IV KK 103/15

Sygn. akt IV KK 103/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 2 września 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Józef Dołhy (przewodniczący)

SSN Marian Buliński (sprawozdawca)

SSN Eugeniusz Wildowicz

Protokolant Jolanta Grabowska

przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Zdzisława Brodzisza

w sprawie K. M. i Ł. Ł.

skazanych z art. 284 § 1 k.k., art. 279 § 1 k.k.

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie

w dniu 2 września 2015 r.,

kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego na korzyść skazanych

od wyroku zaocznego Sądu Rejonowego w T.

z dnia 16 grudnia 2013 r.,

I. w odniesieniu do oskarżonego K. M. zaskarżony wyrok

uchyla w zakresie punktu 1, 3, 4 i postępowanie karne o czyny

opisane w punktach 1 i 3 wyroku umarza na podstawie art. 45 § 1

k.w. w zw. z art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. a kosztami procesu w tej

części obciąża Skarb Państwa, oraz oddala kasację w pozostałym

zakresie;

II. w odniesieniu do oskarżonego Ł. Ł. zaskarżony wyrok

uchyla w zakresie punktu 7, 9 i postępowanie karne o czyn

2

opisany w punkcie 7 wyroku umarza na podstawie art. 45 § 1 k.w.

w zw. z art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. a kosztami procesu w tej części

obciąża Skarb Państwa.

III. wydatkami poniesionymi przez Sąd związanymi z

rozpoznaniem kasacji obciąża Skarb Państwa.

UZASADNIENIE

Prokurator Rejonowy w T. skierował w dniu 30 sierpnia 2013 r., do Sądu

Rejonowego w T. akt oskarżenia, przeciwko:

I. K. M. o to, że:

1. w dniu 30 lipca 2013 r. w T. działając wspólnie i w porozumieniu z ustaloną

osobą, przywłaszczył sobie telefon komórkowy marki Samsung GT – C3780 o

wartości 300 zł na szkodę P. W., tj. o przestępstwo z art. 284 § 1 k.k.,

2. w dniu 31 lipca 2013 r. w T. działając wspólnie i w porozumieniu z ustaloną

osobą po uprzednim rozwarciu zamka poprzez jego szarpnięcie włamał się do

gabloty punktu sprzedaży RUCH S.A., skąd zabrał w celu przywłaszczenia

czasopisma o łącznej wartości 186,06 zł na szkodę RUCH S.A., tj. o przestępstwo

z art. 279 § 1 k.k.,

3. w dniu 8 sierpnia 2013 r. w T. działając wspólnie i w porozumieniu z ustaloną

osobą przywłaszczył sobie telefon komórkowy marki LG - E400 Swift L3 o wartości

350 zł na szkodę D. L., tj. o czyn z art. 284 § 1 k.k.,

II. Ł. Ł. o to, że:

4. w dniu 30 lipca 2013 r. w T. działając wspólnie i w porozumieniu z ustaloną

osobą przywłaszczył sobie telefon komórkowy marki Samsung GT - C3780 o

wartości 300 zł na szkodę P. W., tj. o przestępstwo z art. 284 § 1 k.k.,

5. w dniu 31 lipca 2013 r. w T., działając wspólnie i w porozumieniu z ustaloną

osobą po uprzednim rozwarciu zamka poprzez jego szarpnięcie włamał się do

gabloty punktu sprzedaży RUCH S.A., skąd zabrał w celu przywłaszczenia

czasopisma o łącznej wartości 186,06 zł na szkodę RUCH S.A., tj. o przestępstwo

z art. 279 § 1 k.k. (k. 103).

Wyrokiem zaocznym z dnia 16 grudnia 2013 r., Sąd Rejonowy orzekł:

1. uznał oskarżonego K. M. za winnego popełnienia zarzucanego mu, opisanego

3

wyżej w pkt 1 czynu, czym wyczerpał ustawowe znamiona występku z art. 284 § 1

k.k. i za to na podstawie tego przepisu wymierzył mu karę 1 roku pozbawienia

wolności oraz na mocy art. 33 § 2 k.k. wymierzył mu karę grzywny w wymiarze 50

stawek dziennych ustalając, iż jedna stawka dzienna równoważna jest kwocie 10

zł,

2. uznał oskarżonego K. M. za winnego popełnienia zarzucanego mu, opisanego

wyżej w pkt 2 czynu, czym wyczerpał ustawowe znamiona występku z art. 279 § 1

k.k. i za to na podstawie tego przepisu wymierzył mu karę 1 roku pozbawienia

wolności oraz na mocy art. 33 § 2 k.k. wymierzył mu karę grzywny w wymiarze 50

stawek dziennych ustalając, iż jedna stawka dzienna równoważna jest kwocie 10

zł,

3. uznał oskarżonego K. M. za winnego popełnienia zarzucanego mu, opisanego

wyżej w pkt 3 czynu, czym wyczerpał ustawowe znamiona występku z art. 284 § 1

k.k. i za to na podstawie tego przepisu wymierzył mu karę 1 roku pozbawienia

wolności oraz na mocy art. 33 § 1 k.k. wymierzył mu karę grzywny w wymiarze 50

stawek dziennych ustalając, iż jedna stawka dzienna równoważna jest kwocie 10 zł,

4. na podstawie art. 85 k.k. i art. 86 § 1 i 2 k.k. wymierzone powyżej oskarżonemu

K. M. kary jednostkowe pozbawienia wolności i grzywny połączył i w ich miejsce

wymierzył mu karę łączną 2 lat pozbawienia wolności oraz karę łączną grzywny w

wymiarze 100 stawek dziennych ustalając, iż jedna stawka dzienna równoważna

jest kwocie 10 zł,

5. na podstawie art. 69 § 1 i 2 k.k., art. 70 § 2 k.k. warunkowo zawiesił

oskarżonemu K. M. wykonanie orzeczonej kary łącznej pozbawienia wolności na

okres lat 5,

6. na podstawie art. 73 § 2 k.k. oddał oskarżonego K. M. w okresie próby pod

dozór kuratora sądowego,

7. uznał oskarżonego Ł. Ł. za winnego popełnienia zarzucanego mu, opisanego

wyżej w pkt 4 czynu, czym wyczerpał ustawowe znamiona występku z art. 284 § 1

k.k. i za to na podstawie tego przepisu wymierzył mu karę 1 roku pozbawienia

wolności oraz na mocy art. 33 § 2 k.k. wymierzył mu karę grzywny w wymiarze 50

stawek dziennych ustalając, iż jedna stawka dzienna równoważna jest kwocie 10

zł,

4

8. uznał oskarżonego Ł. Ł. za winnego popełnienia zarzucanego mu, opisanego

wyżej w pkt 5 czynu, czym wyczerpał ustawowe znamiona występku z art. 279 § 1

k.k. i za to na podstawie tego przepisu wymierzył mu karę 1 roku pozbawienia

wolności oraz na mocy art. 33 § 2 k.k. wymierzył mu karę grzywny w wymiarze 50

stawek dziennych ustalając, iż jedna stawka dzienna równoważna jest kwocie 10

zł,

9. na podstawie art. 85 k.k. i art. 86 § 1 i 2 k.k. wymierzone powyżej oskarżonemu

Ł. Ł. kary jednostkowe pozbawienia wolności i grzywny połączył i w ich miejsce

wymierzył mu karę łączną 2 lat pozbawienia wolności oraz karę łączną grzywny w

wymiarze 100 stawek dziennych ustalając, iż jedna stawka dzienna równoważna

jest kwocie 10 zł,

10. na podstawie art. 69 § 1 i 2 k.k., art. 70 § 1 k.k. warunkowo zawiesił

oskarżonemu Ł. Ł. wykonanie orzeczonej kary łącznej pozbawienia wolności na

okres lat 5,

11. na podstawie art. 73 § 1 k.k. oddał oskarżonego Ł. Ł. w okresie próby pod

dozór kuratora sądowego,

12. na podstawie art. 63 § 1 k.k. zaliczył oskarżonemu K. M. na poczet orzeczonej

kary łącznej grzywny okres rzeczywistego pozbawienia wolności od dnia 12

sierpnia 2013 r. do dnia 13 sierpnia 2013 r. i uznał karę grzywny za wykonaną do

wysokości 4 stawek dziennych,

13. na podstawie art. 63 § 1 k.k. zaliczył oskarżonemu Ł. Ł. na poczet orzeczonej

kary łącznej grzywny okres rzeczywistego pozbawienia wolności od dnia 12

sierpnia 2013 r. do dnia 13 sierpnia 2013 r. i uznał karę grzywny za wykonaną do

wysokości 4 stawek dziennych,

14. na podstawie art. 627 k.p.k., art. 2 ust. 1 pkt 4 i art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 23

czerwca 1973 r. o opłatach w sprawach karnych (Dz. U. z 1983 r. Nr 49 poz. 223)

zasądził od oskarżonych K. M. i Ł. Ł. na rzecz Skarbu Państwa koszty sądowe - tj.

wydatki w kwocie po 90 zł i opłatę w kwocie po 500 zł (k. 141-143).

Powyższy wyrok nie został zaskarżony przez strony i uprawomocnił się w

dniu 28 grudnia 2013 r. w stosunku do K. M. oraz w dniu 15 stycznia 2014 r. w

stosunku do Ł. Ł. (k. 146-147).

5

Kasację od prawomocnego wyroku zaocznego Sądu Rejonowego w T. z

dnia 16 grudnia 2013 r. złożył w dniu 25 marca 2015 r. Prokurator Generalny

zaskarżając ten wyrok w całości na korzyść K. M. oraz w części na korzyść Ł. Ł.,

zarzucając temuż orzeczeniu:

„ I. rażące i mogące mieć wpływ na treść wyroku naruszenie prawa karnego

procesowego, to jest art. 139 § 1 k.p.k. w zw. z art. 479 § 1 k.p.k. i art. 6 k.p.k.,

poprzez błędne uznanie, że wezwanie do stawiennictwa na rozprawę przed Sądem

Rejonowym w T. zostało prawidłowo doręczone oskarżonemu K. M. i że istniały

warunki do rozpoznania sprawy pod jego nieobecność, a następnie wydania

wyroku zaocznego w sytuacji, gdy oskarżony ten przebywał w tym czasie w

areszcie śledczym, co w konsekwencji pozbawiło go prawa do obrony,

II. rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie prawa materialnego, a

to art. 4 § 1 k.k. w zw. z art. 284 § 1 k.k., polegające na błędnym uznaniu, że

dokonany przez oskarżonych Ł. Ł. oraz K. M. czyn polegający na przywłaszczeniu

w dniu 30 lipca 2013 r. telefonu komórkowego marki Samsung wartości 300 zł na

szkodę P. W. stanowi przestępstwo, podczas gdy od dnia 1 stycznia 2013 r.

minimalne wynagrodzenie zostało ustalone w wysokości 1.600 zł, a zatem ¼ tego

wynagrodzenia wynosiła 400 zł, co czyni, że zarzucany im czyn w dacie orzekania

stanowił wykroczenie z art. 119 § 1 k.w.,

III. rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie prawa materialnego,

a to art. 4 § 1 k.k. w zw. z art. 284 § 1 k.k., polegające na błędnym uznaniu, że

dokonany przez oskarżonego K. M. czyn polegający na przywłaszczeniu w dniu 08

sierpnia 2013 r. telefonu komórkowego marki LG-E400 Swift L3 wartości 350 zł na

szkodę D. L. stanowi przestępstwo, podczas gdy od dnia 1 stycznia 2013 r.

minimalne wynagrodzenie zostało ustalone w wysokości 1.600 zł, a zatem ¼ tego

wynagrodzenia wynosiła 400 zł, co czyni, że zarzucany mu czyn w dacie orzekania

stanowił wykroczenie z art. 119 § 1 k.w.”.

W oparciu o to skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w zakresie

pkt. 1-7 i 9-14 jego części dyspozytywnej i przekazanie sprawy w tym zakresie

Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania.

Na rozprawie przed Sądem Najwyższym prokurator Prokuratury Generalnej

poparł wniesioną kasację.

6

W tej sytuacji Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Zasadne są zarzuty kasacji określone w pkt. II i III, natomiast zarzut

naruszenia przez sąd orzekający prawa procesowego, tj. art. 139 § 1 k.p.k. w zw. z

art. 479 § 1 k.p.k. i art. 6 k.p.k., nie jest zasadny. Z akt sprawy wynika, że Sąd

Rejonowy przesłał w dniu 8 listopada 2013 r. wezwanie oskarżonemu K. M. do

stawiennictwa na rozprawę w dniu 16 grudnia 2013 r. W dniach 13 i 21 listopada

2013 r. przesyłka była dwukrotnie awizowana, zaś w dniu 29 listopada 2013 r.

została zwrócona Sądowi Rejonowemu z powodu nieodebrania w terminie (k. 136).

Podczas rozprawy w dniu 16 grudnia 2013 r. Sąd Rejonowy stwierdził, że

oskarżony K. M. został prawidłowo zawiadomiony o jej terminie, lecz nie stawił się,

podobnie jak oskarżony Ł. Ł. i zgodnie z art. 479 § 1 k.p.k. postanowił nadal

prowadzić ją w trybie zaocznym, wydając zaskarżony wyrok zaoczny.

Powyższego wezwania na rozprawę oskarżony K. M. nie mógł odebrać,

albowiem w okresie od 8 listopada 2013 r. do 13 grudnia 2013 r. przebywał w

Areszcie Śledczym w Z.

Art. 139 § 1 k.p.k. w czasie orzekania w przedmiotowej sprawie stanowił

„jeżeli strona, nie podając nowego adresu zmienia miejsce zamieszkania lub nie

przebywa pod wskazanym przez siebie adresem, pismo wysłane pod ten adres

uważa się za doręczone”.

Skarżący powołuje się na orzecznictwo Sądu Najwyższego stwierdzające, że

niedopuszczalnym jest wydanie wyroku zaocznego w sytuacji, gdy adresat jest

pozbawiony wolności, pomimo że nie podał do wiadomości sądu miejsca pobytu w

czasie pozbawienia go wolności, wysłane mu pod ostatnio wskazany przez niego

adres pismo nie może być uznane w trybie art. 139 § 1 k.p.k., za doręczone.

Rzecz w tym, że nawet w miarę jednolite orzecznictwo Sądu Najwyższego

nie zwalnia Sądu Najwyższego rozpoznającego wniesioną w tej sprawie kasację od

własnej oceny podniesionego zagadnienia.

Zauważyć należy, że w obecnych czasach w Polsce osoba pozbawiona

wolności nie jest automatycznie pozbawiona innych swoich praw (poza prawem do

wolności), także automatycznie nie jest zwalniana ze swoich obowiązków, poza

tymi, których wykonać nie może z powodu pozbawienia jej wolności.

7

K. M. od czasu przesłania aktu oskarżenia w dniu 30 sierpnia 2013 r.

wiedział, że przed Sądem Rejonowym w T. toczy się postępowanie karne o jego

czyny określone w tym akcie oskarżenia. W czasie odbywania kary pozbawienia

wolności w innej sprawie od 8 listopada do 13 grudnia 2013 r. miał wystarczający

zakres czasu by wywiązać się ze swego obowiązku zawiadomienia Sąd Rejonowy

w T. o swoim miejscu przebywania. Także po opuszczeniu zakładu karnego mógł

bez trudności dowiedzieć się o stanie toczącego się przeciwko niemu postępowania

karnego w przedmiotowej sprawie.

Orzecznictwo sądowe niejako zwalniające osobę pozbawioną wolności z

obowiązku wynikającego z art. 139 § 1 k.p.k. (o zawiadomieniu organu

prowadzącego postępowanie karne o zmianie miejsca przebywania) nie było

jednolite. Sąd Najwyższy rozpatrujący przedmiotową kasację zgadza się z

poglądem, że nie można mówić o naruszeniu prawa do obrony w sytuacji, gdy

oskarżony z tego prawa rezygnuje, nie informując Sądu – przy aktualnych

możliwościach technicznych – o miejscu swego pobytu. Oskarżony wiedząc, że

jego sprawa jest na etapie postępowania sądowego nie powiadomił o fakcie

pozbawienia wolności Sądu, chociaż miał na to wystarczająco dużo czasu. Nie

zainteresował się też aktualnym stanem swojej sprawy po opuszczeniu zakładu

karnego 13 grudnia 2013 r. W tym ujęciu nie sposób stwierdzić, że doszło do

naruszenia przepisów o doręczeniu zawiadomienia, skoro K. M. nie przebywał pod

wskazanym przez siebie adresie i nie powiadomił o tym Sądu pomimo, że wiedział

o toczącym się postępowaniu sądowym. Przepis art. 139 k.p.k. (wówczas

obowiązujący) nie różnicował powodów „nieprzebywania pod wskazanym

adresem”, a zatem nie jest uprawnione stwierdzenie, iż fakt ten musi wynikać z

własnej woli strony, a nie z przymusowego osadzenia w zakładzie karnym. Skoro

takiego zróżnicowania w tym przepisie wówczas nie było, to wyprowadzanie

wniosku, że przepis ten wówczas dotyczył tylko osób przebywających na wolności

nie miał wystarczających podstaw wykładniczych (por. Sądu Najwyższego z dnia 8

października 2014 r. III K 260/14, LEX nr 1511388).W chwili obecnej takie

stwierdzenie jest oczywiste w świetle obowiązującego od 1 lipca 2015 r.

znowelizowanego art. 139 § 1 k.p.k. (ustawa z dnia 27 września 2013 r. o zmianie

ustawy – Kodeks postępowania Karnego oraz niektórych innych ustaw – Dz.U. z

8

2013 r., poz. 1217) stwierdzającego, że „jeżeli strona nie podając nowego adresu,

zmienia miejsce zamieszkania lub nie przebywa pod wskazanym przez siebie

adresem, w tym także z powodu pozbawienia wolności w innej sprawie, pismo

wysłane pod tym adresem uważa się za doręczone”.

Oczywiście zasadne są zarzuty kasacji określone w pkt. II i III.

Bezsporne jest, że w dniu 30 lipca 2013 r. obaj skazani przywłaszczyli

telefon komórkowy o wartości 300 zł, a w dniu 8 sierpnia 2013 r. K. M. współdziałał

w przywłaszczeniu telefonu komórkowego o wartości 350 zł. Bezsporne jest

również to, że skoro wartość tych telefonów nie przekraczała kwoty 400 zł i w dniu

popełnienia takie czyny wyczerpywały znamiona wykroczenia z art. 119 § 1 k.w.

zasadne było wobec tego, uchylić zaskarżony wyrok w zakresie pkt. 1,3 i 4 w

odniesieniu do oskarżonego K. M. oraz w zakresie punktu 7 i 9 w odniesieniu do

oskarżonego Ł. Ł.

Bezsporne jest także to, że od chwili popełnienia tych czynów upłynęło już 2

lata(w dniu 30 lipca 2015 r. i 8 sierpnia 2015 r.) co zgodnie z art. 45 § 1 k.w.

powoduje, że ustaje karalność za te wykroczenia, a zatem w oparciu o art. 17 § 1

pkt 6 k.p.k. należało postępowanie karne o te czyny umorzyć.

To jest należało umorzyć postępowanie karne o czyny opisane w pkt. 1 i 3

zaskarżonego wyroku w odniesieniu do K. M. oraz o czyn opisany w pkt. 7 w

odniesieniu do Ł. Ł.

Powyższe decyzje Sądu Najwyższego w myśl art. 568a § 2 k.p.k. i art. 575 §

2 k.p.k. spowodowały utratę mocy kar łącznych orzeczonych wobec obu skazanych

w zaskarżonym wyroku. Nie zachodzą natomiast warunki do orzeczenia nowych

kar łącznych, ponieważ po dokonaniu uchylenia części wyroku zarówno wobec K.

M. jak i Ł. Ł. pozostało skazanie za jeden czyn. Dlatego też określenia „kary łącznej

pozbawienia wolności” w pkt. 5 i 10 wyroku sądu pierwszej instancji należy

rozumieć jako „kary pozbawienia wolności, a określenia „kary łącznej grzywny” w

pkt. 12 i 13 wyroku sądu pierwszej instancji jako „kary grzywny”.

Oczywistością jest, że oddanie obu oskarżonych pod dozór kuratora

sądowego (pkt 6 i 11 wyroku sądu pierwszej instancji) jest związane ze skazaniem

ich za przestępstwo określone w art. 279 § 1 k.k.

W związku z powyższym orzeczono jak na wstępie.

9