IV KK 120/15

Sygn. akt IV KK 120/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 2 września 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Józef Dołhy (przewodniczący)

SSN Marian Buliński

SSN Eugeniusz Wildowicz (sprawozdawca)

Protokolant Jolanta Grabowska

przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Zdzisława Brodzisza

w sprawie P. N.

skazanego z art. 284 § 2 k.k.

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie

w dniu 2 września 2015 r.,

kasacji, wniesionej przez obrońcę

od wyroku Sądu Okręgowego w P.

z dnia 9 grudnia 2014 r.

zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w P.

z dnia 8 lipca 2014 r.,

1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Okręgowemu w P. do ponownego rozpoznania w postępowaniu

odwoławczym,

2. zasądza od Skarbu Państwa na rzecz adw. P.S. - Kancelaria

Adwokacka w P. - kwotę 1476 zł (jeden tysiąc czterysta

siedemdziesiąt sześć złotych), w tym 23% VAT, tytułem

2

wynagrodzenia za sporządzenie i wniesienie kasacji oraz za

obronę oskarżonego z urzędu w postępowaniu kasacyjnym.

UZASADNIENIE

Sąd Rejonowy w P., wyrokiem z dnia 8 lipca 2014 r. skazał P. N. za

przestępstwo z art. 284 § 2 k.k. na karę 8 miesięcy pozbawienia wolności.

Od tego wyroku apelacje wnieśli oskarżony i jego obrońca.

Oskarżony w osobistej apelacji zarzucił wyrokowi naruszenie przepisów prawa

procesowego: art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k., poprzez ponowne skazanie za czyn

cząstkowy popełniony w dniu 3 listopada 2008 r. w sytuacji prawomocnego

skazania za czyn ciągły obejmujący okres od dnia 21 października 2008 r. do 16

stycznia 2009 r., art. 7 k.p.k. w zw. z art. 5 § 2 k.p.k. w zw. z art. 29 ust 1 i 2 ustawy

z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług, poprzez ich niewłaściwe

zastosowanie i błędną ocenę dowodów oraz prawa materialnego - art. 284 § 2 k.k.,

poprzez jego wadliwą wykładnię i uznanie oskarżonego za winnego popełnienia

zarzucanego czynu.

W oparciu o powyższe domagał się zmiany zaskarżonego wyroku poprzez

uniewinnienie od popełnienia zarzucanego czynu, ewentualnie uchylenie wyroku i

umorzenie postępowania.

Obrońca oskarżonego zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:

1) błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że:

- wypłacona w dniu 16 marca 2009 r. E. S. przez M. Sp. z o.o. kwota 695 zł

stanowiła część świadczenia przyznanego D. S. przez Towarzystwo Ubezpieczeń

[…] S.A., które zostało przez tego ubezpieczyciela przelane na konto M. Sp. z o.o.

w łącznej kwocie 6006 zł, co skutkowało uznaniem oskarżonego winnym

zarzucanego czynu, wobec braku podstaw do przyjęcia takiego założenia na

podstawie zebranego materiału dowodowego,

- wskazana w umowie z E. S. z dnia 12 sierpnia 2008 r. usługa nie została

wykonana, co skutkowało uznaniem, iż oskarżony do należnego mu wynagrodzenia

nie miał prawa doliczyć stawki VAT, z uwagi na brak podstawy do jego naliczenia;

2) obrazę art. 284 § 2 k.k. poprzez przyjęcie, że sam brak niezwłocznego

przekazania pokrzywdzonemu środków pieniężnych przyznanych mu od

3

ubezpieczyciela i pozostawienie ich na rachunku bankowym spółki wyczerpuje

znamiona przestępstwa określonego w art. 284 § 2 k.k.

W konkluzji apelacji skarżący wniósł zmianę zaskarżonego wyroku poprzez

uniewinnienie oskarżonego od popełnienia zarzucanego mu czynu, ewentualnie

uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Wyrokiem z dnia 9 grudnia 2014 r. Sąd Okręgowy w P. zmienił zaskarżony

wyrok w ten sposób, że obniżył wymierzoną oskarżonemu karę pozbawienia

wolności do 4 miesięcy. W pozostałym zakresie zaskarżony wyrok utrzymał w

mocy.

Od powyższego wyroku kasację wniósł obrońca skazanego zarzucając rażące i

mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie przepisów prawa procesowego, a

w mianowicie:

1. art. 451 k.p.k. w zw. art. 6 k.p.k., poprzez nie sprowadzenie oskarżonego na

rozprawę apelacyjną w dniu 9 grudnia 2014 r. pomimo złożenia przez oskarżonego

wniosku w sytuacji, gdy w związku z zrzutami podniesionymi w apelacjach obrońcy

i oskarżonego, przedmiotem rozpoznania były przede wszystkim kwestie natury

faktycznej, co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia prawa oskarżonego do

rzetelnego procesu, w tym prawa do obrony,

2. art. 7 k.p.k., art. 433 § 2 k.p.k. i art. 457 § 3 k.p.k. polegające na niepełnym

rozważeniu sformułowanych w apelacjach zarzutów odnoszących się do błędnych

ustaleń, iż wypłacona E. S. kwota 695 zł stanowiła część świadczenia przyznanego

przez PZU S.A., co w konsekwencji doprowadziło do zaakceptowania dowolnej

oceny materiału dowodowego.

Wskazując na powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i

przekazanie sprawy właściwemu sądowi do ponownego rozpoznania.

W pisemnej odpowiedzi na kasację prokurator Prokuratury Okręgowej w P.

postulował jej oddalenie jako oczywiście bezzasadnej. Natomiast prokurator

Prokuratury Generalnej, występujący na rozprawie kasacyjnej, wniósł o

uwzględnienie kasacji wobec zasadności zarzutu z pkt 1.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja obrońcy oskarżonego w zakresie, w jakim zarzuca zaskarżonemu

wyrokowi rażące naruszenie art. 451 k.p.k. w zw. z art. 6 k.p.k., jest zasadna i

4

zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżony wyrok zapadł bowiem w postępowaniu, w

toku którego doszło do rażącego naruszenia wymienionych przepisów

postępowania karnego, co miało istotny wpływ na jego treść.

Analiza akt sprawy potwierdza, że oskarżony - przebywający w Zakładzie

Karnym w P. - pismem z dnia 17 listopada 2014 r. złożył wniosek o doprowadzenie

go na rozprawę odwoławczą wyznaczoną na dzień 9 grudnia 2014 r. We wniosku

wskazał, że chce przedstawić mające znaczenie w sprawie fakty, o których

dowiedział się już po wniesieniu apelacji (k. 1883).

Sąd Okręgowy w P., mimo że przedmiotem rozpoznania w sprawie była również

apelacja obrońcy oskarżonego, w której zakwestionowane zostały ustalenia

faktyczne, postanowieniem z dnia 20 listopada 2014 r., zdecydował „nie

sprowadzać oskarżonego (…) na rozprawę apelacyjną (…) uznając za

wystarczającą obecność na rozprawie jego obrońcy” (k. 1885). W odpowiedzi na

kolejny wniosek oskarżonego w tym przedmiocie, motywowany chęcią złożenia

dodatkowych wyjaśnień oraz uzupełnienia zarzutów zawartych w apelacji obrońcy

(k. 1889), wskazano że decyzja o nie sprowadzaniu oskarżonego na rozprawę,

wobec uznania za wystarczającą obecność jego obrońcy, już zapadła (k. 1892).

Tymczasem, zgodnie z przepisem art. 451 k.p.k. normującym kwestię

udziału oskarżonego pozbawionego wolności w rozprawie odwoławczej, regułą

powinno być sprowadzenie oskarżonego na rozprawę w wypadku złożenia przez

niego stosownego wniosku, a jedynie wyjątkiem od niej jest uprawnienie sądu

odwoławczego do uznania za wystarczającą obecność samego obrońcy na

rozprawie apelacyjnej. Oznacza to tym samym, że udział obrońcy w rozprawie nie

może być alternatywą dla uczestnictwa w rozprawie apelacyjnej oskarżonego. W

orzecznictwie Sądu Najwyższego ugruntowane jest zapatrywanie, że odstąpienie

od sprowadzenia oskarżonego pozbawionego wolności, który domaga się

osobistego udziału w rozprawie odwoławczej, powinno następować w wyjątkowych

wypadkach, np. wówczas, gdy przedmiotem rozpoznania sądu odwoławczego będą

wyłącznie kwestie natury prawnej. W wypadkach, gdy przedmiotem apelacji są

kwestie natury faktycznej, np. dotyczące oceny wiarygodności dowodów i ustalenia

sprawstwa, gdy sąd odwoławczy przeprowadza uzupełniające postępowanie

dowodowe w trybie art. 452 § 2 k.p.k. lub gdy wskazane jest dodatkowe

5

wysłuchanie oskarżonego, sprowadzenie oskarżonego pozbawionego wolności na

rozprawę jest niezbędne (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2015 r., V

KK 446/14, LEX nr 1710412 i powołane tam orzeczenia).

Sąd Okręgowy w P., podejmując decyzję o nie sprowadzaniu oskarżonego na

rozprawę odwoławczą, ograniczył więc w sposób niedopuszczalny prawo

oskarżonego do osobistego uczestnictwa w rozprawie apelacyjnej. Deklaracja

oskarżonego o zamiarze osobistego uczestnictwa w rozprawie odwoławczej,

będąca realizacją jego prawa do obrony w sensie materialnym, jest uprawnieniem,

w którym oskarżony ograniczany być nie może. Oskarżony może przecież -

zwłaszcza, gdy przedmiotem rozpoznania jest wniesiona w jego imieniu apelacja -

niezależnie od obrońcy, bronić się osobiście, a realizując swoje prawo w tym

zakresie składać w toku rozprawy odwoławczej wyjaśnienia, oświadczenia i wnioski

ustnie, lub na piśmie (art. 453 § 2 k.p.k.). Korzystanie z tych uprawnień jest

zarazem wykonywaniem prawa do obrony we wszystkich stadiach postępowania,

gwarantowanego w art. 42 ust. 2 Konstytucji RP (por. wyroki Sądu Najwyższego: z

dnia 7 maja 2008 r., V KK 413/07, LEX nr 388671; z dnia 1 grudnia 2000 r., sygn. V

KKN 373/98, LEX nr 50975, z dnia 15 listopada 2005 r., sygn. III KK 35/05, LEX nr

164348).

Kierując się powyższymi względami, Sąd Najwyższy uznał za zasadny

podniesiony w punkcie 1 kasacji zarzut rażącego naruszenia art. 451 k.p.k. i art. 6

k.p.k. Zaniechanie sprowadzenia P. N. na rozprawę odwoławczą skutkowało

bowiem rażącym naruszeniem jednej z podstawowych gwarancji procesowych

oskarżonego, jaką jest prawo do obrony i rzetelnego procesu.

Stwierdzone naruszenia miały istotny wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia,

co nakazywało jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania

Sądowi Okręgowemu w P. w postępowaniu odwoławczym.

Sąd Najwyższy, działając na podstawie art. 436 k.p.k. w zw. z art. 518 k.p.k.,

ograniczył rozpoznanie kasacji obrońcy oskarżonego do zarzutu z pkt 1, gdyż było

to wystarczające do wydania orzeczenia, natomiast rozpoznanie drugiego zarzutu

byłoby przedwczesne.

6

Procedując powtórnie, Sąd Okręgowy w P. rozpozna wniesione w tej sprawie

środki odwoławcze, zapewniając udział w rozprawie odwoławczej oskarżonego,

jeżeli ponowi on wniosek w tym przedmiocie.

Kierując się powyższym, Sąd Najwyższy orzekł jak w wyroku.