II CSK 655/14

Sygn. akt II CSK 655/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 17 września 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Anna Kozłowska (przewodniczący)

SSN Wojciech Katner

SSN Krzysztof Strzelczyk (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa "M." Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością Spółki

komandytowo - akcyjnej w J.

przeciwko Korporacji […]

Spółce Akcyjnej w W.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 17 września 2015 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 14 maja 2014 r.,

uchyla zaskarżony wyrok w części obejmującej zasądzenie

odsetek ustawowych od kwoty 260.236,37 złotych za okres od

dnia 7 lipca 2011r. do dnia 25 października 2013r i w tym zakresie

przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi

Apelacyjnemu pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o

kosztach postępowania kasacyjnego.

2

UZASADNIENIE

Powódka M. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością spółka komandytowa

wniosła o wydanie nakazu zapłaty przeciwko pozwanej Korporacji […] S.A. w W.

obejmującego kwotę 273.845,51 złotych z odsetkami ustawowymi od dnia 27 lutego

2010 r. do dnia zapłaty tytułem odszkodowania objętego umową ubezpieczenia

należności pieniężnych przysługujących powódce od spółki U.

W dniu 14 marca 2013 r. Sąd Okręgowy w P. wydał zgodny z żądaniem

nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym.

Pozwana Spółka wniosła sprzeciw od nakazu zapłaty. Podniosła w nim,

że powódka nie zgłosiła do ubezpieczenia obrotów ze spółką U. obrotów

wynikających z faktury […]. Zaniedbanie tego obowiązku uzasadnia odmowę

wypłaty odszkodowania w związku z ubezpieczeniem do kwoty 80.000 euro

należności wynikających z transakcji ze spółką U. Z ostrożności procesowej

zakwestionowała wysokość wyliczonego przez powódkę roszczenia.

Zakwestionowała też termin wymagalności dochodzonych roszczeń, a w

konsekwencji ich przeliczenie na złote polskie oraz termin żądanych odsetek, który

według pozwanej spółki może być przyjęty dopiero na dzień 7 lipca 2011 r.

Wyrokiem z dnia 21 listopada 2013 r. Sąd Okręgowy w P. oddalił w całości

powództwo.

W uzasadnieniu tego wyroku Sąd Okręgowy wskazał między innymi,

że pozwana ubezpieczyła z dniem 27 sierpnia 2008 r. należności powódki

od spółki U. z siedzibą na Litwie przez ustalenie limitu kredytowego, zgodnie z

którym należności wynikające z transakcji z tą spółką podlegały ubezpieczeniu do

kwoty 80.000 EURO. W dniu 22 stycznia 2010 r. powódka zgłosiła pozwanej

roszczenie odszkodowawcze z powodu braku płatności przez wymienioną spółkę

z Litwy. Pozwana po otrzymaniu tego wniosku zwróciła się o przesłanie kompletnej

dokumentacji prowadzonej z litewską firmą, w tym kopii nieuregulowanych faktur.

Po kilkukrotnej korespondencji elektronicznej powódka w dniu 20 czerwca 2011 r.

oraz 4 lipca 2011 r. poinformowała, że obroty z kontrahentem wynikające z

wymienionej faktury nie zostały zgłoszone do ubezpieczenia z powodów

3

technicznych leżących po jej stronie. Faktura ta na kwotę 15.203,85 euro z

terminem płatności na dzień 25 grudnia 2008 r. była jednak fakturą z odroczonym

terminem płatności, której zapłata była realizowana w kredycie krótkoterminowym

poniżej dwóch lat. Nie była to tzw. „faktura gotówkowa” płatna w dzień jej

wystawienia. Okoliczność tę przyznała sama powódka w treści pisma procesowego

z dnia 15 listopada 2013 r.

Sąd Okręgowy uznał, że skoro powódka nie zgłosiła pozwanej wymienionej

faktury wystawionej dnia 26 września 2008 r. to, zgodnie z § 10 ust. 1 w zw. z § 1

Ogólnych warunków ubezpieczenia krótkoterminowych należności eksportowych,

pozwana skutecznie uchyliła się od wypłaty odszkodowania.

W wyniku apelacji pozwanej Spółki, Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 14

maja 2014 r. zmienił zaskarżony wyrok i uwzględnił powództwo do kwoty

230 236,37 złotych z ustawowymi odsetkami od dnia 7 lipca 2011 r. do dnia zapłaty.

Sąd Apelacyjny uchylił w pozostałej części wyrok Sądu pierwszej instancji

i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu w P. do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia Sąd Apelacyjny, wbrew stanowisku

Sądu Okręgowego przyjął, że powódka nie przyznała w treści pisma procesowego

z dnia 5 listopada 2013 r., że faktura o nr […] z dnia 6 września 2008 r. nie jest

fakturą gotówkową tj. zapłaconą przed wysłaniem towaru. Należności za towary

objęte tą fakturą nigdy nie powstały, gdyż zapłata nastąpiła przed ich wysłaniem

kontrahentowi i w konsekwencji nie były objęte ubezpieczeniem. Dlatego, zdaniem

Sądu Apelacyjnego oddalenie powództwa o należność główną nie znajduje

podstaw, a roszczenie jest co do zasady usprawiedliwione.

Uchylając zaskarżone orzeczenie odnośnie ustawowych odsetek od

należności głównej za okres przed dniem 7 lipca 2011 r. Sąd Apelacyjny wskazał,

że pozwana nie kwestionowała w sprzeciwie od nakazu zapłaty ani

wysokości roszczenia, ani terminu płatności odsetek, a w piśmie z dnia

15 listopada 2013 r. podniosła, że dopiero w toku procesu powódka wskazała,

że sporna faktura jest fakturą gotówkową. Zdaniem pozwanej powinno

to spowodować uznanie powództwa za przedwczesne, zwłaszcza w zakresie

dochodzonych kosztów i odsetek. Sąd Apelacyjny podkreślił, że Sąd pierwszej

4

instancji uznając powództwo za niezasadne w całości nie badał tych okoliczności

a przez to nie rozpoznał istoty sprawy.

Pozwana Spółka wniosła skargę kasacyjną od wyroku Sądu drugiej instancji

w części obejmującej odsetki ustawowe od należności głównej w kwocie 260.236,

37 złotych za okres od dnia 7 lipca 2011 r. do dnia 25 października 2013 r.

Zarzuciła w niej naruszenie prawa procesowego a mianowicie art. 328 § 2 k.p.c.

przez brak wskazania podstawy prawnej zasądzenia odsetek ustawowych, a także

naruszenie tego samego przepisu łącznie z art. 325 k.p.c., polegające na

sprzeczności sentencji wyroku z jego uzasadnieniem w zakresie zasądzenia

odsetek ustawowych od dnia 7 lipca 2011 r., podczas gdy w uzasadnieniu ten sam

Sąd zlecił Sądowi Okręgowemu ustalenie, od kiedy pozwana popadła w opóźnienie.

Ponadto, zdaniem pozwanej Sąd drugiej instancji naruszył prawo materialne przez

niewłaściwe zastosowanie art. 817 § 1 i 2 k.c. oraz art. 481 § 1 k.c. polegające na

uznaniu, że odsetki od świadczenia głównego należą się od daty wcześniejszej,

niż data ustalenia okoliczności będących podstawą do wypłaty odszkodowania.

Na tych podstawach pozwana Spółka wniosła o uchylenie wyroku Sądu

drugiej instancji w zaskarżonej części i przekazanie w tym zakresie sprawy temu

Sądowi do ponownego rozpoznania, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku

i orzeczenie co do istoty przez oddalenie apelacji strony powodowej w zakresie

roszczenia o zapłatę odsetek ustawowych od kwoty 260.236,13 złotych za okres

od dnia 7 lipca 2011 r. do dnia 25 października 2013 r.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Przedmiotem zaskarżenia, a zatem także przedmiotem oceny Sądu

kasacyjnego, jest rozstrzygnięcie w zakresie ustawowych odsetek za opóźnienie

zakładu ubezpieczeń w spełnieniu świadczenia odszkodowawczego. Sąd drugiej

instancji zasądzając odsetki ustawowe od dnia 7 lipca 2011 r. do dnia zapłaty uznał

w ten sposób, że najpóźniej z tym dniem świadczenie zakładu ubezpieczeń stało

się wymagalne. Z pisemnych motywów zaskarżonego wyroku wynika, że jedyną

podstawą takiego wniosku stanowiło stwierdzenie pozwanej zawarte w sprzeciwie

od nakazu zapłaty w którym, obok warunkowego przyznania istnienie obowiązku

5

zapłaty 260.236,37 złotych tytułem odszkodowania, pozwana wskazała także,

że odsetki ustawowe powinny należeć się od dnia 7 lipca 2011 r.

Słusznie wobec tego zarzuca się w skardze kasacyjnej naruszenie

art. 328 § 2 k.p.c. przez zaniechanie wskazania w pisemnych motywach

podstawy faktycznej oraz wyjaśnienia podstawy prawnej zasądzenia odsetek

za opóźnienie od dnia 7 lipca 2011 r. Tych konstrukcyjnych elementów pisemnych

motywów nie może zastąpić odwołanie się do stanowiska pozwanej wyrażonego

w sprzeciwie od nakazu zapłaty. Przytoczone przez Sąd twierdzenia strony

pozwanej nie mają waloru uznania powództwa (art. 213 § 2 k.p.c.) ani też

przyznania (art. 231 k.p.c.), które odnosi się do faktu a nie do oceny prawnej

powstania stanu wymagalności świadczenia. Poza tym należy uwzględnić,

że pozwana zajęła takie stanowisko w oparciu o stan faktyczny istniejący w chwili

wnoszenia sprzeciwu od nakazu zapłaty i hipotetyczne założenie, że powodowa

spółka nie zgłosiła do ubezpieczyciela wymienionej faktury, pomimo iż była ona

płatna w kredycie.

Wadliwość pisemnych motywów zaskarżonego wyroku polega także na tym,

że zasądzenie należności głównej z odsetkami ustawowymi od dnia 7 lipca 2011 r.

rozmija się z przyjętym w pisemnych motywach zaskarżonego wyroku

stwierdzeniem, że Sąd pierwszej instancji, uznając powództwo za niezasadne

w całości nie badał podniesionych przez pozwaną w piśmie z dnia 15 listopada

2011 r. okoliczności, w tym także poinformowania przez powódkę dopiero w toku

procesu, iż sporna faktura jest fakturą gotówkową, która nie podlegała zgłoszeniu

i nie była objęta umową ubezpieczenia.

Jednocześnie trzeba uwzględnić, że Sąd drugiej instancji nie

poczynił samodzielnie żadnych ustaleń niezbędnych do zastosowania

art. 817 k.c. w związku z treścią art. 481 k.c. Ubezpieczyciel popada

w opóźnienie po upływie terminu określonego w art. 817 § 1 k.c.,

chyba że wykaże zaistnienie okoliczności, o których mowa w art. 817 § 2

k.c. Opóźnienie ubezpieczyciela może być wyłączone, gdy wykaże on

istnienie przeszkód dla ustalenia jego odpowiedzialności albo wysokości

świadczenia. Nie może jednocześnie budzić wątpliwości, że okolicznością

6

istotną, niezbędną do ustalenia odpowiedzialności ubezpieczyciela był rodzaj

faktury […]. Od tego, czy faktura miała „gotówkowy”, czy też „kredytowy” charakter

zależała umowna odpowiedzialność odszkodowawcza ubezpieczyciela. W takiej

sytuacji miarodajny mógłby stać się termin czternastu dni liczony od wyjaśnienia tej

okoliczności (art. 817 § 2 k.c.).

Wobec braku ustaleń faktycznych w tym zakresie nie można stanowczo

ocenić zawartego w skardze kasacyjnej zarzutu niewłaściwego zastosowania

art. 817 § 1 i 2 w zw. z art. 481 § 1 k.c. W orzecznictwie Sądu Najwyższego

przyjmuje się, że zastosowanie prawidłowej normy prawa materialnego, czyli

prawidłowa subsumcja, a więc skonfrontowanie okoliczności faktycznych z hipotezą

normy prawnej i poddanie ich ocenie prawnej na podstawie treści tej normy,

jest możliwa tylko wówczas gdy stan faktyczny zostaje ustalony prawidłowo.

Skuteczne zgłoszenie zarzutu kasacyjnego dotyczącego naruszenia prawa

materialnego wchodzi tym samym w rachubę wówczas, gdy ustalony

w postępowaniu apelacyjnym stan faktyczny będący podstawą zaskarżonego

wyroku, nie budzi zastrzeżeń (zob. m. in. wyroki Sądu Najwyższego z dnia

20 czerwca 2013 r., IV CSK 730/12, niepubl.; z dnia 17 grudnia 2009 r., IV CSK

258/09, niepubl.).

Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39815

§ 1 k.p.c.

uchylił wyrok Sądu drugiej instancji w zaskarżonej części i w tym zakresie przekazał

sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania.

eb