II UK 302/14

Sygn. akt II UK 302/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 15 września 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Zbigniew Korzeniowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Jolanta Frańczak

SSN Krzysztof Staryk

w sprawie z wniosku E. C.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o emeryturę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 15 września 2015 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawczyni od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 21 marca 2014 r.,

oddala skargę kasacyjną.

UZASADNIENIE

Wnioskodawczyni E. C. wniosła o wcześniejszą emeryturę z tytułu

zatrudnienia w szczególnych warunkach jako rozbieracz - wykrawacz w Zakładach

Mięsnych w G. Pozwany organ rentowy decyzją z 18 września 2012 r. odmówił jej

wcześniejszej emerytury, gdyż nie wykazała 15 lat zatrudnienia w szczególnych

warunkach. Sąd Okręgowy w G. wyrokiem z 26 lutego 2013 r. zmienił decyzję

2

pozwanego i przyznał wnioskodawczyni prawo do emerytury z ukończeniem 55

roku życia. Zatrudnienie w szczególnych warunkach znajduje potwierdzenie w

materiale dowodowym. Wnioskodawczyni od czerwca 1975 r. do końca maja 1993

r. pracowała przy rozbiórce mięsa, stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Praca

odbywała się przy taśmie, na której rozbierano tusze. Wnioskodawczyni pracowała

generalnie przy rozbiorze tusz, zajmowała się także drylowaniem mięsa. Otrzymała

świadectwo pracy w szczególnych warunkach z 6 czerwca 1994 r., z którego

wynika, iż świadczyła pracę w szczególnych warunkach od 1 września 1973 r. do

końca maja 1993 r. Świadectwo to należało zweryfikować i wyłączyć okres nauki

zawodu do czerwca 1975 r. Wnioskodawczyni wykonywała pracę bezpośrednio

przy uboju zwierząt, wobec tego była zatrudniona na stanowisku, o którym mowa w

pkt 8, dział X (W rolnictwie i przemyśle rolno-spożywczym), wykaz A do

rozporządzenia z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników

zatrudnionych szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze.

Sąd Apelacyjny wyrokiem z 21 marca 2014 r., po apelacji pozwanego

organu rentowego, zmienił wyrok Sądu Okręgowego i oddalił odwołanie

wnioskodawczyni od decyzji pozwanego. Ustalił, że wnioskodawczyni pracę na

stanowisku rozbieracza - wykrawacza wykonywała dopiero od 20 września 1979 r.

Wcześniej była uczniem w zawodzie masarza od 1 września 1973 r., potem była

robotnikiem przy robotach lekkich od 1 lipca 1975 r. do 19 września 1979 r. Od 20

września 1979 r. do 31 maja 1993 r. pracowała jako rozbieracz - wykrawacz mięsa.

Nieprawidłowo ustalił Sąd Okręgowy, że pracę tą wykonywała już od czerwca

1975 r. Od 24 sierpnia 1979 r. do 24sierpnia 1980 r. wnioskodawczyni korzystała z

bezpłatnego urlopu dla matek pracujących, a zatem okres zatrudnienia w

szczególnych warunkach należy liczyć od 25 sierpnia 1980 r. do końca maja

1993 r. Okres ten wynosi 12 lat, 9 miesięcy i 7 dni, a zatem mniej niż wymagane 15

lat zatrudnienia w szczególnych warunkach - art. 184 ust. 1 pkt 1 ustawy

emerytalnej w związku z § 4 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia w sprawie wieku

emerytalnego. Wnioskodawczyni nie spełniła więc przesłanki zatrudnienia w

szczególnych warunkach, a odmienna ocena Sądu Okręgowego naruszała prawo

materialne i procesowe.

3

W skardze kasacyjnej wnioskodawczyni zarzuciła naruszenie: 1) art. 184 w

związku z art. 32 ust. 1 i 4 ustawy emerytalnej w związku z § 1 ust. 2

rozporządzenia z 7 lutego 1983 r. w związku z działem X poz. 8 załącznik A do tego

rozporządzenia oraz działem X pkt 5 poz. 8 załącznik nr 1 do zarządzenia nr 55

Ministra Rolnictwa i Gospodarki Wodnej z 14 lipca 1983 r. przez ich

niezastosowanie, a tym samym ustalenie rzekomego braku wykonywania przez

wnioskodawczynię pracy w warunkach szczególnych stale i w pełnym wymiarze

czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku; 2) art. 2 k.p.c. w związku z art.

175 ust. 1 i art. 177 Konstytucji RP, art. 217 § 2 k.p.c. w związku z art. 5 k.p.c., art.

227 k.p.c. w związku z art. 382 k.p.c., art. 233 k.p.c., art. 235 k.p.c. w związku z art.

382 k.p.c., art. 386 § 4 k.p.c., przez nierozpoznanie istoty sprawy, nieprawidłowe

gromadzenie materiału dowodowego, niepouczenie wnioskodawczyni o skutkach

ustalonych okoliczności faktycznych, zamknięcie rozprawy pomimo braków

materiału dowodowego oraz „niedoustalonych faktach” mających istotne znaczenie

dla sprawy, a nadto dokonanej przez Sąd Apelacyjny analizie materiału

dowodowego w sposób przekraczający granice swobodnej oceny dowodów oraz

pozbawiony zasad logicznego rozumowania i dalece odbiegający od doświadczenia

życia codziennego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw i dlatego została

oddalona.

Skarga podlega rozpoznaniu tylko w granicach zarzutów jej podstaw (art.

39813

§ 1 k.p.c.). Naruszenie przepisów procesowych ma znaczenie, gdy mogło

mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c.). O wyniku sprawy

zakończonej wyrokiem decyduje właściwie rozumiane i stosowane prawo

materialne. W tym przypadku chodzi o przepis rozporządzenia z 7 lutego 1983 r.,

wykaz A, dział X, pkt 8, czyli o „Prace wykonywane bezpośrednio przy uboju

zwierząt”. Warunkiem stosowania tej regulacji jest więc przede wszystkim ubój

zwierząt i prace bezpośrednio przy nim wykonywane. W tej sprawie nie ustalono,

iżby skarżąca zajmowała się ubojem. Ona sama też nie twierdzi, że dokonywała

4

uboju. Prawo do wcześniejszej emerytury łączy z pracą „wykrawacza mięsa w

wykrawalni mięsa przy peklowaniu w piwnicy”. Nie jest to praca, która może być

ujmowana rodzajowo jako praca wykonywana bezpośrednio przy uboju.

Rozporządzenie w wskazanym przepisie ma na uwadze pracę szczególnie

obciążającą, w której cecha ta łączy się co najmniej funkcjonalnie z czynnością

uboju (pracą wykonywaną bezpośrednio przy uboju). Czym innym jest dalszy etap,

czyli praca nie związana z ubojem a obejmująca obróbkę i przeróbkę mięsa po

uboju w zakładzie mięsnym. Takie etapowe rozgraniczenie wynika z wykładni

literalnej przepisu dział X, pkt 8, wykaz A do rozporządzenia. Praca wykrawacza

mięsa w wykrywalni nie jest więc pracą wykonywaną bezpośrednio przy uboju

zwierząt. Orzecznictwo może obejmować tym przepisem szerszy zakres prac,

jednak należy przyjąć, że warunkiem i punktem wyjścia w ocenie pracy

wykonywanej stale i w pełnym wymiarze bezpośrednio przy uboju jest wpierw sam

ubój zwierząt (por. wyrok Sądu Najwyższego z 10 lutego 2012 r., II UK 125/11). W

przeciwnym razie zatraci się granica przedmiotowa pracy w szczególnych

warunkach i uprawnienie do wcześniejszej emerytury warunkowane pracą

wykonywaną bezpośrednio przy uboju zwierząt zostanie rozszerzone na szereg

dalszych prac przy obróbce i przetwarzaniu mięsa, składających się na dalszy etap

produkcji, które przedmiotowo (rodzajowo) wykraczają poza zakres prac

wykonywanych bezpośrednio przy uboju. Takiej wykładni prawa nie zmienia

odwołanie się przez skarżącą do przepisu działu X, poz. 8 zarządzenia nr 55

Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z 14 lipca 1983 r. w sprawie prac

wykonywanych w szczególnych warunkach, gdyż w konstytucyjnym systemie

prawa nie jest to już źródło prawa (por. wyrok Sądu Najwyższego z 24 września

2014 r., III UK 196/12). Niemniej przepisy branżowe nie są całkowicie bez

znaczenia, gdyż o ile nie mogą stanowić samodzielnej podstawy do ustalania

uprawnienia, to jednak mogą stanowić punkt odniesienia w badaniu i wykładni

przepisów rozporządzenia z 7 lutego 1983 r. Tu jednak poszukiwanie oparcia w

wskazanym zarządzeniu nr 55 Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z 14

lipca 1983 r. nie daje zakładanego rezultatu, gdyż wbrew twierdzeniom skarżącej

nie wymienia się w nim pracy wykrawacza mięsa jako pracy wykonywanej

bezpośrednio przy uboju zwierząt. Przepis działu X, poz. 8 tego zarządzenia

5

wymienia wśród takich prac tylko następujące stanowiska: ubojowiec, parzacz,

jeliciarz, gruczolarz, peklowacz, lekarz wterynarii, weterynaryjny kontroler sanitarny,

oglądacz zwierząt rzeźnych i mięsa w rzeźni. W kręgu tych stanowisk nie ma

wskazywanego przez skarżącą stanowiska „wykrawacza mięsa w wykrywalni mięsa

przy peklowaniu w piwnicy”. Z ustalonego stanu faktycznego nie wynika, iżby

skarżąca pracowała w peklowni jako peklowacz. Błąd ten i zapatrywanie w sprawie

wynika zapewne ze świadectwa pracy w szczególnych warunkach z 6 czerwca

1994 r., w którym podano, iż stanowisko skarżącej „rozbieracz - wykrawacz”

odpowiada pracy z działu X, poz. 8, pkt 5 wykazu stanowiącego załącznik nr 1 do

zarządzenia nr 55. Tak jak wskazano w zarządzeniu tym (Dziennik Urzędowy

Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z 31 października 1983 r. Nr 3, poz.

7) w pkt. 5, poz. 8, dział X, wymienia się stanowisko peklowacza a nie stanowisko

„rozbieracza - wykrawacza” mięsa. Zarządzenie w ogóle nie wymienia takiego

stanowiska w dziale X - prace wykonywane bezpośrednio przy uboju zwierząt.

Analiza ta przeczy więc zaliczeniu przez Sąd Apelacyjny okresu zatrudnienia od 25

sierpnia 1980 r. do 31 maja 1993 r. jako pracy w szczególnych warunkach.

Niezależnie od takiej negatywnej oceny nie jest to okres wystarczający do

emerytury, gdyż wynosi 12 lat, 9 miesięcy i 7 dni. Negatywna kwalifikacja pracy

skarżącej jako nie wykonywanej bezpośrednio przy uboju odnosi się również do

wcześniejszego okresu czyli do zatrudnienia przed 24 sierpnia 1979 r. Sąd

Apelacyjny ustalił, że od 24 sierpnia 1979 r. do 24 sierpnia 1980 r. skarżąca miała

urlop związany z urodzeniem dziecka, zatem przerwa ta nie może być ujęta jako

okres pracy w szczególnych warunkach (por. wyrok Sądu Najwyższego z 4

września 2014 r., I UK 6/14). Okresem pracy w szczególnych warunkach nie może

być też początkowy okres zatrudnienia skarżącej jako ucznia w zawodzie, gdyż nie

można przyjąć stałej pracy, skoro skarżąca obciążana była nauką (por.

postanowienie Sądu Najwyższego z 9 stycznia 2012 r., I UK 262/11). W grę

wchodzi więc okres od 1 lipca 1975 r. do 19 września 1979 r., jednak w tym

zakresie Sąd ustalił, że skarżąca była wówczas zatrudniona jako robotnik przy

pracach lekkich. Taki jest zapis w legitymacji ubezpieczeniowej skarżącej (k. 82

legitymacji w aktach rentowych). Nie była to więc praca wykonywana bezpośrednio

przy uboju zwierząt.

6

Ustalenia stanu faktycznego, na których oparto zaskarżony wyrok wiążą w

ocenie podstawy materialnej skargi (art. 39813

§ 2 k.p.c.). Podstawa procesowa

skargi ustaleń tych nie podważa. Przede wszystkim błąd w wykładni prawa

materialnego i niezasadnie szerokie ujęcie pracy wykrawacza - rozbieracza mięsa

jako pracy wykonywanej bezpośrednio przy uboju powoduje, że tracą na znaczeniu

zarzuty procesowe skargi. Rozbieranie i wykrawanie mięsa nie stanowi pracy w

szczególnych warunkach, jeżeli stanowi etap odrębny od prac wykonywanych

bezpośrednio przy uboju zwierząt (dział X pkt 8 załącznika A do rozporządzenia

Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników

zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze - Dz.U.

Nr 8, poz. 43 ze zm.). Powołane w podstawie procesowej skargi przepisy

Konstytucji art. 175 ust. 1 i art. 177 niewiele wnoszą, gdyż dotyczą innego

przedmiotu. Skarżący powinien dostrzec, że to ustawa zwykła określa

postępowanie przed sądami, co potwierdza ustawa zasadnicza w art. 176 ust. 2. W

tym zakresie nie ma znaczenia zarzut naruszenia art. 2 k.p.c., gdyż sprawę

rozpoznał właściwy Sąd powszechny. Nie naruszył art. 386 § 4 k.p.c. skoro

uwzględnił apelację i orzekł co do istoty sprawy. Stosował więc art. 386 § 1 k.p.c.

Nie został naruszony art. 382 k.p.c., gdyż skarżąca nie wskazuje jaki materiał w

sprawie został pominięty. Czym innym jest ocena dowodów i stosowanie art. 233 §

1 k.p.c., albowiem jest to zadanie sądu powszechnego i wobec ograniczenia

wynikającego z art. 3983

§ 3 k.p.c. nie jest to przepis, który może być podstawą

zarzutu skargi kasacyjnej. Ocena materiału nie jest logicznie nieprawidłowa. Brak

jest podstaw do stwierdzenia naruszenia art. 235 k.p.c. Sąd drugiej instancji nie był

zobowiązany do powtórzenia dowodu z zeznań świadków, zwłaszcza wobec

wykładni prawa materialnego wyżej przedstawionej. W sprawie nie został

naruszony art. 227 k.p.c., gdyż Sąd nie odmówił przeprowadzenia dowodu.

Przeciwnie przeprowadził wszystkie dowody zawnioskowane przez skarżącą.

Zostali przesłuchani wszyscy wnioskowani świadkowie. Nie ma więc podstaw do

stwierdzenia naruszenia art. 5 k.p.c., gdyż przepis ten jest opacznie rozumiany, jeśli

skarżąca wymaga od sądu zastępowania jej w jej podstawowej roli procesowej

wskazywania stanu faktycznego stanowiącego podstawę żądania lub dalszego

materiału dowodowego. Takiego (dalszego) materiału dowodowego skarga nie

7

wskazuje, dlatego nie ma podstaw do stwierdzenia naruszenia art. 217 k.p.c. przez

brak dostatecznego wyjaśnienia spornych okoliczności, tym bardziej, że nie

zarzuca się naruszenia art. 232 k.p.c. przez brak działania Sądu z urzędu.

Reasumując podstawy kasacyjne skargi nie są zasadne. Procesowa, gdyż

nie wykazano naruszenia przepisów postępowania. Materialna, gdyż skarżąca

niewłaściwe łączy pracę „wykrawacza mięsa w wykrawalni mięsa przy peklowaniu

w piwnicy” z pracą wykonywaną bezpośrednio przy uboju zwierząt. Nie jest to praca

bezpośrednio przy uboju zwierząt i ocena ta negatywnie odnosi się również do

okresu aprobowanego przez Sąd Apelacyjny. Innymi słowy skarżąca nie wykazała

wymaganego okresu pracy w szczególnych warunkach warunkującego prawo do

wcześniejszej emerytury.

Z tych motywów orzeczono jak w sentencji (art. 39814

k.p.c.).