III KK 289/15

Sygn. akt III KK 289/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 17 września 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Michał Laskowski (przewodniczący)

SSN Rafał Malarski (sprawozdawca)

SSN Dariusz Świecki

Protokolant Jolanta Włostowska

w sprawie M. B.

skazanego z 294§1 k.k w zw.z art. 286 § 1 k.k.

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu

w dniu 17 września 2015 r.,

kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego

od wyroku Sądu Rejonowego w O.

z dnia 9 lipca 2012 r.,

1) uchyla wyrok w zaskarżonej części, to jest w zakresie

zobowiązania skazanego M. B. do naprawienia w całości szkód

wyrządzonych przestępstwami (pkt IV);

2) obciąża Skarb Państwa wydatkami poniesionymi w związku z

rozpoznaniem kasacji.

UZASADNIENIE

Sąd Rejonowy w O., wyrokiem z 9 lipca 2012 r., działając w ramach trybu

określonego w art. 387 k.p.k., skazał M. B. za ciąg przestępstw z art. 286 § 1 k.k. w

zw. z art. 91 § 1 k.k. i za czyn ciągły z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k. w

2

zw. z art. 12 k.k., wymierzył oskarżonemu karę łączną 2 lat pozbawienia wolności,

której wykonanie warunkowo zawiesił na okres próby 5 lat, i karę łączną grzywny, a

nadto - na podstawie art. 72 § 2 k.k. – zobowiązał oskarżonego do naprawienia w

całości szkód wyrządzonych przestępstwami przez zapłatę w terminie 3 lat na rzecz

pokrzywdzonych: I. i M. G. kwoty 190.586,38 zł, B. K. kwoty 674.291,04 zł i M. K.

kwoty 110.159,56 zł. Wyrok ten nie został zaskarżony przez żadną ze stron i

uprawomocnił się w dniu 17 lipca 2012 r.

Kasację od wskazanego wyroku w części dotyczącej orzeczenia obowiązku

naprawienia szkód złożył w trybie art. 521 § 1 k.p.k. na korzyść skazanego

Prokurator Generalny. Zarzucając rażące i mające istotny wpływ na treść

orzeczenia naruszenie art. 415 § 5 k.p.k., polegające na orzeczeniu wobec M. B. na

podstawie art. 72 § 2 k.k. obowiązku naprawienia szkód, mimo że o roszczeniach

wynikających z popełnienia przestępstw przypisanych skazanemu wcześniej

prawomocnie rozstrzygnięto w postępowaniach cywilnych, wniósł o uchylenie

wyroku w zaskarżonej części.

Sąd Najwyższy, zważył co następuje.

Kasacja zasługiwała w całości na uwzględnienie na posiedzeniu bez udziału

stron z racji swej oczywistej zasadności (art. 535 § 5 k.p.k.).

W art. 415 § 5 zd. 2 k.p.k. (w brzmieniu obowiązującym w dacie orzekania

przez Sąd właściwy) ustanowiono zasadę antykumulacyjną, według której

obowiązku naprawienia szkody nie orzeka się, jeżeli o roszczeniu wynikającym z

popełnienia przestępstwa prawomocnie orzeczono. Niedopuszczalne jest – co

potwierdzono w wielu judykatach (zob. wyr. SN z 27 października 2014 r., V KK

299/14) – obejście wskazanego zakazu w ramach jakiegokolwiek trybu

konsensualnego.

Przechodząc na grunt niniejszej sprawy, trzeba stwierdzić, że roszczenia

wynikające z popełnienia oszustw przypisanych M. B. były już przedmiotem

prawomocnych orzeczeń w postępowaniach cywilnych. Wskutek wniesionych

pozwów Sąd Okręgowy w L. nakazami zapłaty z 18 marca 2004 r. i z 16 września

2004 r. oraz Sąd Okręgowy w K. wyrokiem z 22 stycznia 2004 r. zobowiązały M. B.

do zapłacenia na rzecz pokrzywdzonych określonych sum pieniężnych z

odsetkami. Nie budzi wątpliwości, że kwoty objęte obowiązkiem naprawienia szkód,

3

orzeczonym zaskarżonym wyrokiem na podstawie art. 72 § 2 k.k., są tożsame z

roszczeniami, o których rozstrzygnięto prawomocnie w trzech wymienionych

postępowaniach cywilnych.

Warto odnotować, że w art. 415 § 1 zd. 2 k.p.k. (w brzmieniu obowiązującym

od 1 lipca 2015 r.) utrzymana została w procesie karnym komentowana klauzula

antykumulacyjna.

W tym stanie rzeczy – uznając, że nie straciło aktualności zapatrywanie, iż

tryb konsensualny nie stoi na przeszkodzie uchyleniu w postępowaniu kasacyjnym

wyroku tylko w zakresie kary, środka karnego lub innego środka i dopuszcza

możliwość ograniczenia się jedynie do uchylenia wadliwego rozstrzygnięcia bez

konieczności wydawania orzeczenia następczego (zob. wyr. SN z 22 marca 2012

r., V KK 25/12) – Sąd Najwyższy orzekł jak w dyspozytywnej części wyroku. O

kosztach orzeczono po myśli art. 638 k.p.k.