I PK 283/14

Sygn. akt I PK 283/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 24 września 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Jolanta Strusińska-Żukowska (przewodniczący,

sprawozdawca)

SSN Jolanta Frańczak

SSN Zbigniew Myszka

w sprawie z powództwa J. W.

przeciwko Muzeum […]

o odszkodowanie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 24 września 2015 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w K.

z dnia 24 kwietnia 2014 r.,

1) oddala skargę kasacyjną;

2) zasądza od strony pozwanej na rzecz powoda kwotę 120

(sto dwadzieścia) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania

kasacyjnego.

2

UZASADNIENIE

Sąd Okręgowy w K. wyrokiem z dnia 24 kwietnia 2014 r. oddalił apelację

strony pozwanej od wyroku Sądu Rejonowego w O. z dnia 20 grudnia 2013 r.,

którym zasądzono od pozwanego Muzeum […] na rzecz powoda J. W. kwotę

15.120 zł tytułem odszkodowania za odwołanie ze stanowiska dyrektora Muzeum z

naruszeniem przepisów prawa.

Sąd odwoławczy zaakceptował ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd

pierwszej instancji, zgodnie z którymi powód został powołany na stanowisko

dyrektora Muzeum z dniem 1 stycznia 1990 r. W dniu 21 stycznia 2013 r. Burmistrz

A. K. zwróciła się do powoda o udzielenie w terminie 5 dni informacji, czy w

Muzeum działają związki zawodowe i czy Muzeum lub powód są członkami

stowarzyszeń właściwych ze względu na rodzaj działalności prowadzonej przez

Muzeum, w tym stowarzyszeń zawodowych lub twórczych. W odpowiedzi na to

pismo powód poinformował, że w Muzeum nie działają związki zawodowe oraz że

ani on, ani Muzeum nie należą do stowarzyszeń, o których mowa w piśmie

Burmistrza. Jednakże już po kilku dniach (1 marca 2013 r.) złożył w biurze

podawczym Urzędu Miasta i Gminy pismo, w którym wyjaśnił, że jest od 1990 r.

członkiem Towarzystwa […], a od 1993 r. – członkiem Stowarzyszenia [...]. W

styczniu i lutym 2013 r. Burmistrz zwróciła się do Stowarzyszenia Muzealników

Polskich Zarząd Główny, Stowarzyszenia Naukowego […], Stowarzyszenia

Muzeów Polskich oraz do Związku Zawodowego Pracowników Samorządowych

oraz Jednostek Organizacyjnych Gminy o wyrażenie opinii w przedmiocie

odwołania powoda ze stanowiska dyrektora Muzeum, wskazując jako przyczynę

tego zamiaru naruszenie przez powoda szeregu podstawowych obowiązków,

szczegółowo opisanych w tych pismach. Pismo takiej samej treści otrzymało też

Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego. W dniu 29 kwietnia 2013 r. powód

otrzymał oświadczenie o odwołaniu go ze stanowiska dyrektora Muzeum w sposób

równoznaczny z wypowiedzeniem umowy o pracę.

Sąd drugiej instancji uznał za trafną również ocenę prawną tego stanu

faktycznego, wskazując w szczególności, że zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy z dnia

25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej

(jednolity tekst: Dz.U. z 2012 r., poz. 406 ze zm.), przed odwołaniem dyrektora

3

instytucji kultury niezbędne jest zasięgnięcie opinii, między innymi, stowarzyszeń

zawodowych i twórczych właściwych ze względu na rodzaj działalności

prowadzonej przez instytucję. Sąd Rejonowy prawidłowo przyjął, że chodzi o opinię

nie tylko stowarzyszeń o zasięgu ogólnokrajowym, ale również stowarzyszeń

lokalnych właściwych ze względu na rodzaj działalności prowadzonej przez daną

instytucję kultury, do których należy jej dyrektor i które z tą instytucją współpracują.

Sąd Okręgowy nie znalazł też podstaw do zanegowania stanowiska Sądu pierwszej

instancji, że Towarzystwo […] i Stowarzyszenie […] były podmiotami właściwymi do

skonsultowania z nimi zamiaru odwołania powoda z zajmowanego stanowiska.

Powód należał bowiem do tych stowarzyszeń, a z zapisów w statutach Muzeum i

obu stowarzyszeń wynika zbieżność celów i zadań tych stowarzyszeń z

prowadzonym przez Muzeum rodzajem działalności. Niezasięgnięcie przez

Burmistrza opinii tych stowarzyszeń przed odwołaniem powoda ze stanowiska

stanowiło naruszenie art. 15 ust. 1 ustawy o organizowaniu i prowadzeniu

działalności kulturalnej, co uprawniało powoda do odszkodowania na podstawie art.

45 § 1 w związku z art. 69 k.p.

Strona pozwana wywiodła skargę kasacyjną od wyroku Sądu drugiej

instancji, zarzucając naruszenie art. 15 ust. 1 ustawy o organizowaniu i

prowadzeniu działalności kulturalnej przez błędną wykładnię, polegającą na

przyjęciu, że:

1. brak konsultacji organizatora z wybranymi stowarzyszeniami twórczymi, w

sytuacji przeprowadzenia takich konsultacji z innymi właściwymi

stowarzyszeniami twórczymi, stanowi jego naruszenie;

2. w wypadku odwołania dyrektora Muzeum […] jedynie przeprowadzenie

konsultacji organizatora z Towarzystwem […] oraz Stowarzyszeniem […]

spełniłoby wymogi formalne odwoływania dyrektora;

3. Towarzystwo […] oraz Stowarzyszenie [...] są stowarzyszeniami

twórczymi, których opinii należy zasięgać przy odwołaniu dyrektora Muzeum

[…].

Ponadto skarżąca zarzuciła naruszenie art. 233 k.p.c. w związku z art. 299

k.p.c. i art. 6 k.c., przez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów,

skutkujące przyjęciem, że Towarzystwo […] oraz Stowarzyszenie […] są

4

stowarzyszeniami twórczymi właściwymi ze względu na rodzaj działalności

prowadzonej przez Muzeum […].

Opierając skargę na takich podstawach, strona pozwana wniosła o uchylenie

zaskarżonego wyroku i poprzedzającego go wyroku Sądu pierwszej instancji oraz

przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania z

uwzględnieniem kosztów procesu, ewentualnie o uchylenie wyroków Sądów obu

instancji i orzeczenie co do istoty sprawy przez oddalenie powództwa, a także o

zasądzenie od powoda kosztów procesu.

Powód w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o odmowę przyjęcia jej do

rozpoznania, ewentualnie o jej oddalenie oraz o zasądzenie od strony pozwanej

kosztów postępowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wstępnie - z uwagi na zarzuty skargi - trzeba przypomnieć, że zgodnie z art.

3983

§ 3 k.p.c. podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące

ustalenia faktów lub oceny dowodów. Rozpoznając skargę, Sąd Najwyższy nie jest

uprawniony ani do badania prawidłowości ustaleń faktycznych, ani do oceny

dowodów, dokonanych przez sąd drugiej instancji. Sąd Najwyższy, jako „sąd

prawa”, rozpoznając nadzwyczajny środek zaskarżenia w postaci skargi kasacyjnej,

jest związany ustalonym stanem faktycznym sprawy (art. 39813

§ 2 k.p.c.).

Związanie to wyklucza nie tylko przeprowadzenie w jakimkolwiek zakresie

dowodów, lecz także badanie, czy sąd drugiej instancji nie przekroczył granic

swobodnej ich oceny. Z tego punktu widzenia każdy zarzut skargi kasacyjnej, który

ma na celu polemikę z ustaleniami faktycznymi sądu drugiej instancji, chociażby

pod pozorem kontestowania błędnej wykładni lub niewłaściwego zastosowania

określonych przepisów prawa materialnego, z uwagi na jego sprzeczność z art.

3983

§ 3 k.p.c. jest a limine niedopuszczalny. Sąd Najwyższy, jako sąd kasacyjny

nie zajmuje się oceną materiału dowodowego, nie ma również kompetencji do

dokonywania kontroli prawidłowości oceny dowodów dokonanej przez sąd drugiej

instancji według kryteriów opisanych w art. 233 § 1 k.p.c. Z tego względu te zarzuty

skargi kasacyjnej, które dotyczą nieprawidłowego ustalenia, że Towarzystwo […]

5

oraz Stowarzyszenie […] są stowarzyszeniami twórczymi właściwymi ze względu

na rodzaj działalności prowadzonej przez Muzeum […], w ogóle nie poddają się

kontroli kasacyjnej.

Pozostałe zarzuty są natomiast nieuzasadnione.

Przed przystąpieniem do oceny prawidłowości dokonanej przez Sąd

odwoławczy wykładni pojęcia „stowarzyszenia twórcze” należy wyjaśnić, że zgodnie

z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego, powołanie dokonane na podstawie

art. 15 ust. 1 ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej stanowi

podstawę (w rozumieniu art. 68 k.p.) nawiązania stosunku pracy z dyrektorami

instytucji kultury. W orzecznictwie Sądu Najwyższego nie budzi też wątpliwości, że

zgodność z prawem odwołania z tego stanowiska, jako przesłanka roszczeń

pracowniczych związanych z wadliwym rozwiązaniem stosunku pracy, może być

oceniana na drodze sądowej przed sądem powszechnym - sądem pracy (por.

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 marca 1997 r., I PKN 65/97, OSNAPiUS 1998

nr 1, poz. 6; uchwałę Sądu Najwyższego z 11 stycznia 2005 r., I PZP 11/04, OSNP

2005 nr 9, poz. 123; wyroki Sądu Najwyższego z: 5 października 2011 r., II PK

42/11, LEX nr 1129104 i 19 lutego 2013 r., I PK 200/12, OSNP 2014 nr 2, poz. 19).

Zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności

kulturalnej, dyrektora instytucji kultury powołuje organizator na czas określony, z

zastrzeżeniem ust. 3, po zasięgnięciu opinii związków zawodowych działających w

tej instytucji kultury oraz stowarzyszeń zawodowych i twórczych właściwych ze

względu na rodzaj działalności prowadzonej przez instytucję. Odwołanie dyrektora

następuje w tym samym trybie. Pojęcie „stowarzyszenia twórcze” było już

przedmiotem wykładni Sądu Najwyższego, który w wyroku z dnia 15 października

2014 r., I PK 43/14 (LEX nr 1628906) opowiedział się za szerokim rozumieniem

tego określenia, jako obejmującego, po pierwsze, nie tylko stowarzyszenia, które

działają w danej instytucji i do których należy dyrektor (kandydat na dyrektora), lecz

wszelkie stowarzyszenia, które funkcjonują na terenie działania organizatora, a ich

działalność jest związana z rodzajem działalności instytucji, i po drugie, zarówno

stowarzyszenia zrzeszające twórców, jak też prowadzące i inspirujące działalność

twórczą. Wskazuje się, że taki wniosek wynika z wykładni celowościowej

omawianego przepisu. Ustawodawca, wprowadzając obowiązek zasięgania opinii

6

związków zawodowych oraz stowarzyszeń zawodowych i twórczych miał na

uwadze przede wszystkim stworzenie możliwości wypowiedzenia się

przedstawicieli organizacji działających w dziedzinie szeroko pojętej kultury, co do

powołania lub odwołania dyrektora instytucji kultury działającej na terenie gminy

(powiatu, województwa). W związku ze specyfiką działania instytucji kultury,

niejednokrotnie bowiem dochodzi do konieczności współpracy ze stowarzyszeniami

bądź innymi organizacjami, które działają w dziedzinie kultury. Stąd też ratio legis

tego przepisu jest, aby opinię zarówno w sprawie powołania, jak i odwołania

dyrektora instytucji kultury, mogły wyrazić stowarzyszenia zawodowe i twórcze,

funkcjonujące na terenie działania tej instytucji kultury, które z racji przedmiotu i

celu swojej działalności współpracują, czy też powinny współpracować z daną

instytucją kultury. Nie jest dla nich bez znaczenia, kto taką instytucją kieruje i z kim

będą współpracowały. Są one bowiem zainteresowane, aby ta współpraca układała

się jak najlepiej, mają rozeznanie co do kompetencji i przygotowania kandydata na

dyrektora czy też osoby sprawującej już ten urząd. Obowiązkiem burmistrza jest

dokładne ustalenie, jakie związki zawodowe oraz stowarzyszenia zawodowe i

twórcze działają na terenie miasta. W dalszej kolejności powinien on zasięgnąć ich

opinii, co do osoby odwoływanego dyrektora instytucji kultury. Pominięcie

wskazanych działań konsultacyjnych stanowi istotne naruszenie prawa (por. też

wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 4 sierpnia 2009 r., sygn. akt

II OSK 834/09, LEX nr 688786; 12 stycznia 2012 r., II OSK 2545/11, LEX nr

1113786; 8 sierpnia 2012 r., II OSK 1295/12, LEX nr 1251786; wyrok

Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 września 2011 r.,

II SA/Wa 1447/11, LEX nr 1153474).

Sąd Najwyższy w obecnym składzie podziela to stanowisko, uznając że na

gruncie tak niejasnej regulacji odnoszącej się do wymogów konsultacyjnych przed

powołaniem lub odwołaniem dyrektora instytucji kultury wykładnia odwołująca się

do celu opiniowania powołania i odwołania dyrektora instytucji kultury jest

najbardziej właściwa. Na akceptację zasługuje także wyrażony przez Sąd

Najwyższy w sprawie I PK 43/14 pogląd, że zważywszy na cel i zakres działania

samorządowych ośrodków kultury, ograniczenie przedmiotowej konsultacji do

stowarzyszeń „twórczych” sensu stricto, pozbawiałoby, bez widocznego

7

usprawiedliwienia, tego prawa inne stowarzyszenia zajmujące się działalnością w

dziedzinie kultury.

Dodać do tego należy, że podstawowe znaczenie dla zakreślenia kręgu

stowarzyszeń uprawnionych do konsultowania zamiaru odwołania dyrektora

instytucji kultury ma to, aby były to stowarzyszenia zawodowe lub twórcze właściwe

ze względu na rodzaj działalności prowadzonej przez daną instytucje kultury,

niezależnie od tego, czy dyrektor do nich należy.

W świetle powyższych uwag i okoliczności faktycznych sprawy uznanie

przez Sąd Okręgowy, że doszło do naruszenia art. 15 ust. 1 ustawy o

organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej przez zaniechanie

zasięgnięcia opinii obu lokalnych stowarzyszeń (Towarzystwa […] oraz

Stowarzyszenia […]), będących według poczynionych w sprawie ustaleń

stowarzyszeniami twórczymi właściwymi ze względu na rodzaj prowadzonej przez

Muzeum działalności, i do których ponadto dyrektor Muzeum należał, jest

prawidłowe, wobec czego skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji (art. 39814

k.p.c. i art. 39821

w związku z art. 108 § 1 k.p.c.).

kc