I PK 120/15

Sygn. akt I PK 120/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 24 września 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Jolanta Strusińska-Żukowska (przewodniczący)

SSN Jolanta Frańczak

SSN Zbigniew Myszka (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa G. D. i D. J.

przeciwko Administracji […]o przywrócenie do pracy i wynagrodzenie za czas

pozostawania bez pracy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 24 września 2015 r.,

skarg kasacyjnych powódek od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w Ł.

z dnia 10 kwietnia 2014 r.,

uchyla zaskarżony wyrok w pkt. 2 i 3 i sprawę przekazuje

Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

2

Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 10

kwietnia 2014 r. po rozpoznaniu apelacji strony pozwanej zmienił wyrok Sądu

Rejonowego z dnia 28 listopada 2013 r. i oddalił powództwa o przywrócenie do

pracy i wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy oraz zasądził na rzecz

pozwanej zwrot kosztów procesu za obie instancje - od powódek: G. D. w kwocie

150 zł, a od D. J. – 1.500 zł.

W sprawie tej ustalono, że 28 stycznia 2013 r. zastępca dyrektora J. S.

pozwanej Administracji […] rozwiązała z powódkami – G. D. oraz D. J. - umowy o

pracę bez wypowiedzenia, w trybie art. 52 § 1 pkt 1 k.p. w związku z § 16 pkt 1

Regulaminu Pracy Administracji […]. Jako przyczyny rozwiązania umów wskazano

ciężkie naruszenie obowiązków pracowniczych w dniu 25 stycznia 2013 r.

polegające „na przebywaniu w miejscu pracy po godzinach pracy i spożywaniu

alkoholu na terenie zakładu pracy po godzinach zakończenia pracy do czasu

interwencji policji”. W tym dniu u strony pozwanej odbywało się pożegnanie

pracowników, którzy odchodzili z pracy. Pożegnanie dotyczyło M. W. - księgowej

oraz dyrektora pozwanego zakładu pracy W. G. Przed spotkaniem pożegnalnym M.

W. wystąpiła do dyrektora o wyrażenie zgody na zorganizowanie po godzinach

pracy poczęstunku w pomieszczeniu socjalnym, znajdującym się w piwnicy

pozwanego zakładu, informując, że zamierza gości poczęstować ciastem oraz

niewielką ilością alkoholu. Dyrektor wyraził zgodę na poczęstunek z podaniem

alkoholu.

Powódki, które o godzinie 15.30 opuszczały zakład pracy zostały zaproszone

przez M. W. na spotkanie i poczęstunek do pomieszczenia socjalnego. W trakcie

spotkania powódki zostały poczęstowane alkoholem, który wypiły w niewielkich

ilościach. Około godziny 1700

do miejsca spotkania wkroczyła policja, która poddała

uczestników spotkania badaniu na obecność alkoholu w organizmie. U powódek

stwierdzono obecność alkoholu w wydychanym powietrzu. Żaden z uczestników

spotkania nie był „pijany - w stanie nietrzeźwości”, a niektóre z osób biorących

udział w spotkaniu w ogóle nie spożywały alkoholu. U pozwanej obowiązywał

regulamin pracy, który w § 16 zabraniał wstępu i przebywania pracownika na

3

terenie zakładu pracy w stanie po użyciu alkoholu. Na teren zakładu nie wolno było

wnosić alkoholu.

Sąd Rejonowy wyrokiem z dnia 28 listopada 2013 r. przywrócił powódki do

pracy u strony pozwanej na poprzednie warunki pracy i płacy. Sąd ten, przytaczając

treść art. 56 § 1 k.p., art. 57 § 1 pkt 1 k.p. oraz 52 § 1 pkt 1 k.p, uznał, że

rozwiązanie z powódkami umów o pracę bez wypowiedzenia było nieuprawnione,

gdyż powódki nie dopuściły się ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków

pracowniczych. Niewątpliwie powódki spożywały alkohol na terenie zakładu pracy,

czego zabrania regulamin pracy, ale powódki „traktowały spotkanie pożegnalne

jako uroczystość prywatną, która tylko odbywa się w użyczonym pomieszczeniu”.

Zdaniem Sądu, obecność dyrektora zakładu pracy podczas tego spotkania, jego

osobisty udział w zorganizowaniu imprezy oraz spożywanie także przez niego

alkoholu, a nadto czas uroczystości upewniały przekonanie powódek, że nie

naruszają obowiązków pracowniczych.

Natomiast Sąd Okręgowy ocenił, że błędne było stanowisko Sądu

Rejonowego uznające, iż spożywanie alkoholu podczas okolicznościowego

przyjęcia na terenie zakładu pracy, choćby w niewielkich ilościach, nie stanowi

ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych. Tymczasem w

dniu 25 stycznia 2013 r. w miejscu pracy stwierdzono, że powódki znajdowały się w

stanie wskazującym na spożycie alkoholu. Postępowanie dowodowe wykazało

bezsprzecznie, że impreza pożegnalna, w której wzięły udział powódki, odbywała

się na terenie zakładu pracy, a policja, która w pewnym momencie wkroczyła na

imprezę, dokonała badania wszystkich uczestników na zawartość alkoholu w

organizmie, które jednoznacznie potwierdziło u powódek stan po użyciu alkoholu.

Sąd drugiej instancji miał na uwadze, że koniecznym warunkiem zastosowania

art. 52 § 1 pkt 1 k.p. - oprócz bezprawności zachowania - jest stosunek psychiczny

sprawcy do skutków swojego postępowania, określony wolą i możliwością

przewidywania (świadomością). Powódki znające regulamin pracy umyślnie

naruszyły jego zasady i to w sposób ciężki. Świadomie złamały bezwzględnie

obowiązujący w pozwanej zakaz spożywania alkoholu na terenie zakładu pracy.

Ustawa z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i

przeciwdziałaniu alkoholizmowi (jednolity tekst: Dz.U. z 2012 r., poz. 1356 ze zm.)

4

zabrania wnoszenia i spożywania alkoholu na terenie zakładów pracy (art. 16 ust.

1). Jej powieleniem był § 16 regulaminu pracy pozwanego, który także wyraźnie i

jednoznacznie zabrania wnoszenia oraz spożywania alkoholu na terenie zakładu

pracy. To, że inni pracownicy, a nawet przełożeni postępują tak samo niewłaściwie,

nie stanowi żadnego usprawiedliwienia dla pracownika naruszającego rażąco

dyscyplinę pracy i zaniedbującego podstawowe obowiązki pracownicze (por. wyrok

Sądu Najwyższego z dnia 1 czerwca 1973 r., II PR 131/73, OSNC 1974 nr 2,

poz. 36, LEX nr 12273). Dlatego pozwany pracodawca był w pełni uprawniony do

skorzystania z trybu rozwiązania stosunku pracy przewidzianego w art. 52 § 1 pkt 1

k.p., tj. bez wypowiedzenia.

Sąd drugiej instancji nie podzielił także argumentów powódek, co do

rzekomego braku umocowania zastępcy dyrektora strony pozwanej J. S. do

składania oświadczeń o rozwiązaniu umów o prace z powódkami. Nie było podstaw

do uznania, że J. S. nie mogła legalnie złożyć kwestionowanych oświadczeń woli,

gdyż z chwilą rozwiązania umowy o pracę z dyrektorem W. G. w dniu 28 stycznia

2013 r. w godzinach południowych, wygasło udzielone mu jako dyrektorowi

pełnomocnictwo do składania oświadczeń woli w imieniu pracodawcy i udzielania

dalszych pełnomocnictw, w tym umocowanie J. S. do składania oświadczeń woli

podczas nieobecności dyrektora (udzielone jej zgodnie z § 4 ust. 6 Regulaminu

organizacyjnego Administracji […]). Rozwiązanie stosunku pracy z dyrektorem w

dniu 28 stycznia 2013 r. „odnosiło skutek dopiero z dniem następnym”, bo dyrektor

W. G. „przestał być pracownikiem pozwanego dopiero od dnia 29 stycznia 2013 r.

Dlatego też w dniu 28 stycznia 2013 r. pozostawały w mocy wszelkie udzielone mu

i przez niego pełnomocnictwa, w tym wyżej wymienione pełnomocnictwo dla J. S.”

W skargach kasacyjnych powódki zarzuciły naruszenie przepisów prawa

materialnego: 1/ art. 52 § 1 k.p. przez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające

na błędnym uznaniu, że ich przebywanie „po godzinach pracy w stanie

wskazującym na spożycie alkoholu w lokalu użyczonym osobie trzeciej na

zorganizowanie spotkania okolicznościowego, w budynku, w którym mieści się

zakład pracy powódki stanowi ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków

pracowniczych”; 2/ art. 14 ust. 1 pkt 2 oraz 16 ust. 1 ustawy o wychowaniu w

trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi przez błędną wykładnię i niewłaściwe

5

zastosowanie wynikające z przyjęcia, że „użyczony na podstawie umowy

cywilnoprawnej osobie trzeciej przez zakład pracy lokal znajdujący się w budynku,

gdzie mieści się zakład pracy powódki stanowi teren zakładu pracy"; 3/ art. 61 k.c. §

1 k.c. i 103 § 1 k.c. przez niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, że

skutek rozwiązania stosunku pracy bez wypowiedzenia „w postaci wygaśnięcia

pełnomocnictwa udzielonego w związku z pełnieniem funkcji Dyrektora jednostki

oraz pełnomocnictw udzielonych na jego podstawie następuje dopiero od dnia

następnego, a nie w chwili złożenia oświadczenia o rozwiązaniu stosunku pracy

bez wypowiedzenia i tym samym przyjęciu, że ważne są oświadczenia woli złożone

o rozwiązaniu umowy o pracę na podstawie, udzielonych pełnomocnictw”; 4/ art.

710 k.c. poprzez jego niezastosowanie „w sytuacji gdy zgodne oświadczenia woli

p. M. W. i p. W. G. odnośnie warunków umownych wykorzystania lokalu w budynku

zakładu pracy powódki na zorganizowanie prywatnej uroczystości pożegnalnej

wyczerpywały istotne warunki umowy użyczenia”.

Ponadto skarżące zarzuciły naruszenie przepisów postępowania: 1/ art. 382

k.p.c. w związku z art. 233 k.p.c. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie mające

istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez nieprawidłowe pominięcie przez Sąd

drugiej instancji, że w przedmiotowej sprawie „M. W. zawarła z W. G. umowę

użyczenia lokalu (świetlicy) jako umowę cywilnoprawną niezwiązaną z działalnością

zakładu pracy i stosunkiem pracy, na zorganizowanie prywatnej uroczystości z

poczęstunkiem alkoholowym stając się w czasie obowiązywania wyżej wymienionej

umowy użyczenia dysponentem użyczonego lokalu”.

Skarżące wniosły o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie apelacji oraz

zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego za

wszystkie instancje i postępowanie kasacyjne według norm prawem przepisanych,

alternatywnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi

Okręgowemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach

postępowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skargi kasacyjne powódek okazały się uzasadnione, choć nie wszystkie

kasacyjne zarzuty były trafne. W szczególności, umocowany (wyznaczony)

6

zastępca dyrektora pozbawionego w trybie natychmiastowym kierowniczego

stanowiska pracy jest nadal uprawniony do dokonywania czynności w sprawach z

zakresu prawa pracy na podstawie art. 31

k.p., bez potrzeby uzyskania nowego

pełnomocnictwa od kolejnego dyrektora. Wyznaczenie lub umocowanie do

dokonywania za pracodawcę czynności w sprawach z zakresu prawa pracy przez

osobę lub organ zarządzający (art. 31

k.p.) nie kończy się (nie wygasa) w dniu

odwołania konkretnej osoby ze stanowiska organu zarządzającego, która udzieliła

dalszych pełnomocnictw do podejmowania czynności w sprawach z zakresu prawa

pracy. Wprawdzie zatem po odwołaniu w dniu 28 stycznia 2013 r. „w godzinach

południowych” dyrektora strony pozwanej utracił on (odwołany były dyrektor W. G.)

prawo składania oświadczeń woli w imieniu pracodawcy i udzielania dalszych

pełnomocnictw, ale nie wygasło wcześniej udzielone przezeń umocowanie J. S. do

dokonywania czynności prawa pracy „podczas jego nieobecności”, wywołanej

pozbawieniem go kierowniczego stanowiska pracy. Wyznaczenie do podejmowania

czynności w sprawach z zakresu prawa pracy, którego dokonuje osoba

zarządzająca lub organ zarządzający zakładem pracy (art. 31

k.p.), nie oznacza, że

w dacie możliwych zmian personalnych lub organizacyjnych w wymienionym

zakresie, kończą się wcześniej udzielone pełnomocnictwa, o których wygaśnięciu

lub modyfikacji może decydować kolejna osoba lub organ - zarządzający zakładem

pracy. Oznaczało to, że po odwołaniu poprzedniego dyrektora strony pozwanej w

dniu 28 stycznia 2013 r., które wywarło skutek prawny z chwilą doręczenia

stosownego oświadczenia woli „w godzinach południowych”, tj. w tym samym dniu,

do dokonywania czynności prawa pracy za „nieobecnego w pracy”, bo

pozbawionego stanowiska dyrektora zakładu pracy, uprawniony był jego

umocowany zastępca. W opisanym zakresie kasacyjne zarzuty okazały się zatem

nieuzasadnione.

W merytorycznym orzekaniu Sąd drugiej instancji oparł się na

kategorycznym brzemieniu art. 16 ust. 1 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i

przeciwdziałaniu alkoholizmowi w związku z § 16 regulaminu pracy strony

pozwanej, które zabraniają wnoszenia i spożywania alkoholu na terenie zakładu

pracy, argumentując, że przepis ten „nie zawiera wyjątków, związanych z czasem

pracy, rodzajem pomieszczenia, czy wreszcie z kulturą spożywania napojów

7

alkoholowych”. Sąd Najwyższy nie podzielił takiego restrykcyjnego przekonania

Sądu drugiej instancji w odniesieniu do szczególnych przypadków, które polegają

na zwyczajowym i wcześniej uzgodnionym umożliwianiu pracownikom odbywania

spotkań okolicznościowych lub pożegnalnych w sposób, który nie narusza ani nie

zagraża spokojowi i porządkowi w miejscu i czasie pracy ani porządkowi

publicznemu. Taki charakter miało spotkanie pożegnalne zorganizowanie za zgodą

i na warunkach określonych przez pracodawcę poza godzinami pracy oraz po

godzinach funkcjonowania (urzędowania) strony pozwanej, które nie kolidowało z

celem ani z funkcją art. 16 ust. 1 ustawy o wychowaniu w trzeźwości ani z § 16

regulaminu pracy strony pozwanej. Według tych regulacji - zakaz wnoszenia i

spożywania alkoholu w miejscu pracy wynika z potrzeb pracodawcy

zobowiązanego do zapewnienia niezakłóconego procesu pracy w bezpiecznych i

higienicznych warunkach zatrudnienia, a także spokoju i porządku w miejscu pracy

(art. 94 pkt 2 i 4 k.p.). Takie powszechnie uznane zasady nie wykluczają

możliwości, a zarazem obowiązku pracodawcy wpływania na kształtowanie w

zakładzie pracy zasad współżycia społecznego (art. 94 pkt 10 k.p.), w tym przez

zwyczajowo przyjęte lub uzgodnione z pracownikami nieodpłatne udostępnianie

pomieszczeń zakładowych dla zaspokojenia potrzeb okolicznościowych, w tym

spotkań pożegnalnych pracowników, którzy kończą zatrudnienie u danego

pracodawcy. Jeżeli biorący udział w takich spotkaniach pracownicy nie naruszają

porządku i spokoju w miejscu pracy, przepisów bhp lub przeciwpożarowych,

ani wreszcie przepisów porządku publicznego, to nie może być mowy o naruszeniu

przez nich obowiązków pracowniczych, w szczególności w sposób kwalifikowany,

który miałby uzasadniać akceptację dla zastosowania wobec nich najsurowszych

sankcji prawa pracy, w tym dyscyplinarnych zwolnień z pracy w trybie art. 52 § 1

pkt 1 k.p. W stanie faktycznym sprawy, w którym po „anonimowym donosie”

na policję o rzekomej „libacji alkoholowej” w siedzibie pozwanego, po godzinach

pracy oraz po czasie jego urzędowania, doszło do ujawnienia spożycia niewielkich

ilości alkoholu, między innymi przez powódki, podczas zorganizowanego za zgodą

pozwanego pracodawcy prywatnego pożegnania innych pracowników - wykluczona

była opresyjna i sprzeczna z zasadami współżycia społecznego akceptacja

dyscyplinarnego sposobu pozbycia się powódek z pracy. Okoliczności te

8

prowadziły do wyrażenia poglądu, że udział pracowników w prywatnym spotkaniu

okolicznościowym lub pożegnalnym innych pracowników zorganizowanym za

zgodą pracodawcy po godzinach pracy oraz po godzinach funkcjonowania zakładu

pracy w wydzielonej części (pomieszczeniu socjalnym) siedziby pracodawcy,

połączony ze spożywaniem za przyzwoleniem pracodawcy niewielkich ilości

alkoholu, nie stanowi ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków

pracowniczych (art. 52 § 1 pkt 1 k.p.), chyba że doszło do naruszenia porządku i

spokoju w miejscu pracy lub porządku publicznego.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy wyrokował jak w sentencji na

podstawie art. 39815

k.p.