II UK 344/14

Sygn. akt II UK 344/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 15 września 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Zbigniew Korzeniowski (przewodniczący)

SSN Jolanta Frańczak (sprawozdawca)

SSN Krzysztof Staryk

w sprawie z wniosku D. V.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w O.

o wysokość kapitału początkowego,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 15 września 2015 r.,

skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 11 września 2013 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w O. wyrokiem z 26

lutego 2013 r. zmienił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w O. z

dnia 5 listopada 2012 r. i przyznał wnioskodawczyni D. V. prawo do ustalenia

2

kapitału początkowego przy uwzględnieniu przebytych w Polsce okresów

składkowych i nieskładkowych.

Sąd Okręgowy ustalił, że wnioskodawczyni D. V. (urodzona 19 września

1950 r.) posiada przebyte w Polsce następujące okresy ubezpieczenia: od dnia 26

marca 1969 r. do dnia 10 maja 1977 r., od dnia 13 maja 1977 r. do dnia 8 czerwca

1977 r., od dnia 1 września 1977 r. do dnia 10 lipca 1978 r., od dnia 1 sierpnia 1978

r. do dnia 30 października 1978 r., od dnia 31 marca 1979 r. do dnia 22 kwietnia

1979 r., od dnia 1 września 1979 r. do dnia 14 listopada1980 r., od dnia 14 lutego

1981 r. do dnia 28 kwietnia 1985 r., od dnia 8 maja 1985 r. do dnia 17 września

1985 r. oraz od dnia 1 października 1985 r. do dnia 22 grudnia 1987 r.

Wnioskodawczyni z dniem 6 listopada 1987 r. przesiedliła się do Niemiec,

uzyskując prawo do stałego pobytu.

W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Okręgowy, wskazując na treść art.

173 i 174 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych (obecnie jednolity tekst: Dz.U. z 2015 r., poz. 748),

stwierdził, że celem kapitału początkowego jest odtworzenie okresów składkowych i

nieskładkowych przebytych do dnia 1 stycznia 1999 r. oraz wysokości opłacanych

składek na koncie każdego ubezpieczonego. Mechanizm tego odtwarzania polega

na ustaleniu emerytury hipotetycznej, a więc emerytury w wysokości, w jakiej

przysługiwałaby ona ubezpieczonemu, gdyby prawo do tego świadczenia nabył w

dniu 1 stycznia 1999 r. i pomnożeniu tak ustalonej kwoty przez wyrażone w

miesiącach średnie trwanie życia osób w wieku 62 lat. Sąd Okręgowy podniósł,

że wnioskodawczyni urodziła się po dniu 31 grudnia 1948 r. i przed dniem 1

stycznia 1999 r. były odprowadzane składki na jej ubezpieczenie społeczne,

a zatem brak przeszkód prawnych do ustalenia jej kapitału początkowego.

W stosunku do wnioskodawczyni nie ma zastosowania umowa zawarta w dniu 9

października 1975 r. pomiędzy Polską Rzeczpospolitą Ludową a Republiką

Federalną Niemiec o zaopatrzeniu emerytalnym i wypadkowym, ponieważ znajduje

ona zastosowanie wyłącznie do osób, które uprawnienia emerytalne nabyły do dnia

31 grudnia 1990 r. Tymczasem D. V. nie nabyła uprawnień emerytalnych do dnia

31 grudnia 1990 r., a ustalenie kapitału początkowego nie należy do kategorii

świadczeń emerytalnych ani rentowych. Stanowi ono samodzielną instytucję

3

prawną, która została wprowadzona ustawą z dnia 17 grudnia 1998 r. o

emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i jest związana z

zasadami ustalania emerytury, którą oblicza się na podstawie sumy składek

zgromadzonych na indywidualnym koncie emerytalnym w całym okresie

ubezpieczenia.

Powyższy wyrok zaskarżył apelacją Zakład Ubezpieczeń Społecznych

Oddział w O., zarzucając naruszenie prawa materialnego, a to art. 174 ust. 2 pkt 1

ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych oraz art. 8 i 10 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego Rady (WE)

nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów

zaopatrzenia społecznego (Dz.U.UE.L.2004.166.1 ze zm.).

Sąd Apelacyjny – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 11

września 2013 r. oddalił apelację.

Sąd Apelacyjny w pierwszej kolejności stwierdził, że akceptuje w całości

ustalenia faktyczne i rozważania prawne Sądu pierwszej instancji. Przytaczając

art. 173 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych podkreślił, że nie wynika z jego treści żadne

ograniczenie dla ubezpieczonych mających obecnie miejsce zamieszkania za

granicą i tam częściowo przebyte okresy ubezpieczenia do ustalenia kapitału

początkowego, jeśli mają oni także okresy podlegania polskiemu prawu

ubezpieczeń społecznych, za które opłacono składki. Ponadto, w ocenie Sądu

Apelacyjnego, przepisy rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr

883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. nie mają zastosowania w stosunku do

ustalania kapitału początkowego bowiem odnoszą się do sumowania okresów

ubezpieczenia z uwzględnieniem odpowiedniego ustawodawstwa danego państwa

członkowskiego celem ustalania prawa do świadczeń z ubezpieczeń społecznych i

ich wysokości dla ubezpieczonych mających staż zagraniczny lub staż

ubezpieczeniowy w kilku państwach Unii Europejskiej. Oznacza to, że sprawy o

ustalenie kapitału początkowego nie są objęte uregulowaniami tego

rozporządzenia, ponieważ kapitał początkowy jedynie w sposób pośredni wywiera

wpływ na późniejsze ustalenie prawa do emerytury i jej wysokości. W konsekwencji

w celu ustalenia kapitału początkowego należy zastosować wyłącznie polskie

4

przepisy, a zatem art. 174 ust. 2 w związku z art. 6 i 7 ustawy o emeryturach i

rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Takie stanowisko wynika z wyroku

Sądu Najwyższego z dnia 2 września 2009 r., II UK 30/09 (OSNP 2011 nr 9-10,

poz. 128). Odrębną kwestią będzie natomiast ustalanie w przyszłości emerytury

wnioskodawczyni w zależności od wskazanego przez nią systemu emerytalnego.

Sąd Apelacyjny uznał, że do sytuacji prawnej wnioskodawczyni nie będzie

miała zastosowania umowa polsko-niemiecka z 1975 r., ani też późniejsza umowa

między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Federalną Niemiec o zabezpieczeniu

społecznym, sporządzona w Warszawie dnia 8 grudnia 1990 r. (Dz.U. z 1991 r.

Nr 108, poz. 468). Wynika to z przepisów przejściowych tej ostatniej umowy,

a mianowicie jej art. 27 ust. 1, który stanowi, że umowę stosuje się w zakresie

zaopatrzenia emerytalnego i wypadkowego do wszystkich uprawnień z tytułu

okresów ubezpieczenia i wypadków przy pracy (chorób zawodowych), które zostały

przebyte lub powstały po dniu 31 grudnia 1990 r. na terytorium jednej z

umawiających się stron. Natomiast przepisy ust. 2 art. 27 umowy z dnia 8 grudnia

1990 r. stanowią, że akt ten nie narusza roszczeń i uprawnień, nabytych do dnia 1

stycznia 1991 r. w jednej z umawiających się stron na podstawie Umowy z dnia 9

października 1975 r. między Polską Rzecząpospolitą Ludową a Republiką

Federalną Niemiec o zaopatrzeniu emerytalnym i wypadkowym, tak długo, jak te

osoby, także po dniu 31 grudnia 1990 r., będą mieszkać na terytorium tej

umawiającej się strony. W odniesieniu do roszczeń tych osób w zaopatrzeniu

emerytalnym i wypadkowym nadal obowiązują postanowienia Umowy z 1975 r.; w

tym wypadku dla warunków powstania roszczenia i wysokości świadczenia

właściwe są przepisy prawne obowiązujące w odnośnym miejscu zamieszkania dla

okresów ubezpieczenia i wypadków przy pracy (chorób zawodowych), które tam

zostały przebyte lub powstały. Dla roszczeń i uprawnień istniejących dnia 2

października 1990 r. zgodnie z Umową z dnia 13 lipca 1957 r. między Polską

Rzecząpospolitą Ludową i Niemiecką Republiką Demokratyczną o współpracy w

dziedzinie polityki społecznej (Umowa z 1957 r.) pozostają miarodajne przepisy

prawne, które obowiązują dla okresów ubezpieczenia i wypadków przy pracy

(chorób zawodowych), które zostały przebyte lub powstały w istniejącym dnia 2

października 1990 r. miejscu zamieszkania. A zatem umowa międzynarodowa z

5

1975 r. znalazłyby zastosowanie, gdyby wnioskodawczyni przesłanki uprawniające

ją do emerytury spełniła przed 1 stycznia 1991 r., co nie miało miejsca w

rozpoznawanej sprawie.

W skardze kasacyjnej od tego wyroku, zaskarżając go w całości,

pełnomocnik organu rentowego zarzucił:

1) naruszenie prawa materialnego - art. 8 i 10 rozporządzenia

Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w

sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.U.UE. L

2004.166.1 ze zm.; Polskie wydanie specjalne Dz.Urz. UE 2004, rozdz. 5, t. 5 –

dalej rozporządzenie 883/2004) oraz art. 4 ust. 1 umowy pomiędzy Polską

Rzecząpospolitą Ludową a Republiką Federalną Niemiec z dnia 9 października

1975 r. o zaopatrzeniu emerytalnym i wypadkowym (Dz.U. Nr 16, poz. 101)

poprzez ich niezastosowanie i w konsekwencji przyjęcie, że kapitał początkowy dla

osoby mieszkającej w Niemczech nieprzerwanie od 1990 r. przyznaje organ

rentowy na podstawie przepisów art. 173 i 174 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o

emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U.

z 2015 r., poz. 748), a także naruszenie przepisów art. 173 i 174 ustawy o

emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych poprzez ich

niewłaściwe zastosowanie, będące konsekwencją przyjęcia, że w rozpoznawanej

sprawie dla oceny przesłanek ustalenia kapitału początkowego właściwe są

przepisy prawa polskiego;

2) naruszenie przepisów postępowania mogących mieć wpływ na wynik

sprawy, a mianowicie art. 328 § 2 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c. poprzez

niewyjaśnienie podstawy prawnej wyroku Sądu drugiej instancji, a w szczególności

nie odniesienie się do sformułowanego w apelacji organu rentowego zarzutu

naruszenia przepisów prawa materialnego.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie

sprawy Sądowi drugiej instancji do ponownego rozpoznania oraz orzeczenia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

Zarzuty wskazane w podstawach skargi kasacyjnej organ rentowy

uzasadniał tym, że poza sporem pozostaje, iż niemiecka instytucja

ubezpieczeniowa potwierdziła stosowanie do wnioskodawczyni umowy z 1975 r.,

6

co powoduje, że stosownie do art. 4 tej umowy renty z ubezpieczenia społecznego

przyznaje, według obowiązujących ją przepisów, instytucja ubezpieczeniowa

państwa, na którego terytorium osoba uprawniona mieszka. Natomiast kapitał

początkowy jest integralną częścią wysokości emerytury, do której

wnioskodawczyni może nabyć prawo, a kwestię ustalenia prawa do emerytury dla

osoby mieszkającej w Niemczech regulują obecnie przepisy rozporządzenia

883/2004. Ponadto skarżący zarzucił, iż stosując przepisy umowy z 1975 r. należy

mieć na względzie zakaz kumulacji świadczeń wynikający z art. 10 rozporządzenia

883/2004, a ostateczne decyzje wiążą sąd, jak i inne organy, stąd konsekwencją

ustalenia kapitału początkowego osobie, która objęta jest postanowieniami umowy

z 1975 r. będzie konieczność wyliczenia emerytury przy uwzględnieniu kapitału

początkowego, a to narusza zakaz kumulacji świadczeń.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności analizy wymaga zarzut naruszenia prawa

procesowego - art. 328 § 2 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c., jako zmierzający

do zakwestionowania wyroku z uwagi na nieodniesienie się przez Sąd drugiej

instancji do sformułowanego przez organ rentowy w apelacji zarzutu naruszenia

prawa materialnego. W orzecznictwie wskazuje się, że naruszenie art. 328 § 2

k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c. może stanowić usprawiedliwioną podstawę

skargi kasacyjnej wtedy, gdy uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie ma

wszystkich koniecznych elementów, bądź zawiera kardynalne braki, które

uniemożliwiają kontrolę kasacyjną, czyli, gdy stwierdzone wady mogły mieć

szczególnie negatywny wpływ na wynik sprawy (por. wyroki Sądu Najwyższego:

z dnia 3 października 2012 r., II PK 64/12, LEX nr 1243026; z dnia 2 czerwca

2011 r., I CSK 581/10, LEX nr 950715; z dnia 6 lipca 2011 r., I CSK 67/11, LEX nr

970061; z dnia 18 października 2011 r., II UK 51/11, LEX nr 1110977; z dnia 15

grudnia 2011 r., II PK 80/11, LEX nr 1163328). Wbrew odmiennemu przekonaniu

skarżącego, uzasadnienie Sądu Apelacyjnego zawiera wszystkie elementy

konstrukcyjne konieczne do odtworzenia procesu motywacyjnego zarówno w

zakresie podstawy faktycznej, jak i prawnej rozstrzygnięcia, a zatem odpowiada

7

wymogom art. 328 § 2 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c. Ponadto skarżący

kwestionując brak odniesienia się Sądu drugiej instancji w uzasadnieniu do

zarzutów apelacji nie powołuje się na naruszenie art. 378 § 1 k.p.c., który stanowi o

obowiązku rozważenia wszystkich zarzutów i wniosków podniesionych w apelacji.

Uzasadnione są natomiast podstawy skargi odnoszące się do naruszenia

prawa materialnego. Zgodnie z art. 174 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o

emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U.

z 2015 r., poz. 748, dalej jako ustawa emerytalna) przy ustalaniu kapitału

początkowego przyjmuje się przebyte przed dniem wejścia w życie tej ustawy

(polskie) okresy składkowe, o których mowa w art. 6 ustawy emerytalnej. Co do

zasady więc, należałoby przyjąć, że okresy ubezpieczenia wnioskodawczyni

przebyte przed datą przesiedlenia się do Niemiec podlegają uwzględnieniu przy

ustalaniu kapitału początkowego, ponieważ są to okresy polskie. Jest to zresztą

generalna zasada, jaka jest stosowana w dziedzinie zabezpieczenia społecznego,

wynikająca również z umów międzynarodowych. Okresy ubezpieczenia uwzględnia

się w tym państwie, w którym zostały one przebyte, chyba że co innego wynika

właśnie z przedmiotowych umów. Na gruncie ustawy emerytalnej znajduje to wyraz

w art. 8, który stanowi, że przy ustalaniu prawa do emerytury i renty oraz przy

obliczaniu ich wysokości uwzględnia się okresy ubezpieczenia za granicą, jeżeli tak

stanowią umowy międzynarodowe. Brak natomiast regulacji wskazującej, jakich

okresów nie uwzględnia się. W tym zakresie należy również stosować reguły

wynikające z umów międzynarodowych, na podstawie art. 91 Konstytucji RP, nie

zaś w oparciu o odesłanie wynikające z art. 8 ustawy emerytalnej.

W tym stanie rzeczy rację ma organ rentowy wskazując, że istota

rozpoznawanej sprawy sprowadza się do tego, czy polski okres ubezpieczenia

wnioskodawczyni, przypadający przed datą przesiedlenia się do Niemiec przed

dniem 1 stycznia 1991 r., jest w świetle art. 27 ust. 2 umowy z 1990 r. w związku z

art. 4 ust. 2 umowy z 1975 r. okresem ubezpieczenia w rozumieniu art. 174 ust. 2

pkt 1 ustawy emerytalnej uwzględnianym dla celów obliczania kapitału

początkowego.

Sąd Najwyższy w sprawie o podobnym stanie faktycznym i prawnym w

wyroku z dnia 24 czerwca 2015 r., II UK 278/14 (LEX nr 1764811) stwierdził,

8

że warunkiem stosowania przepisów unijnej koordynacji jest skorzystanie ze

swobody przemieszczania się oraz wystąpienie okoliczności bądź zdarzenia, które

ma znaczenie dla nabycia, ustalenia bądź realizacji prawa do świadczenia z sytemu

zabezpieczenia społecznego danego państwa członkowskiego. Na taką

perspektywę wskazuje art. 3 w związku z art. 6 rozporządzenia 883/2004. Ostatnia

z wymienionych regulacji odnosi się wprawdzie do zasady sumowania okresów,

lecz mowa w niej o „nabyciu, zachowaniu, przysługiwaniu lub odzyskaniu prawa do

świadczeń”, a odnosząc to sformułowanie do zakresu przedmiotowego koordynacji

(art. 3 tego rozporządzenia), należy skonstatować, że zakresem regulacji objęte są

wszystkie etapy nabywania prawa do świadczenia, o ile w przeszłości wystąpiło

zdarzenie bądź okoliczność w innym państwie członkowskim, mająca wpływ na to

uprawnienie. W przypadku wnioskodawczyni, do czasu przystąpienia Polski do Unii

Europejskiej, okresy ubezpieczenia przed datą przesiedlenia się do Niemiec przed

dniem 1 stycznia 1991 r. były uwzględniane jako okresy ubezpieczenia państwa

miejsca zamieszkania (tutaj niemieckie). Z dniem 1 maja 2004 r., umowy te zostały

zastąpione rozporządzeniami 1408/71 i 574/72 - to ostatnie z dnia 21 marca 1972 r.

w sprawie wykonywania rozporządzenia (EWG) nr 1408/71 w sprawie stosowania

systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób

prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin

przemieszczających się we Wspólnocie (Dz.U.UE. L 1972.74.1 ze zm.), a później

rozporządzeniami 883/2004 i 987/2009 - to ostatnie z dnia 16 września 2009 r.

dotyczącego wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie

koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.U.UE. L 2009.284.1 ze

zm.). W kontekście tych regulacji, pojawia się zatem problem, dopuszczalności

stosowania zasad wynikających z umów międzynarodowych w zakresie

uwzględniania okresów ubezpieczenia. Dotyczy to również prawnej kwalifikacji

polskich okresów ubezpieczenia przed dniem 1 stycznia 1991 r., które w

okolicznościach sprawy, były do czasu przystąpienia Polski do Unii Europejskiej w

związku z miejscem zamieszkania wnioskodawczyni w Niemczech, traktowane jako

okresy niemieckie. Złożenie wniosku w Polsce o ustalenie kapitału początkowego,

do którego nie stosuje się wprawdzie żadnego przepisu dotyczącego koordynacji

świadczeń z tytułu „starości”, nie zmienia faktu, że konieczne jest rozstrzygnięcie,

9

czy okresy te mają być nadal traktowane jako okresy niemieckie, w związku z

zamieszkiwaniem przez wnioskodawczynię na terytorium Niemiec, czy też zgodnie

z jej wnioskiem jako okresy polskie. Tak więc w okolicznościach sprawy nie tyle

idzie o ustalenie, czy sprawa o ustalenie kapitału początkowego podlega przepisom

unijnej koordynacji, ile rozstrzygnięcie, czy polski okres ubezpieczenia sprzed daty

przesiedlenia się do Niemiec (przed 1 stycznia 1991 r.) i uznany – w związku

zamieszkiwaniem w tym kraju - za okres ubezpieczenia niemieckiego, może być po

przystąpieniu Polski do Unii Europejskiej uwzględniony przy obliczaniu kapitału

początkowego.

Wstępnie trzeba zwrócić uwagę, że do stanu faktycznego rozpoznawanej

sprawy odnosi się szereg zmieniających się regulacji, biorąc pod uwagę

przesiedlenie się wnioskodawczyni do Niemiec, stąd konieczne jest ich

przedstawienie, zwłaszcza gdy chodzi o kwalifikację prawną okresów

ubezpieczenia dla celów ustalenia prawa do świadczenia przypadających przed

datą przesiedlenia się do Niemiec. Podstawowe znaczenie ma umowa z 1975 r.,

a zwłaszcza jej art. 4 i 5. Pierwszy z nich w ust. 1 stanowił, że: a) renty z

zaopatrzenia emerytalnego przyznaje, według obowiązujących ją przepisów,

instytucja ubezpieczeniowa państwa, na którego terytorium osoba uprawniona

mieszka, b) instytucja miejsca zamieszkania uwzględnia według obowiązujących ją

przepisów okresy ubezpieczenia, okresy zatrudnienia oraz okresy z nimi zrównane

w drugim państwie w taki sposób, jak gdyby zaistniały na terytorium pierwszego

państwa (ust. 2) oraz c) renty przysługują tylko przez okres zamieszkiwania na

terytorium państwa, którego instytucja ustaliła rentę. Z przepisu art. 5 umowy z

1975 r. natomiast wynikało, że jeżeli rencista zmieni miejsce pobytu i zamieszka na

terytorium drugiego państwa, to wypłata renty jest wstrzymywana (ust. 1),

a instytucja miejsca nowego zamieszkania decyduje o prawie do renty za okres od

wstrzymania wypłaty renty, uwzględniając okresy ubezpieczenia, zatrudnienia i

okresy zrównane w państwie poprzedniego zamieszkania. Oznacza to, że umowa z

1975 r. wprowadzała swego rodzaju fikcję uznawania okresów ubezpieczenia za

okresy prawa miejsca zamieszkania.

Powyższe uległo jednak zmianie na podstawie umowy z 1990 r., w której

przyjęto zasadę tzw. proporcjonalnego ustalania prawa do świadczeń emerytalnych

10

i rentowych (art. 17-18 umowy z 1990 r.), co miało ten skutek, że instytucja danego

państwa ustalała prawo do świadczeń, uwzględniając jedynie okresy

ubezpieczenia, zamieszkania lub zrównane z nimi przypadające tylko w tym

państwie. Od tej reguły wyjątek wprowadzał art. 19 ust. 4, który stanowił,

że pozostają nienaruszone niemieckie przepisy prawne dotyczące świadczeń za

okresy ubezpieczenia, które nie zostały przebyte na obszarze Republiki Federalnej

Niemiec, jak również dotyczące świadczeń za okresy zaliczone zgodnie z prawem

o rentach obcych. W istocie chodziło o regulacje ustawy o rentach obcych

(„Fremdrentengesetz”), która zresztą obowiązuje w Niemczech do dnia dzisiejszego

(wersja jednolita opublikowana dnia 25 lutego 1960 r., BGBl. I s. 93, 94 i nast. – ze

zm.) i dotyczy uprawnień emerytalnych i rentowych osób wypędzonych bądź

tzw. przesiedleńców. Jej podstawową zasadą jest uwzględnianie zagranicznych

okresów ubezpieczenia, zatrudnienia bądź okresów z nimi zrównanych tak, jak

gdyby zostały przebyte na terytorium Niemiec. Innymi słowy, na podstawie umowy

z 1990 r. obowiązywała tzw. zasada proporcjonalności, chyba że chodziło o okresy

zaliczone zgodnie z prawem o rentach obcych, w przypadku których w mocy

pozostawała zasada miejsca zamieszkania.

Przedstawiona powyżej regulacja uległa modyfikacji po przystąpieniu Polski

do Unii Europejskiej. Po akcesji zastosowanie znalazły rozporządzenia 1408/71

oraz 574/72. Relację umów z 1975 r i 1990 r. do rozporządzeń unijnych regulował

art. 7 ust. 2 lit. c rozporządzenia 1408/71. Wprawdzie rozporządzenie zastępowało

konwencje o zabezpieczeniu społecznym (art. 6 rozporządzenia), lecz w mocy

pozostały określone postanowienia konwencji o zabezpieczeniu społecznym, do

których Państwa Członkowskie przystąpiły przed datą wejścia w życie

rozporządzenia, o ile były one korzystniejsze dla beneficjentów albo, jeżeli wynikały

ze szczególnych okoliczności o charakterze historycznym, a ich skutek był

ograniczony w czasie, pod warunkiem, że zostały wymienione w załączniku III.

W jego pkt 19 została uwzględniona: a) umowa z 1975 r. zgodnie z warunkami i

zakresem określonymi w art. 27 ust. 2-4 umowy z 1990 r. oraz b) art. 11 ust. 3,

art. 19 ust. 4, art. 27 ust. 5 i art. 28 ust. 2 umowy z 1990 r. Z regulacji tych wynika,

że o ile umowa z 1975 r. znajdowała zastosowanie wyłącznie w zakresie

wskazanym w art. 27 ust. 2 - 4 umowy z 1990 r., o tyle wprost odsyłano do art. 11

11

ust. 3, art. 19 ust. 4, art. 27 ust. 5 i art. 28 ust. 2 umowy z 1990 r. Szczególne

znacznie miało odwołanie się wprost do art. 19 ust. 4 umowy z 1990 r.

Tak więc osoba, która przed dniem 1 stycznia 1991 r. przesiedliła się do

Niemiec, miała w okresie obowiązywania w Polsce rozporządzeń 1408/71 i 574/72

prawo do ustalenia prawa do emerytury w Polsce z tytułu polskich okresów

ubezpieczenia przypadających przed powyższą datą, chyba że zostały one

uwzględnione dla celów ustalania prawa do emerytury w Niemczech na podstawie

niemieckich przepisów znajdujących zastosowanie na podstawie art. 19 ust. 4

umowy z 1990 r. Takie rozwiązanie znajdowało również swoje oparcie w zakazie

kumulacji świadczeń, wyrażonym w art. 12 rozporządzenia 1408/71, który stanowił

że nie można nabyć świadczeń za ten sam okres ubezpieczenia. Jeśli zatem okres

ubezpieczenia, zamieszkania bądź zrównany z nim, przypadał przed datą

przesiedlenia się, to mógł być on uwzględniany wyłącznie jeden raz przez instytucję

jednego państwa członkowskiego. Kwestie te szczegółowo analizuje wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 14 maja 2014 r., II UK 456/13 (M.P.Pr. 2014 nr 8, s. 438-441).

Odrębny problem dotyczył natomiast zagadnienia, czy konieczne było

spełnienie warunku zamieszkania na terytorium danego państwa członkowskiego w

okresie obowiązywania rozporządzenia 1408/71 i rozporządzenia 574/72, w celu

uwzględnienia polskich okresów ubezpieczenia przypadających przed dniem 1

stycznia 1991 r. Z prawnego punktu widzenia chodzi o relację art. 19 ust. 4 umowy

z 1990 r. do jej art. 27 ust. 2, bowiem w art. 7 ust. 2 lit. c rozporządzenia 1408/71

warunek miejsca zamieszkania nie był sformułowany. Zdaniem Sądu Najwyższego

klauzula szczególnych okoliczności historycznych nawiązujących właśnie do tej

kwestii, nakazywała jednak interpretację przedstawionej regulacji zarówno w

kontekście art. 19 ust. 4 i art. 27 ust. 2 umowy z 1990 r. Dekodowanie normy

prawnej powinno się odbywać w oparciu o zespół przepisów wskazanych w pkt 19

załącznika III rozporządzenia 1408/71, zaś osiągnięcie ich spójności nakazywałoby

interpretację umowy z 1975 r. (zgodnie z warunkami i zakresem określonym w

art. 27 ust. 2-4 umowy z 1990 r.) w zgodzie z art. 19 ust. 4 umowy z 1990 r. To z

kolei oznaczałoby – z historycznego punktu widzenia – uwzględnienie zasad

uznawania okresów ubezpieczenia wynikających z umowy z 1975 r. Wskazywałaby

na to w szczególności wykładnia art. 27 ust. 2 umowy z 1975 r., w którym stwierdza

12

się, że umowa ta nie narusza „roszczeń i uprawnień” nabytych do dnia 1 stycznia

1991 r. w jednej z umawiających się stron na podstawie umowy z 1975 r. tak długo,

jak osoby te, także po dniu 31 grudnia 1990 r., będą mieszkać na terytorium

umawiającej się strony. O ile pojęcie „roszczeń”, które mogą być dochodzone od

podmiotów zobowiązanych faktycznie wskazuje na już nabyte uprawnienia (tak jak

przyjęto w wyrokach Sądu Najwyższego z dnia 19 maja 2009 r., II UK 362/08 oraz z

dnia 20 stycznia 2010 r., II UK 152/09, OSNP 2011 nr 13-14, poz. 193), o tyle w

przypadku terminu „uprawnień” należałoby przyjąć, że chodzi o wszelkie

uprawnienia wynikające z umowy z 1975 r., obejmujące także te dotyczące

ekspektatywy poszczególnych praw, a więc również uwzględnienia okresów

ubezpieczenia. To pozwala na wyrażenie stanowiska, że od miejsca zamieszkania

(jego zmiany) uzależniona jest nie tylko sytuacja osób, które nabyły prawo do

świadczeń przed dniem 1 stycznia 1991 r., ale od tego kryterium (miejsca

zamieszkania) uzależnione jest także poszanowanie (pod warunkiem dalszego

zamieszkania w danym państwie) wszelkich uprawnień, które zostały nabyte przed

tą datą na terytorium jednej umawiającej się strony.

W konkluzji tej części rozważań, należałoby zatem stwierdzić, że w okresie

obowiązywania rozporządzeń 1408/71 i 574/72, generalną regułą ustalania prawa

do świadczeń emerytalnych była tzw. zasada proratyzacji, nakazująca ustalanie

prawa do świadczenia wyłącznie w oparciu o okresy ubezpieczenia, zamieszkania

lub zrównane z nimi przebyte na terytorium danego państwa członkowskiego

(podobnie zresztą ta kwestia była uregulowana w umowie z 1990 r.). Tak więc

osobie, która posiada polskie okresy ubezpieczenia ustalane jest z tego tytułu

prawo do świadczenia przez polski organ rentowy. Od tej zasady możliwe były

jednak wyjątki, które wynikają m.in. z umów dwustronnych, do których stosowano

art. 6 i 7 rozporządzenia 1408/71 (art. 7 ust. 2 lit. c tego aktu prawnego). Na tej

podstawie, w relacji pomiędzy Polską i Niemcami możliwe było traktowanie

okresów ubezpieczenia, zamieszkania lub zrównanych z nimi, przypadających na

terytorium jednego państwa, tak jakby były one przebyte na terytorium drugiego

państwa, pod warunkiem dalszego zamieszkiwania na terytorium tego drugiego

państwa. Wynika to zarówno z art. 19 ust. 4 umowy z 1990 r., jak również z jej

art. 27 ust. 2.

13

Większe problemy nastręcza natomiast prawna kwalifikacja okresów

ubezpieczenia sprzed przesiedlenia się i nabycia na ich podstawie świadczenia w

świetle rozporządzeń 883/2004 i 987/2009. Jeśli chodzi o generalną zasadę

proporcjonalnego ustalania świadczeń, aktualne pozostają wcześniejsze

rozważania, a więc zasadą jest ustalanie świadczenia (emerytury) proporcjonalnej.

Natomiast w przypadku relacji umów międzynarodowych do rozporządzeń

koordynacyjnych, to wprawdzie art. 8 ust. 1 rozporządzenia 883/2004 (regulujący tę

kwestię) jest odpowiednikiem art. 6 i 7 rozporządzenia 1408/71, lecz na podstawie

załącznika II tego pierwszego rozporządzenia pozostaje w mocy wyłącznie umowa

z 1975 r. w zakresie, w jakim określa to art. 27 ust. 2- 4 umowy z 1990 r.

Nie uwzględnia się zatem art. 19 ust. 4 umowy z 1990 r. W załączniku wyraźnie

stwierdza się jednak, że chodzi o „zachowanie na podstawie umowy z 1975 r.

statusu prawnego osób, które zamieszkały na terytorium Niemiec lub Polski przed

dniem 1 stycznia 1991 r. i które nadal tam zamieszkują”. W tym świetle pojawiają

się dwa problemy. Pierwszy związany z interpretacją art. 27 ust. 2-4 umowy z

1990 r. oraz drugi nakazujący rozważanie dopuszczalności uzależnienia

zachowania prawnego statusu od kryterium zamieszkiwania na terytorium danego

państwa członkowskiego. Co się tyczy zakresu zastosowania art. 27 ust. 2-4

umowy z 1990 r., to został on już przedstawiony w rozważaniach dokonanych

powyżej, przy czym zawarta tam argumentacja zostaje wzmocniona, uwzględniając

okoliczność, że w załączniku II jest mowa o konieczności zachowania na podstawie

umowy z 1975 r. „statusu prawnego” osób, które zamieszkały na terytorium

Niemiec lub Polski przed dniem 1 stycznia 1991 r. i które nadal tam zamieszkują.

Oznacza to, że jeśli osoba przesiedliła się na terytorium jednego państwa i nabyła

prawo do uwzględnienia okresów ubezpieczenia, zamieszkania lub zrównanych z

nimi, tak jakby były one przebyte w tym państwie, to przedmiotowe uprawnienie

wyznaczające jej „status prawny” zostaje zachowane pod warunkiem dalszego

zamieszkiwania na tym terytorium. Jeśli zatem przed dniem 1 stycznia 1991 r.,

osoba, która się przesiedliła, nabyła na podstawie umowy z 1975 r. (bądź

przepisów obowiązujących w miejscu zamieszkania), określone uprawnienia, w tym

do traktowania okresów ubezpieczenia, zamieszkania bądź zrównanych z nimi,

tak jak gdyby zostały one przebyte na terytorium nowego miejsca zamieszkania,

14

to uprawnienia te zostają uwzględnione również w okresie obowiązywania

rozporządzeń 883/2004 i 987/2009, przy czym warunkiem uwzględnienia tych

okresów, jest zamieszkiwanie na terytorium danego państwa członkowskiego.

Gdy natomiast idzie o warunek miejsca zamieszkania, trzeba zauważyć,

że w przypadku koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego uchylenie

zasad dotyczących miejsca zamieszkania dotyczy wyłącznie świadczeń

pieniężnych i to pod warunkiem, że kwestia ta nie została uregulowana inaczej

(art. 7 rozporządzenia 883/2004). Podobne zastrzeżenie (braku odmiennego

uregulowania) można również odnaleźć w zasadach: równego traktowania

świadczeń, dochodów, okoliczności lub zdarzeń (art. 5 rozporządzenia 883/2004),

jak również sumowania okresów (art. 6 tego rozporządzenia), które to zasady

mogłyby mieć znaczenie dla traktowania okresów ubezpieczenia przypadających

przed datą przesiedlenia się. A zatem uzależnienie w rozporządzeniach unijnych,

dotyczących koordynacji świadczeń, możliwości uwzględnienia określonych

uprawnień od miejsca zamieszkania jest dozwolone. Nie sprzeciwia się temu

również prawo pierwotne UE w zakresie, w jakim odnosi się ono do problematyki

zabezpieczenia społecznego (por. art. 48 TFUE, który nakazuje przyjęcie takich

regulacji w dziedzinie zabezpieczenia społecznego, które umożliwią zaliczenie

wszystkich okresów uwzględnianych w prawie poszczególnych państw, w celu

nabycia i zachowania prawa do świadczeń oraz naliczenia wysokości świadczeń).

Uwzględniając powyższe trzeba także zauważyć, że osoba, która zmieniła miejsce

zamieszkania w rozumieniu umowy z 1975 r. (a potem umowy z 1990 r.) nie jest

pozbawiana możliwości uwzględnienia okresów ubezpieczenia, zatrudnienia bądź

zrównanych z nimi przypadających przed datą przesiedlenia się. W oparciu o

omawiane wyżej regulacje różnicuje się wyłącznie to, w jakim państwie okresy te

zostaną uwzględnione, co może być dla danej osoby mniej albo bardziej korzystne

z finansowego punktu widzenia. Tak więc nie zachodzi niezgodność rozwiązania

przyjętego w załączniku II do rozporządzenia 883/2004 z art. 48 TFUE. Wniosek

ten dotyczy również wcześniej obowiązujących rozporządzeń 1408/71 i 574/72.

Innymi słowy w okresie obowiązywania rozporządzeń 883/2004 i 987/2009 osoba,

która przed dniem 1 stycznia 1991 r. przesiedliła się do Niemiec, ma prawo do

ustalenia prawa do emerytury w Polsce z tytułu polskich okresów ubezpieczenia

15

przypadających przed powyższą datą, chyba że w związku z miejscem

zamieszkania zostały one uwzględnione dla celów ustalania prawa do emerytury w

Niemczech (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 marca 2006 r., I UK 349/04,

OSNP 2007 nr 3-4, poz. 53, w którego tezie przyjęto, że na podstawie umowy z

1975 r. świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego i wypadkowego przysługują tylko

przez okres zamieszkiwania ubezpieczonego na terytorium państwa, którego

instytucja ustaliła świadczenie - art. 4 ust. 3 i art. 7 ust. 3 tej umowy).

Podobnie na gruncie rozporządzeń 883/2004 i 987/2009 kluczowe znaczenie

odgrywa zakaz kumulacji świadczeń. Zgodnie z art. 10 rozporządzenia 883/2004,

rozporządzenie podstawowe nie przyznaje ani nie utrzymuje prawa do kilku

świadczeń z tego samego rodzaju za jeden i ten sam okres ubezpieczenia

obowiązkowego, a zatem z tytułu jednego okresu ubezpieczenia można nabyć

wyłącznie jedno świadczenie. Pozostaje to zresztą w zgodzie z zasadą podlegania

ustawodawstwu jednego państwa członkowskiego uwzględnioną w wyroku Sądu

Najwyższego z dnia z 27 lutego 2014 r., II UK 333/12 (OSNP 2014 nr 3, poz. 47),

w którym stwierdzono, że polska instytucja nie jest uprawniona do uwzględnienia w

wyliczeniu emerytury proporcjonalnej okresów ubezpieczenia przypadających przed

dniem przesiedlenia się ubezpieczonego do Niemiec, jeśli zostały one zaliczone

przez instytucję niemiecką. Zasada ta została następnie potwierdzona w wyroku z

dnia 14 maja 2014 r., II UK 456/13 (LEX nr 1463421), w postanowieniu z dnia 17

września 2014 r., II UZP 2/14 (LEX nr 1537559) oraz wyroku z dnia 14 stycznia

2015 r., II UK 427/13 (M.Pr.Pr. 2015 nr 4, s. 210-213).

Kierując się rozważaniami dokonanymi powyżej należałoby stwierdzić,

że polski okres ubezpieczenia przed datą przesiedlenia się do Niemiec przed dniem

1 stycznia 1991 r. może być uwzględniony wyłącznie przez instytucję jednego

państwa członkowskiego. Wynika to zarówno z umów z 1975 r i 1990 r. jak i zakazu

kumulacji świadczeń wynikającego z art. 10 rozporządzenia 883/2004. Uwagi te

jednak nie pozwalają na rozstrzygnięcie, czy powinno to mieć miejsce dopiero na

„końcowym” etapie ustalania prawa do świadczenia, czy wcześniej, jeśli przepis

prawa krajowego wymaga podjęcia czynności ukierunkowanych na takie ustalenie

w przyszłości. Przede wszystkim należy zauważyć, że z powoływanych wyżej

umów międzynarodowych wynika automatyzm w uwzględnianiu spornych okresów

16

ubezpieczenia, co powoduje, że instytucja miejsca zamieszkania była (i nadal jest)

zobowiązana do ich kwalifikacji jako okresów przebytych według prawa miejsca

zamieszkania. Oznacza to, że uwzględnienie przez jedną z instytucji tych okresów

jako własnych uniemożliwia taką kwalifikację przez instytucję drugiego państwa

członkowskiego. Wprawdzie żadna ze wskazywanych regulacji zawartych w

umowach z 1975 r. i 1990 r. nie odnosiła się wprost do okresu poprzedzającego

ustalenie prawa do świadczenia (renty, co w rozumieniu obu umów dotyczyło także

emerytur), lecz w art. 4 umowy z 1975 r. wskazano wyraźnie, że uwzględnienie

okresów według zasady miejsca zamieszkania ma następować „przy ustalaniu

renty”. Mimo że instytucja kapitału początkowego została wprowadzona do

polskiego porządku prawnego dopiero w 1999 r., sformułowanie „przy ustalaniu

renty” należy interpretować szeroko, nie odnosząc go tylko do spraw o ustalenie

wysokości świadczenia w rozumieniu przepisów prawa krajowego. Jest to tym

bardziej uzasadnione, że instytucja kapitału początkowego stanowi element

ustalania prawa do świadczenia, tyle że z czasowego punktu widzenia, wobec

nieosiągnięcia wieku emerytalnego oraz charakteru kapitału początkowego,

następuje to z reguły wcześniej. Zasada miejsca zamieszkania obowiązująca na

podstawie umowy z 1975 r., zakłada zatem, że okresy ubezpieczenia sprzed

przesiedlenia się do Niemiec przed 1 stycznia 1991 r. uwzględniane są tylko raz

przez instytucję miejsca zamieszkania. Ponieważ wnioskodawczyni ma miejsce

zamieszkania w Niemczech, to w tym państwie powinny zostać uwzględnione

przedmiotowe okresy, podlegające prawnej kwalifikacji tak jak okresy niemieckie.

Wynika to zarówno wprost z art. 19 ust. 4 umowy z 1990 r. jak i z jej art. 27 ust. 2

stosowanego na podstawie załącznika II do rozporządzenia 883/2004 i jego art. 8,

który utrzymuje uprawnienia wynikające z umowy z 1975 r. Jeśli zatem instytucja

niemiecka zakwalifikowała okresy polskiego ubezpieczenia jako okresy niemieckie,

to polski organ rentowy nie traktuje ich jak okresów ubezpieczenia w ujęciu art. 174

ust. 2 pkt 1 ustawy emerytalnej. Jeśli natomiast wnioskodawczyni zmieni miejsce

zamieszkania i przeniesie się do Polski, to wówczas konieczne będzie

uwzględnienie ich na potrzeby ustalenia emerytury polskiej.

Takiej sytuacji nie można wykluczyć, chociaż wówczas również pojawi się

problem związany z dopuszczalnością ponownego ustalenia kapitału początkowego

17

(na to trafnie wskazuje organ rentowy w uzasadnieniu skargi). Podstawą jego

ponownego ustalenia nie będzie jednak art. 175 ust. 5 ustawy emerytalnej, ale

art. 59 ust. 1 rozporządzenia 883/2004, według którego jeżeli metoda ustalania

wysokości świadczeń lub zasady wyliczania świadczeń ulegają zmianie na

podstawie ustawodawstwa Państwa Członkowskiego lub jeżeli sytuacja osobista

zainteresowanego ulega istotnej zmianie, która prowadziłaby do dostosowania

kwoty świadczenia, na podstawie tego ustawodawstwa, to zgodnie z przepisami

art. 52 dokonywane jest ponowne jej obliczenie, przy czym z instytucji polskiej

wypłacane byłoby świadczenie niezależne ze względu na charakter emerytury w

nowym systemie. Będzie to jednak odrębne zagadnienie, konieczne do

rozpoznania w razie zmiany miejsca zamieszkania. Niezależnie od tego pojawia się

również pytanie, czy po wejściu Polski do Unii Europejskiej wnioskodawczyni może

sama decydować, w którym kraju uwzględniane są okresy ubezpieczenia sprzed

daty przesiedlenia się, bez względu na to, w którym miejscu zamieszkuje. Jest to

kwestia niezależna od generalnej reguły, że okresy te uwzględnia się tylko jeden

raz. Oznacza to, że instytucja jednego państwa członkowskiego mogłaby uznać

przedmiotowe okresy jako własne, wyłącznie w przypadku potwierdzenia braku

takiej kwalifikacji przez instytucję innego państwa.

Potwierdzenie takiej kwalifikacji w Niemczech prowadzi natomiast do

związania nim zarówno polskiego organu rentowego, jak i sądów rozpatrujących

odwołanie. Wynika to wprost z art. 5 rozporządzenia 987/2009, który stanowi, że

dokumenty wydane przez instytucję państwa członkowskiego do celów stosowania

rozporządzenia podstawowego i rozporządzenia wykonawczego, stanowiące

poświadczenie sytuacji danej osoby oraz dowody potwierdzające, na podstawie

których zostały wydane te dokumenty, są akceptowane przez instytucje

pozostałych państw członkowskich tak długo, jak długo nie zostaną wycofane lub

uznane za nieważne przez państwo członkowskie, w którym zostały wydane.

Pojęcie instytucji zostało natomiast zdefiniowane szeroko w art. 1 lit. p

rozporządzenia 883/2004 (oznaczając, w odniesieniu do każdego Państwa

Członkowskiego, organ lub władzę odpowiedzialną za stosowanie całości lub

części ustawodawstwa). Domaganie się zatem wyliczenia kapitału początkowego

od okresów ubezpieczenia przed datą przesiedlenia się do Niemiec, byłoby

18

dopuszczalne dopiero w przypadku wykazania, że okresy te, zgodnie z

powoływanymi umowami międzynarodowymi, nie zostały uznane jako okresy

niemieckie, a takich ustaleń w rozpoznawanej sprawie Sądy orzekające w sprawie

nie dokonały a ponadto nie może zostać niezauważony fakt, że organ rentowy

odmówił wnioskodawczyni prawomocną decyzją z dnia 31 października 2012 r.

prawa do emerytury uzasadniając swoją decyzję zastosowaniem postanowień

umowy z 1975 r., co potwierdziło postepowanie wyjaśniające z niemiecką instytucją

ubezpieczeniową.

Ponieważ przed przystąpieniem Polski do Unii Europejskiej polskie okresy

sprzed przesiedlenia się do Niemiec, były na podstawie umowy z 1975 r. (art. 4 i 5)

oraz umowy z 1990 r. (art. 19 ust. 4 i 27 ust. 2) uznawane za okresy niemieckie,

to na gruncie rozporządzeń koordynacyjnych pojawia się okoliczność, jaka

wystąpiła w innym państwie członkowskim, a która ma znaczenie dla ustalania

prawa do świadczenia w Polsce, stąd pytanie o prawną kwalifikację (pierwotnie)

polskich okresów ubezpieczenia, które stały się okresami niemieckimi w związku z

przesiedleniem się do Niemiec, jest sprawą objętą przepisami unijnej koordynacji.

Uwzględniając zakaz kumulacji świadczeń (aktualnie art. 10 rozporządzenia

883/2004) nie jest możliwe nabycie uprawnień z dwóch lub więcej systemów

państw, za ten sam okresy ubezpieczenia; wniosek ten wynika również z umowy z

1975 r. (art. 4 i 5) oraz umowy z 1990 r. (art. 27 ust. 2). Powyższe oznacza,

że okresy ubezpieczenia wnioskodawczyni sprzed daty przesiedlenia się mogą być

uznane albo za okresy polskie albo za okresy niemieckie; nie ma możliwości ich

jednoczesnej, podwójnej kwalifikacji, w tym zaś świetle prawo do uwzględnienia

okresów ubezpieczenia sprzed przesiedlenia się do okresów niemieckich należy

uznać jako uprawnienie, które zostało utrzymane w mocy na podstawie art. 27 ust.

2 umowy z 1990 r., znajdującej zastosowanie na mocy art. 8 rozporządzenia

883/2004 i załącznika II. Jeżeli zatem okresy te zostałyby zakwalifikowane przez

instytucje niemiecką jako niemieckie okresy ubezpieczenia, to nie są to okresy

ubezpieczenia w rozumieniu art. 174 ust. 2 pkt 1 ustawy emerytalnej, ponieważ z

chwilą zastosowania do nich regulacji umowy z 1975 r. i z 1990 r. stały się one

okresami niemieckimi; potwierdzałaby to również wykładnia art. 4 umowy z 1975 r.,

w którym wyrażenie „przy ustalaniu renty” należałoby interpretować szeroko,

19

obejmując nim wszelkie czynności, jakie zmierzają do jego ustalenia, a więc

również ustalenie kapitału początkowego.

Mając powyższe na względzie Sąd Najwyższy na podstawie art. 39815

§ 1

k.p.c. w związku z art. 108 § 2 k.p.c. w związku z art. 39821

k.p.c. orzekł jak w

sentencji wyroku.