V KK 212/15

Sygn. akt V KK 212/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 1 września 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Dariusz Świecki (przewodniczący)

SSN Andrzej Stępka

SSA del. do SN Dariusz Czajkowski (sprawozdawca)

Protokolant Barbara Kobrzyńska

przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Zbigniewa Siejbika,

w sprawie R. P.

oskarżonej z art. 286 § 1 k.k.

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie

w dniu 1 września 2015 r.,

kasacji, wniesionej przez prokuratora

od wyroku Sądu Okręgowego w P.

z dnia 27 lutego 2015 r., zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w P.

z dnia 1 października 2014 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi

Okręgowemu w P. do ponownego rozpoznania w postępowaniu

odwoławczym.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 1 października 2014 r., Sąd Rejonowy w P. oskarżoną R. P.

uznał za winną tego, że w dniu 12 stycznia 2014 r. w P., poprzez wprowadzenie w

błąd co do zamiaru sprzedaży telewizora Samsung UE 40F6400 w ramach

2

prowadzonego przez siebie sklepu internetowego […], doprowadziła A. S. do

niekorzystnego rozporządzenia mieniem w kwocie 1.919 zł, to jest przestępstwa z

art. 286 § 1 k.k.

W wyniku apelacji złożonej przez obrońcę oskarżonej, Sąd Okręgowy w P.

wyrokiem z dnia 27 lutego 2015 r. zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że

uniewinnił oskarżoną od popełnienia zarzucanego jej czynu, a kosztami

postępowania obciążył Skarb Państwa.

Od tego orzeczenia kasację na niekorzyść oskarżonej wniósł prokurator,

zarzucając temu wyrokowi rażące naruszenie przepisu prawa karnego

procesowego, a konkretnie art. 413 § 2 pkt 1 k.p.k. poprzez niezasadne przyjęcie,

iż w opisie czynu przypisanego oskarżonej przez Sąd I instancji pominięto znamię

czynu określonego w art. 286 §1 k.k. w postaci działania w celu osiągnięcia

korzyści majątkowej, podczas gdy wnikliwa analiza opisu czynu prowadzi do

wniosku, iż zawiera on wszystkie znamiona przestępstwa z art. 286 § 1 k.k., co

miało istotny wpływ na treść tego orzeczenia w postaci uniewinnienia oskarżonej,

pomimo iż opis czynu i ustalenia faktyczne wskazują na popełnienie zarzucanego

jej czynu z tego artykułu, a więc w jego konsekwencji rażącą obrazę prawa

materialnego art. 286 §1 k.k.

Stawiając powyższy zarzut prokurator wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku Sądu Okręgowego w P. i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego

rozpoznania.

W pisemnej odpowiedzi na tę kasację obrońca A. M. wniósł o jej oddalenie

jako oczywiście bezzasadnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja jest zasadna.

Uniewinniając oskarżoną, na wstępie pisemnych motywów swojego wyroku

Sąd Okręgowy zaznaczył, że jego decyzja wydana została w oparciu o inne

powody, niźli te wskazane w apelacji obrońcy oskarżonej, a które to argumenty

stały się w związku z tym bezprzedmiotowe i nie wymagały merytorycznej analizy.

W dalszej części uzasadnienia wyroku Sąd Okręgowy, odwołując się do brzmienia

art. 413 § 2 pkt 1 k.p.k. i wydanych na gruncie tego przepisu judykatów stwierdził,

że z opisu czynu przypisanego przez Sąd I instancji nie wynika, by oskarżona

3

działała w celu osiągnięcia korzyści majątkowej i skonstatował, że w ten sposób

zdekompletowany został zespół znamion określających przestępstwo z art. 286 § 1

k.k.

Wyrażone wyżej stanowisko jest błędne, co uzasadnia zasadność zarzutu

kasacji prokuratorskiej, iż dokonując na gruncie rozpoznawanej sprawy takiej

interpretacji przepisu art. 413 § 2 pkt 1 k.p.k., Sąd ad quem dopuścił się rażącej

obrazy tej normy, która to obraza nie tylko, że mogła, ale i miała istotny wpływ na

treść orzeczenia, skoro była samoistną przesłanką wydania wyroku

uniewinniającego.

Sąd Okręgowy dokonując wykładni art. 413 § 2 pkt 1 k.p.k. w powyższy

sposób, zacytował tezy orzeczeń sądowych, nie dokonując powierzchownego

nawet wglądu w okoliczności spraw, na tle których te tezy powstały. Gdyby Sąd

ten sięgnął do pisemnych motywów tych orzeczeń, to efekty jego jurydycznej

analizy byłyby krańcowo odmienne. Nie może zatem stanowić podstawy takiej

interpretacji art. 413 § 2 pkt 1 k.p.k. ani cytowane przez Sąd ad quem

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 września 2014 r., sygn. akt V KK 156/14

(LEX nr 1532786), ani też wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 czerwca 2013 r.,

sygn. akt V KK 435/12 (LEX nr 1331400).

W pierwszym z tych orzeczeń, z dnia 4 września 2014 r., Sąd Najwyższy

oddalił jako oczywiście bezzasadną kasację obrońcy, która w warstwie

argumentacyjnej była zbieżna z tą, jaką Sąd Okręgowy w P. przytoczył w niniejszej

sprawie. W kasacji tej obrońca zarzucił, że Sąd Okręgowy zaakceptował wyrok

skazujący oskarżonego w sytuacji, gdy w sentencji wyroku Sądu I instancji nie

przypisał oskarżonemu ustawowego znamienia występku z art. 286 § 1 k.k., jakim

jest wprowadzenie pokrzywdzonych w błąd, wyzyskania tego błędu czy też

wyzyskania błędu tych osób lub niezdolności tych osób do należytego rozumienia

przedsiębranego działania. Oceniając w kategoriach oczywistej bezzasadności

powyższy zarzut Sąd Najwyższy stwierdził, że wprawdzie w opisie tych czynów

przypisanych faktycznie nie powtórzono literalnie żadnego z ustawowych określeń

znamion przestępstwa oszustwa, to jednak opis ten w pełni te znamiona zawierał.

Przypomniał również Sąd, że z treści art. 413 § 2 pkt 1 k.p.k. nie wynika, ażeby w

opisie czynu należało używać słów ustawy.

4

Kolejnym orzeczeniem, na które Sąd Okręgowy w P. powołał się w niniejszej

sprawie, był wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 czerwca 2013 r., w którym Sąd ten

– uwzględniając kasację prokuratora wniesioną na niekorzyść - uchylił wyrok Sądu

Okręgowego, mocą którego oskarżonego uniewinniono od zarzutu popełnienia

występku z art.178a § 1 k.k. na tej tylko podstawie, że w sentencji wyroku Sądu I

instancji pominięto znamię prowadzenia pojazdu ,,w ruchu lądowym”. W

uzasadnieniu tego judykatu Sąd Najwyższy stwierdził, że wprawdzie opis

zachowania sprawcy czynu zabronionego zamieszczony w sformułowaniach

zawartych w wyroku musi odpowiadać zespołowi znamion określonych w przepisie

ustawy karnej, ale nie oznacza to wszelako, że jedyną formą realizacji tego

wymagania jest wierne przytoczenie słów ustawodawcy. Jak stwierdził Sąd

Najwyższy, taki sposób wykładni przepisu art. 413 § 2 pkt 1 k.p.k. rodzi wręcz

obawę nadmiernej scholastyki. Dopuszczalne jest zatem posłużenie się

sformułowaniami równoważnymi językowo, które w drodze nieodpartego logicznego

wnioskowania świadczy o wyczerpaniu konkretnego elementu składającego się na

ustawowy obraz określonego czynu zabronionego.

Wracając do realiów niniejszej sprawy podzielić należy w pełni argumentację

zawartą w kasacji prokuratora, iż opis czynu przypisanego oskarżonej, zawierający

określenie o ,,wprowadzeniu w błąd co do zamiaru sprzedaży”, w połączeniu z

dookreśleniem, że oskarżona przez to ,,doprowadziła do niekorzystnego

rozporządzenia mieniem w kwocie 1919, 00 zł” wyraźnie wskazuje na cel

osiągnięcia korzyści majątkowej. Trudno w drodze logicznej analizy wyobrazić

sobie, aby tak sformułowany opis czynu zakładałby jakąkolwiek inną, niż

merkantylną alternatywę dla motywów działań oskarżonej.

Jak już wielokrotnie trafnie podkreślał Sąd Najwyższy, polski proces karny

nie jest procesem formułkowym, w którym wymagane było posługiwanie się

określonymi formułami prawnymi, gdyż przy konstruowaniu opisu przestępstwa

wystarczające jest użycie wyrażenia znaczeniowo równorzędnego (patrz wyrok

Sądu Najwyższego z dnia 26 listopada 2014 r, sygn. akt II KK 141/14, OSNKW

2015, z. 5 poz. 42, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 marca 2014 r.,

sygn. akt III KK 416/13, LEX nr 1444607, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22

października 2009 r., sygn. akt IV KK 111/09, LEX nr 550462). Dopóty, dopóki

5

leksykalne odmienności w opisie czynu nie są powodem wątpliwości co do

rzeczywistej treści stawianych oskarżonemu zarzutów, nie może być mowy o

naruszeniu zasady nullum crimen sine lege scripta. Taki opis nie godzi w

gwarancyjne funkcje prawa, chroni natomiast konstytucyjną i ustawową zasadę, iż

sądy pełniąc wymiar sprawiedliwości powinny się opierać na prawdziwych

ustaleniach, wobec których przepisy kształtujące postępowanie karne pełnią rolę

służebną, zatem nie mogą być interpretowane w sposób formalistyczny i

irracjonalny, a zarazem wypaczający sens tego postępowania.

Mając na uwadze powyższe okoliczności, zaskarżony wyrok należało uchylić

i sprawę przekazać Sądowi Okręgowemu w P. do ponownego rozpoznania w

postępowaniu odwoławczym. Dopiero po właściwym, wskazanym w niniejszym

uzasadnieniu rozstrzygnięciu kwestii prawnych, możliwe będzie rozpoznanie

zarzutów apelacji obrońcy oskarżonej, które Sąd odwoławczy pominął, z uwagi na

zajęte przez siebie stanowisko w przedmiocie rzekomej dekompletacji ustawowych

znamion czynu zabronionego.