanych w

pkt 2 i 3 przepisu art. 3 ustawy, nie należą te osoby, które w strukturze podmiotu

zbiorowego działają w jego imieniu lub w interesie i w ramach własnego

uprawnienia lub obowiązku - a zatem w odniesieniu do spółek prawa handlowego -

prezesi i członkowie zarządów.

Popełnienie czynu zabronionego przez prezesa lub członka zarządu spółki,

nie stanowi zatem podstawy prawnej do orzeczenia odpowiedzialności podmiotu

4

zbiorowego za czyny zabronione pod groźbą kary. Podstawę odpowiedzialności

podmiotu zbiorowego stanowi natomiast, popełnienie czynu zabronionego przez

osobę wymienioną w pkt 2 lub 3 przepisu art. 3 ustawy, po wtóre - gdy do

popełnienia takiego czynu dochodzi w następstwie co najmniej braku należytej

staranności w wyborze tej osoby fizycznej (culpa in eligendo), lub co najmniej braku

należytego nadzoru nad tą osobą (culpa in custodiendo) - ze strony organu lub

przedstawiciela podmiotu zbiorowego, a więc w wypadku wystąpienia przesłanki

zawinienia określonej w art. 5 ustawy.

Przenosząc te rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić

należy, że H. O. będący prezesem zarządu I. Spółka sp. z o. o., będąc

uprawnionym do zajmowania się sprawami gospodarczymi tego podmiotu

podejmowanymi w jego imieniu lub interesie, należał do kategorii osób

wymienionych w pkt 1 art. 3 u.o.p.z.

Jak wynika z akt sprawy H. O. został skazany za czyn art. 77§ 2 k.k.s. w zw.

z art. 6 § 2 k.k.s. w zw. z art. 9 § 3 k.k.s. prawomocnym wyrokiem Sądu

Rejonowego z dnia 27 grudnia 2007 r. Taki stan rzeczy sugeruje, iż zostały

spełnione przesłanki pociągnięcia podmiotu zbiorowego do odpowiedzialności

karnej jednakże tylko te określone w art. 3 i 4 u.o.p.z. Z całą natomiast

stanowczością stwierdzić należy, że w sprawie przedmiotowej nie została spełniona

materialnoprawna przesłanka zawinienia wskazana w art. 5 u.o.p.z

Przy ponownym rozpoznaniu przedmiotowej sprawy przydatna będzie

analiza przez Sąd Rejonowy licznego orzecznictwa Sądu Najwyższego (w tym

chociażby wyroków: z dnia 6 kwietnia 2011 r., V KK 15/11, OSNKW 2011, z. 8, poz.

72; z dnia 18 października 2011 r., IV KK 276/11, z dnia 18 września 2013 r., V KK

187/13, Lex 1163199) oraz wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 3 listopada

2004 r., sygn. K 18/03 (publ. OTK-A z 2004 r., nr 10, poz. 103).

Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy, nie mając możliwości wydania

orzeczenia reformatoryjnego innego niż wymienione w art. 537 § 2 k.p.k., uchylił

zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi

Rejonowemu.

5