I UK 405/14

Sygn. akt I UK 405/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 8 września 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Jolanta Frańczak (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Romualda Spyt

SSN Jolanta Strusińska-Żukowska

w sprawie z odwołania Przedsiębiorstwa Usługowo-Handlowego "A." Spółki z o.o.

w J.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w S.

z udziałem zainteresowanego R. S.

o zwrot składek,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 8 września 2015 r.,

skargi kasacyjnej Przedsiębiorstwa Usługowo-Handlowego "A." Spółki z o.o. w J.

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 27 lutego 2014 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania oraz orzeczenia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

2

UZASADNIENIE

Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K. wyrokiem z

dnia 23 stycznia 2013 r. oddalił odwołanie wnioskodawcy Przedsiębiorstwa

Usługowo – Handlowego „A.” Sp. z o.o. w J. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych Oddziału w S. z dnia 20 czerwca 2012 r., odmawiającej

wnioskodawcy zwrotu nienależnie opłaconych składek za okres od sierpnia 1999 r.

do czerwca 2001 r. w łącznej kwocie 18.313,17 zł, w tym na Fundusz Ubezpieczeń

Społecznych w kwocie 14.663,39 zł, na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie

2.645,82 zł oraz na Fundusz Pracy i Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w

kwocie 1.003,96 zł (pkt 1) oraz przekazał do rozpoznania organowi rentowemu

wniosek Przedsiębiorstwa Usługowo – Handlowego „A.” Sp. z o.o. w J. o zwrot

kwoty 16.557,73 zł wraz z odsetkami (pkt 2).

Sąd Okręgowy ustalił, że w dniu 3 lipca 2008 r. inspektor kontroli Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w S. podjął pierwszą czynność w sprawie

podlegania R. S. ubezpieczeniom społecznym u wnioskodawcy, jako płatnika

składek. Następnie organ rentowy decyzją z dnia 7 listopada 2008 r. stwierdził, że

R. S., jako osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę u płatnika składek

Przedsiębiorstwa Usługowo – Handlowego „A.” Sp. z o.o. w J., nie podlega

obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym od dnia 1 lutego 1995 r. do dnia 30

kwietnia 1995 r., od dnia 28 sierpnia 1995 r. do dnia 31 grudnia 1998 r. oraz od

dnia 1 stycznia 1999 r. do nadal. Odwołanie od powyższej decyzji, wniesione

przez Przedsiębiorstwo Usługowo – Handlowe „A.” Sp. z o.o. w J., zostało

oddalone wyrokiem Sądu Okręgowego w K. z dnia 26 stycznia 2010 r. a apelację

wnioskodawcy oddalił Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 11 stycznia 2011 r. Z tą

datą decyzja organu rentowego z dnia 7 listopada 2008 r. stała się prawomocna,

gdyż Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 9 stycznia 2012 r. odmówił przyjęcia

skargi kasacyjnej do rozpoznania. Zawiadomieniem z dnia 30 marca 2012 r. organ

rentowy poinformował wnioskodawcę, że na koncie rozliczeniowym została

ustalona kwota nadpłaty podlegająca zwrotowi w kwocie 60.599,13 zł, która została

wyliczona z uwzględnieniem przepisów obowiązujących na dzień 20 lipca 2011 r.,

w odniesieniu do kwot składek nienależnie opłaconych i nieprzedawnionych w tej

3

dacie bowiem czasookres ich dochodzenia wydłużył się o okres od dnia 3 lipca

2008 r. do dnia 11 stycznia 2011 r.

W odniesieniu do takich ustaleń faktycznych Sąd Okręgowy wskazał,

że przedmiotem postępowania może być wyłącznie kontrola legalności decyzji

organu rentowego z dnia 20 czerwca 2012 r., odmawiającej wnioskodawcy zwrotu

nienależnie opłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, nie zaś kwestia

wyłączenia R. S., prawomocną decyzją organu rentowego z dnia 7 listopada 2008

r. z obowiązkowych ubezpieczeń społecznych. Mimo, iż organ rentowy

poinformował wnioskodawcę o kwocie nadpłat podlegających zwrotowi z tytułu

nienależnie opłaconych na ubezpieczenie społeczne składek zawiadomieniem z

dnia 30 marca 2012 r., to i tak na podstawie art. 24 ust. 6g ustawy z dnia 13

października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (obecnie jednolity tekst:

Dz.U. z 2015 r., poz. 121: dalej jako ustawa systemowa) przewidziany 10 letni

okres przedawnienia musi się zmieścić w okresie od dnia 20 lipca 2001 r. do dnia

20 lipca 2011 r. Wobec powyższego, Sąd Okręgowy przyjął, że na mocy art. 24 ust.

6g pkt 2 ustawy systemowej od daty wskazanej w tym przepisie, a to od dnia 22

września 2001 r. należy ustalić kwotę nieprzedawnionych, nienależnie opłaconych

składek. Natomiast w związku z wydaniem przez organ rentowy decyzji z dnia 7

listopada 2008 r. prawo do zwrotu nienależnie opłaconych składek uległo

wydłużeniu o wskazany okres zawieszenia biegu terminu przedawnienia, a to do

dnia 2 kwietnia 2014 r.

Od wyroku Sądu pierwszej instancji apelację wniósł wnioskodawca –

Przedsiębiorstwo Usługowo – Handlowe „A.” Sp. z o.o. w J., zaskarżając wyrok w

całości i zarzucając sprzeczność istotnych ustaleń sądu z treścią zebranego

materiału oraz błędną interpretację terminów przedawnienia zwrotu nienależnie

opłaconych składek.

Sąd Apelacyjny – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 27

lutego 2014 r. oddalił apelację.

Według Sądu drugiej instancji istota sporu sprowadzała się do wykładni

przepisów ustawy z dnia 28 kwietnia 2011 r. o zmianie ustawy o systemie

ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 138, poz. 808)

zmieniającej z dniem 20 lipca 2011 r. art. 24 ustawy systemowej. Zgodnie z

4

cytowaną powyżej ustawą zmieniającą, prawidłowo przyjął Sąd pierwszej instancji,

że okres przedawnienia w rozpoznawanej sprawie mieści się w przedziale

czasowym od dnia 20 lipca 2001 r. do dnia 20 lipca 2011 r., co skutkuje

stwierdzeniem, że prawo do zwrotu nienależnie opłaconych, za okres wcześniejszy,

składek uległo przedawnieniu. Jednocześnie Sąd Apelacyjny stwierdził,

że przedawnieniu uległo prawo do zwrotu tychże składek, a nie same składki, które

mogą być doliczone na składki bieżące lub przyszłe albo przeksięgowane na konto

R. S.

Powyższy wyrok został zaskarżony skargą kasacyjną wnioskodawcy co do

kwoty 18.313,17 zł. Skarga została oparta na obydwu podstawach. Skarżący

zarzucił naruszenie przepisów postępowania mających wpływ na wynik sprawy,

a mianowicie - art. 233 § 1 k.p.c. w związku z art. 391 k.p.c. oraz art. 378 § 1 k.p.c. i

art. 382 k.p.c. poprzez błędne przyjęcie przez Sąd Apelacyjny za własne ustaleń

Sądu pierwszej instancji, w sytuacji, gdy zarzuty apelacji obejmowały przede

wszystkim błędną interpretację przepisów prawa materialnego i tym samym nie

rozpoznanie zarzutów apelacji oraz naruszenie przepisów prawa materialnego

poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie - art. 24 ust. 6g pkt 1 i 2

ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

(jednolity tekst: Dz.U. z 2015 r., poz. 121), zmienionego art. 1e ustawy z dnia 28

kwietnia 2011 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz

niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 138, poz. 808) oraz zmienionego następnie

art. 11 ust. 1b ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków

obywateli i przedsiębiorców (Dz.U. Nr 232, poz. 1378) poprzez oddalenie apelacji,

w sytuacji, kiedy w dniu 30 marca 2012 r. zostało wydane zawiadomienie przez

organ rentowy, co wyłączało możliwość zastosowania w stosunku do skarżącego

art. 24 ust. 6g pkt 2 ustawy systemowej.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz poprzedzającego go

wyroku Sądu Okręgowego w K. i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego

rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania, ewentualnie o uchylenie

zaskarżonych wyroków i orzeczenie co do istoty sprawy.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesione zostało, że Sądy orzekające

w sprawie nie wzięły pod uwagę tego, iż skarżący otrzymał od organu rentowego

5

zawiadomienie z dnia 30 marca 2012 r., o którym mowa w art. 24 ust. 6g pkt 1

ustawy systemowej. W takiej sytuacji nie ma zastosowania w sprawie art. 24 ust. 6g

pkt 2 tej ustawy, zaś oba przepisy powinny być stosowane rozłącznie i zamiennie.

W ocenie skarżącego wydanie zawiadomienia, o którym mowa w art. 24 ust. 6g pkt

1 ustawy systemowej powoduje, że biegnie od nowa mając na uwadze

postanowienia art. 124 k.c. termin przedawnienia roszczenia o zwrot nienależnie

opłaconych składek, nawet w sytuacji, kiedy zawiadomienie zostało wydane po

terminie przedawnienia roszczenia o zwrot nienależnie opłaconych składek.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W rozpoznawanej sprawie w pierwszej kolejności należy zauważyć,

że niezasadne są zrzuty sformułowane w ramach drugiej podstawy kasacyjnej.

W myśl utrwalonej linii judykatury zarzut naruszenia art. 382 k.p.c. może wypełniać

podstawę kasacyjną przewidzianą w art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c. tylko w wypadku

pominięcia przez sąd drugiej instancji części zebranego w sprawie materiału, w

związku z czym strona powołująca się na naruszenie tego przepisu powinna

wskazać materiał dowodowy, który został przez sąd drugiej instancji pominięty przy

wydaniu wyroku i wykazać, że popełnione uchybienie mogło mieć wpływ na wynik

sprawy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 lutego 2015 r., III CSK 180/14,

LEX nr 1678080 i powołane tam orzecznictwo oraz wyrok Sądu Najwyższego z

dnia 5 lutego 2015 r., III UK 87/14, LEX nr 1646026). Tu zaś skarżący nie

wskazuje, aby dany materiał dowodowy został pominięty przez Sąd drugiej

instancji, a zarzut naruszenia art. 382 k.p.c. i art. 378 § 1 k.p.c. wiąże z błędnym

przyjęciem przez Sąd drugiej instancji za własne ustaleń faktycznych Sądu

pierwszej instancji. W wypadku wyroku oddalającego apelację, wydanego na

podstawie materiału zgromadzonego przez sąd pierwszej instancji, sąd

odwoławczy nie musi powtarzać dokonanych prawidłowo ustaleń stanu

faktycznego, wystarcza stwierdzenie, że ustalenia sądu pierwszej instancji podziela

i przyjmuje za własne (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 września 2009 r.,

V CSK 95/09, LEX nr 688059). Z ustanowionego w art. 378 § 1 k.p.c. obowiązku

sądu rozpoznania sprawy w granicach apelacji wynika jedynie obowiązek

6

odniesienia się do sformułowanych w apelacji zarzutów i wniosków, w sposób

wskazujący na to, że sąd rozważył je w całości przed wydaniem orzeczenia

(por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 24 lipca 2009 r., I PK 38/09, LEX nr 523541

oraz z dnia 4 września 2014 r., II CSK 478/13, LEX nr 1545029).

Zarzut naruszenia zaskarżonym wyrokiem art. 233 § 1 k.p.c. w związku z

art. 391 § 1 k.p.c. nie został przez skarżącego w żaden sposób uzasadniony,

a ubocznie godzi się zauważyć, że przedmiotem zarzutów w skardze kasacyjnej nie

mogą być zarzuty kwestionujące ustalenia faktyczne oraz ocenę dowodów, której

dokonał sąd drugiej instancji. Oznacza to, że za niedopuszczalne należy uznać

zarzuty dotyczące naruszenia tych przepisów, które regulują ustalenie faktów

bezdowodowo (art. 228-231 k.p.c.) oraz przepisów o ustalaniu faktów dowodowo -

art. 233 § 1 k.p.c. (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 5 lutego 2014 r., V CSK

140/13, LEX nr 1458681; z dnia 10 października 2012, II PK 65/12, LEX nr

1243027; z dnia 7 kwietnia 2010 r., II PK 328/09, LEX nr 603418). Warto jednak

zauważyć, że skarżący, mimo sformułowanego zarzutu w ramach drugiej podstawy

kasacyjnej w zasadzie nie kwestionuje ustaleń stanu faktycznego, z którego

wynika, że nienależnie opłacone składki były następstwem decyzji organu

rentowego z dnia 7 listopada 2008 r., stwierdzającej, że R. S. jako osoba

zatrudniona na podstawie umowy o pracę u płatnika składek Przedsiębiorstwa

Usługowo – Handlowego „A.” Sp. z o.o. w J. nie podlega obowiązkowo

ubezpieczeniom społecznym, która stała się prawomocna z dniem 11 stycznia

2011 r. Mając na uwadze powyższą decyzję organ rentowy zawiadomieniem z dnia

30 marca 2012 r. poinformował skarżącego o nadpłacie składek na ubezpieczenie

społeczne.

Odnosząc się do zarzutów naruszenia zaskarżonym wyrokiem prawa

materialnego, zauważyć należy, że pojęcie nienależnie opłaconej składki nie

zostało zdefiniowane w ustawie systemowej, na co zwrócił uwagę Trybunał

Konstytucyjny w wyroku z dnia 26 maja 2010 r., P 29/08 (OTK-A 2010 nr 4,

poz. 35), wskazując, że „nienależnie opłacona składka” nie stanowi składki

ustalonej w oparciu o zasady określone w art. 15-32 ustawy systemowej,

czyli obowiązkowego świadczenia w ramach stosunku ubezpieczenia społecznego.

W piśmiennictwie uznaje się, że pojęcie to obejmuje zarówno przypadki, w których

7

istniała podstawa prawna świadczenia składkowego, ale zostało ono spełnione w

kwocie wyższej niż należna (nadpłata), jak również w przypadku opłacenia składki

bez podstawy prawnej (zob. Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych.

Komentarz, red. Jacek Wantoch-Rekowski, Toruń 2007, uw. nr 12 do art. 24,

s. 203).

Zasady postępowania w przypadku opłacenia nienależnych składek

określone są w przepisach art. 24 ust. 6a – 6h ustawy systemowej, w tym istotna

jest zwłaszcza dla przedmiotowej sprawy regulacja zawarta w art. 24 ust. 6g, w

brzmieniu nadanym ustawą z dnia 28 kwietnia 2011 r. o zmianie ustawy o systemie

ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 138, poz. 808),

zmienionego następnie art. 11 ust. 1b ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji

niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz.U. Nr 232, poz. 1378).

Podkreślenia wymaga, że prawidłowa wykładnia art. 24 ust. 6g ustawy

systemowej w brzmieniu wprowadzonym do ustawy systemowej ustawą z dnia 28

kwietnia 2011 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz

niektórych innych ustaw powiązana jest z całą procedurą zwrotu nienależnie

opłaconych składek, zgodnie z którą organ rentowy ma obowiązek zawiadomić

płatnika składek o kwocie nienależnie opłaconych składek, które zgodnie z art. 24

ust. 6a ustawy systemowej mogą być zwrócone, chyba że nie przekraczają

wysokości kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym (wcześniej była to

kwota 5% najniższego wynagrodzenia). Następnie płatnik składek może złożyć

wniosek o zwrot nienależnie opłaconych składek, po stwierdzeniu, że składki

zostały nienależnie opłacone. Nienależnie opłacone składki podlegają zwrotowi w

terminie 30 dni od daty wpływu wniosku.

Wypada w tym miejscu zauważyć, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z

dnia 26 maja 2010 r., P 29/08 (OTK-A 2010 nr 4, poz. 35), stwierdzając

niezgodność art. 24 ust. 7 ustawy systemowej z art. 32 w związku z art. 64 ust. 2

Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej wskazał, że sposób określenia w

zakwestionowanym przepisie chwili rozpoczęcia biegu terminu dochodzenia zwrotu

nienależnie opłaconej składki na chwilę „daty ich wypłacenia” prowadzi do

negatywnego zróżnicowania kategorii płatników, w których przypadku ustalenie, że

składka byłą nienależnie opłacona, następuje w pewien czas po opłaceniu składki.

8

Data opłacenia składki może nie pokrywać się bowiem z datą ustalenia, że składka

była nienależnie opłacona. Dzieje się tak wówczas, gdy po opłaceniu składki

zapada decyzja bądź orzeczenie stwierdzające brak podstawy prawnej jej

opłacenia. W przypadku, gdy między datą opłacenia składki a datą wydania

prawomocnego orzeczenia stwierdzającego brak podstawy do opłacenia składki

upłynął termin co najmniej 5 lat, płatnik tracił możliwość dochodzenia zwrotu

nienależnie opłaconej składki, która uiszczana była w okresie od 1 stycznia 1998 r.

do 7 maja 2003 r, co Trybunał uznał za niezgodne z konstytucją, zauważając,

że gdyby zgodnie z ogólnie przyjętymi zasadami skarżący wykazał wymaganą

staranność we własnych sprawach, to nie mógłby wystąpić z wnioskiem o zwrot

nienależnie opłaconych składek, ponieważ przed dniem uprawomocnienia się

decyzji stwierdzającej brak obowiązku podlegania ubezpieczeniom społecznym,

składki nie były jeszcze nienależne, a po prawomocności decyzji stałyby się

przedawnione.

Z tych względów w projekcie opracowanym przez Ministerstwo Pracy i

Polityki Społecznej (druk sejmowy nr 3753, VI kadencja) przyjęto koncepcję, w myśl

której nienależnie opłacone składki miały ulec przedawnieniu po upływie 10 lat,

licząc od daty otrzymania od organu rentowego zawiadomienia o kwocie

nienależnie opłaconych składek, a w przypadku braku tego zawiadomienia – od

dnia opłacenia składek. Taką treść ustawodawca nadał art. 24 ust. 6g ustawy

systemowej w brzmieniu obowiązującym od dnia 20 lipca 2011 r., przyjmując

jednocześnie w art. 24 ust. 6h tej ustawy, że bieg terminu przedawnienia, o którym

mowa w art. 24 ust. 6g ulega zawieszeniu: w przypadku wydania przez Zakład

Ubezpieczeń Społecznych decyzji w sprawie nienależnie opłaconych składek - od

dnia wszczęcia postępowania do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna

(pkt 1); jeżeli wydanie decyzji w sprawie nienależnie opłaconych składek jest

uzależnione od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd -

do dnia, w którym decyzja innego organu stała się ostateczna lub orzeczenie sądu

uprawomocniło się, nie dłużej jednak niż na okres 2 lat (pkt 2); od dnia śmierci

spadkodawcy do dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu

nabycia spadku albo zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia, nie dłużej

jednak niż do dnia, w którym upłynęły 2 lata od śmierci spadkodawcy (pkt 3);

9

w przypadku wydania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzji

stwierdzającej brak obowiązku podlegania ubezpieczeniom społecznym lub

obniżającej podstawę wymiaru składek na te ubezpieczenia - od dnia wszczęcia

postępowania do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna (pkt 4).

W tym kontekście zgodzić należy się ze stanowiskiem skarżącego, iż w

sytuacji wydania przez organ rentowy zawiadomienia, o którym mowa w art. 24 ust.

6g pkt 1 ustawy systemowej nie ma zastosowania art. 24 ust. 6g pkt 2 tej ustawy

bowiem ustawą z dnia 28 kwietnia 2011 r. o zmianie ustawy o systemie

ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw określono wyraźnie termin

początkowy biegu terminu przedawnienia nienależnie opłaconych składek,

przyjmując, że będzie to albo data otrzymania od Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych zawiadomienia o kwocie nienależnie opłaconych składek (art. 24 ust.

6g pkt 1 ustawy systemowej), albo - w razie braku takowego zawiadomienia - dzień

opłacenia składek (art. 24 ust. 6g pkt 2 ustawy systemowej). Ratio legis

wskazanych przepisów miało na celu między innymi umożliwienie zwrotu

nienależnie opłaconych składek na ubezpieczenie społeczne w sytuacji, gdy

żądanie zwrotu nadpłaconych składek jest wynikiem prawomocnego orzeczenia

stwierdzającego brak podstawy do opłacenia składki.

Analizując przepis art. 24 ust. 6g ustawy systemowej nie może również

umknąć uwadze jego historyczne tło. Do końca 2002 r. zarówno Zakład

Ubezpieczeń Społecznych, jak i płatnik (ubezpieczony) mieli 5 lat, aby ubiegać się

o opłacenie należnych składek lub zwrot składek nienależnie opłaconych. Od dnia 1

stycznia 2003 r. na podstawie ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o systemie

ubezpieczeń społecznych i zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 241, poz. 2074)

termin dochodzenia należności składkowych na podstawie art. 24 ust. 4 ustawy

systemowej wynosił dla organu rentowego 10 lat, a pozostawiony został w art. 24

ust. 7 tej ustawy okres 5 letni dla nienależnie opłaconych składek. Następnie termin

ten na podstawie ustawy z dnia 28 marca 2008 r. o zmianie ustawy o emeryturach i

rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.

Nr 67, poz. 411) został wydłużony do 10 lat z tym zastrzeżeniem, że jeżeli płatnik

wystąpił o zwrot nienależnie opłaconych składek po upływie 10 lat od daty ich

opłacenia, mógł jedynie zaliczyć nienależnie opłacone składki na poczet składek

10

zaległych bądź należności składkowych bieżących lub przyszłych. Nowelizacja

art. 24 ust. 7 ustawy systemowej na podstawie przepisów intertemporalnych nie

obejmowała jednak nienależnie opłaconych składek, które uległy przedawnieniu na

podstawie przepisów dotychczasowych. Art. 24 ust. 7 ustawy systemowej w

brzmieniu nadanym ustawą nowelizacyjną z dnia 28 marca 2008 r. stał się

przedmiotem rozważań Trybunału Konstytucyjnego, który w wyroku z dnia 26 maja

2010 r., P 29/08 (OTK-A 2010 nr 4, poz.35) uznał powyższy przepis za niezgodny z

konstytucją. Trybunał uwypuklił jednocześnie, że stwierdzenie niekonstytucyjności

zróżnicowania sytuacji prawnej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przypadku

dochodzenia należności od płatników (ubezpieczonych) oraz sytuacji prawnej

płatników (ubezpieczonych) w przypadku dochodzenia zwrotu od Zakładu

nienależnie opłaconych składek na ubezpieczenia społeczne umożliwia płatnikom

dochodzenie zwrotu składek wyłącznie w odniesieniu do okresu od 1 stycznia

1998 r. do dnia 7 maja 2003 r. co do składek, których termin zwrotu upłynął w

okresie od 1 stycznia 2003 r. do 8 maja 2008 r. Wskutek wyroku Trybunału

Konstytucyjnego art. 24 ust. 7 ustawy systemowej stracił moc z dniem 10 czerwca

2010 r. i w dacie uprawomocnienia się decyzji organu rentowego stwierdzającej,

że R. S. nie podlega ubezpieczeniom społecznym jako osoba zatrudniona na

podstawie umowy o pracę u skarżącego, jako płatnika składek na ubezpieczenie

społeczne, nie było przepisu regulującego prawo i tryb ubiegania się o zwrot

nienależnie opłaconych składek. Powyższy pogląd w odniesieniu do składek na

ubezpieczenie zdrowotne Trybunał powtórzył w wyroku z dnia 19 kwietnia 2012 r.,

P 41/11 (OTK-A 2012 nr 4, poz. 41), stwierdzając niekonstytucyjność art. 94 ust. 2

ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej

finansowanych ze środków publicznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2015 r., poz. 581).

Wobec powyższego ustawą z dnia 28 kwietnia 2011 r. o zmianie ustawy o systemie

ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw do ustawy systemowej

został dodany do art. 24 ust. 6g, zgodnie z którym nienależnie opłacone składki

ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat licząc od dnia otrzymania zawiadomienia o

kwocie nienależnie opłaconych składek (art. 24 ust. 6g pkt 1) lub po upływie 10 lat

od opłacenia składek, w przypadku, gdy Zakład nie zawiadomił o możliwej kwocie

zwrotu (art. 24 ust. 6g pkt 2). Jednocześnie ustawodawca w art. 5 ust. 3 i 4

11

zawierającym przepisy intertemporalne postanowił, że do nienależnie opłaconych

składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne przed dniem

wejścia w życie ustawy zmieniającej, jeżeli nie upłynął jeszcze termin dochodzenia

ich zwrotu, stosuje się art. 24 ust. 6b, 6c, 6g i 6h ustawy systemowej w brzmieniu

nadanym niniejszą ustawą. W przypadkach, o których mowa w ust. 3, okoliczności

uzasadniające zawieszenie biegu terminu przedawnienia, określone w art. 24 ust.

6h ustawy systemowej w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, uwzględnia się

również wtedy, gdy okoliczności te wystąpiły przed dniem wejścia w życie niniejszej

ustawy. Powyższa ustawa weszła w życie 20 lipca 2011 r. Następna zmiana

powyższych przepisów miała miejsce z dniem 1 stycznia 2012 r., na podstawie art.

11 pkt 1 ustawy o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców -

zmieniającego treść art. 24 ust. 6g ustawy systemowej, ponieważ skrócony został

okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Zgodnie

zaś z art. 27 ust. 3 powyższej ustawy do przedawnienia należności z tytułu

nienależnie opłaconych składek, o którym mowa w art. 24 ust. 6g ustawy

systemowej, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się

przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym, że bieg przedawnienia

rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Wedle zatem zasady wynikającej z tego

przepisu do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r.

(wedle starych zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma

zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednakże bardzo istotnym

zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, ale od dnia 1 stycznia

2012 r. Wyjątek od tej zasady ustanawia ust. 2 przywołanego przepisu, stosownie

do którego, jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r.

nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie

następuje z upływem tego wcześniejszego terminu. Za każdym więc razem

konieczne jest ustalenie terminu upływu przedawnienia na podstawie przepisów

„starych” i „nowych” i przyjęcie terminu bardziej korzystnego (por. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 29 maja 2013 r., I UK 613/12, OSNP 2014 nr 3, poz. 44).

Mając na uwadze powyższe rozważania stwierdzić należy, że skoro

skarżący otrzymał w dniu 2 kwietnia 2012 r. zawiadomienie o nienależnie

opłaconych składkach na ubezpieczenie społeczne, to Sądy obu instancji

12

nieprawidłowo zastosowały prawo materialne, przyjmując, że nie stosuje się

przepisu art. 24 ust. 6g pkt 1 ustawy systemowej oraz uznając upływ okresu

przedawnienia stosownie do art. 24 ust. 6g pkt 2 ustawy systemowej, który mógłby

mieć zastosowanie jedynie w przypadku nieotrzymania wyżej wymienionego

zawiadomienia.

Z tych względów Sad Najwyższy, na podstawie art. 39815

k.p.c. w związku z

art. 108 § 2 k.p.c. w związku z art. 39821

k.p.c., orzekł jak w sentencji.