I UK 435/14

Sygn. akt I UK 435/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 24 września 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Jolanta Strusińska-Żukowska (przewodniczący)

SSN Jolanta Frańczak

SSN Zbigniew Myszka (sprawozdawca)

w sprawie z odwołania B. J.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 24 września 2015 r.,

skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 14 maja 2014 r.,

uchyla zaskarżony wyrok w pkt. 1 i 3 i sprawę w tym zakresie

przekazuje Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i

orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Sąd Apelacyjny - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K., wyrokiem z

dnia 14 maja 2014 r., po rozpoznaniu apelacji ubezpieczonej B. J., w (pkt 1) zmienił

wyrok Sądu Okręgowego w K. z dnia 6 marca 2013 r. oraz częściowo

2

poprzedzającą go decyzję organu rentowego w ten sposób, że przyznał

ubezpieczonej prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy od dnia 15

czerwca 2012 r. do dnia 30 czerwca 2015 r.; w (pkt 2) w pozostałej części oddalił

apelację oraz zasądził od organu rentowego na rzecz ubezpieczonej kwotę 210 zł

tytułem zwrotu kosztów procesu.

Powyższe orzeczenie zapadło w oparciu następujące ustalenia faktyczne.

Sąd Okręgowy rozpoznając odwołanie ubezpieczonej zasięgnął opinii biegłych

neurologa i internisty. W opinii z dnia 8 grudnia 2011 r. biegły neurolog uznał,

że ubezpieczona nie jest częściowo niezdolna do pracy z uwagi na brak ostrych

objawów korzeniowych i objawów ogniskowego uszkodzenia nerwowego. W opinii

z dnia 29 listopada 2011 r. biegła specjalista chorób wewnętrznych uznała, że pod

względem internistycznym ubezpieczona jest zdolna do pracy. Na rozprawie w

dniu 14 marca 2012 r. ubezpieczona oświadczyła, że w styczniu miała

przeprowadzoną tomografię komputerową głowy, z którą nie mógł się zapoznać

biegły neurolog. Sąd zwrócił się do biegłego neurologa o wydanie opinii

uzupełniającej na okoliczność, czy dokonanie rozpoznanie poczynione pozwala na

uznanie ubezpieczonej za niezdolną do pracy. W opinii uzupełniającej z dnia 25

marca 2012 r. biegła stwierdziła, że ubezpieczona pod względem neurologicznym

nie jest częściowo niezdolna do pracy. Równocześnie z uwagi na to,

że ubezpieczona wykazuje ograniczone pole widzenia, biegła uznała, iż konieczna

byłaby ocena biegłego z zakresu okulistyki. Sąd dopuścił dowód z opinii biegłej

okulisty, który w opinii z dnia 5 czerwca 2012 r. stwierdziła, iż obecny stan narządu

wzroku nie daje podstaw do uznania ubezpieczonej za częściowo niezdolną do

pracy.

W dniu 5 czerwca 2012 r. ubezpieczona przedłożyła wynik rezonansu

magnetycznego wykonany 28 maja 2012 r., w związku z czym Sąd ponownie

skierował akta do biegłego neurologa z prośbą o zapoznanie się z tymi wynikami

oraz wskazanie, czy opinia główna ulega zmianie. Biegły neurolog sporządził opinię

uzupełniającą 18 lipca 2012 r., uznając, że pod względem neurologicznym

ubezpieczona nie jest częściowo niezdolna do pracy. Biegła zaproponowała

dokonanie oceny stanu zdrowia ubezpieczonej przez biegłego z zakresu

neurochirurgii wobec rozpoznania oponiaka mózgu oraz biegłego z zakresu

3

psychologii, celem dokonania oceny wyższych czynności mózgowych ze względu

na wskazane nowe ogniska niedokrwienne mózgu. Sąd dopuścił dowód z opinii

neurochirurga, który w opinii z 10 października 2012 r. uznał, że aktualny stan

badania ubezpieczonej jest dobry, nie wykazuje ogniskowych zmian

neurologicznych i ruchowego deficytu. Dolegliwości zgłaszane przez ubezpieczoną,

choć okresowo mogą powodować dyskomfort dobrego samopoczucia, mogą być

leczone w warunkach czasowej niezdolności do pracy. W opinii sądowo

psychologicznej z dnia 15 grudnia 2012 r. biegła psycholog wskazała, że u

ubezpieczonej występuje obniżenie funkcji pamięci słuchowej, zaburzona

koordynacja wzrokowa, niższa od przeciętnej zdolność odróżniania cech istotnych

od mniej istotnych. Biegła psycholog uznała, że ubezpieczona wykazuje deficyty w

zakresie wyższych czynności nerwowych pod postacią wtórnego obniżenia funkcji

poznawczych w zakresie pamięci słuchowej, wzrokowej i koncentracji uwagi,

a także w zakresie procesów wzrokowo-przestrzennych oraz zdolności do

nabywania nowych sprawności, uczenia się. Zdaniem biegłej, ubezpieczona nie

kwalifikuje się do pracy zawodowej z uwagi na zapoczątkowany proces

degeneracyjny kory mózgowej, który jej zdaniem ma charakter nieodwracalny.

Podejrzenie guza mózgu wymaga dalszej obserwacji w celu stwierdzenia, czy nie

będzie wykazywał tendencji rozrostowych. Zdaniem biegłej psycholog,

ubezpieczona nie jest zdolna do podjęcia pracy zarobkowej.

Sąd pierwszej instancji stwierdził, że opinia psychologiczna sporządzona w

sprawie może pełnić wyłącznie funkcję pomocniczą w ocenie stanu zdrowia

ubezpieczonej. W opinii tej biegła psycholog główny nacisk położyła na podejrzenie

guza mózgu, które wymaga dłuższego okresu monitorowania w zakresie jego

wzrostu. Sąd zgodził się z opiniami biegłych neurologa, internisty, okulisty,

neurochirurga ustalającymi stan zdrowia odwołującej. Zdaniem Sądu Okręgowego,

odwołanie ubezpieczonej nie zasługiwało na uwzględnienie, gdyż ubezpieczona nie

spełniła warunków określonych w art. 57 ustawy o emeryturach i rentach z

Funduszu Ubezpieczeń Społecznych do przyznania jej renty.

Sąd Apelacyjny rozpoznając apelację uznał za istotne zarzuty pełnomocnika

ubezpieczonej nierozważenia zgodnie z zasadami prawidłowego rozumowania

treści opinii biegłego neurologa dr n. med. E. K. z dnia 18 lipca 2012 r., wskazującej

4

na konieczność przeprowadzenia badania ubezpieczonej przez biegłego

psychologa w zakresie ustalenia występowania zmian naczyniopochodnych oraz

oceny wyższych czynności mózgowych celem oceny zdolności ubezpieczonej do

pracy. Z tych względów Sąd Apelacyjny uzupełnił postępowanie dowodowe

dopuszczając dowód z opinii uzupełniającej biegłej sądowej specjalisty neurologa

dr n. med. E. K. na okoliczność, czy ubezpieczona jest częściowo niezdolna do

pracy, od kiedy i na jaki okres, po zapoznaniu się z opinią biegłej psycholog mgr

Krystyny Poniatowskiej z dnia 15 grudnia 2012 r. oraz z dodatkową dokumentacją

medyczną. Z uzyskanych opinii uzupełniających z dnia 25 stycznia 2014 r. i z dnia

20 marca 2014 r. wynikało, że ubezpieczona pod względem neurologicznym jest

częściowo niezdolna do pracy jako kasjerka w supermarkecie od pół roku przed

badaniem biegłego z zakresu psychologii, tj. od 15 czerwca 2012 r. na okres 3 lat.

Zdaniem biegłej, ubezpieczona jest zdolna do pracy sprzątaczki i dlatego brak jest

podstaw do orzeczenia częściowej niezdolności ubezpieczonej od 2011 r. Sąd

Apelacyjny nie uznał zastrzeżeń stron do opinii biegłej neurolog i oddalił dalsze

wnioski dowodowe, uznając je za zbędne wobec wyjaśnienia stanu zdrowia

ubezpieczonej. Następnie oceniając cały zebrany w sprawie materiał dowodowy

uznał, że apelacja ubezpieczonej zasługiwała na uwzględnienie w znacznej części

„wskutek stwierdzonych deficytów w zakresie wyższych czynności nerwowych pod

postacią wtórnego obniżenia funkcji poznawczych w przebiegu naczyniowego

uszkodzenia mózgu oraz zgłaszanych przez ubezpieczoną zaburzeń koncentracji i

pamięci, które znajdują odzwierciedlenie w badaniu psychoorganicznym

ubezpieczona utraciła zdolność do pracy zgodnej z poziomem posiadanych

kwalifikacji sprzedawcy i kasjerki, co czyni ją częściowo niezdolną do pracy”. Tylko

praca na stanowiskach sprzedawcy i kasjera wyznacza poziom faktycznych

kwalifikacji zawodowych odwołującej w rozumieniu powołanych przepisów, w

odniesieniu do których badać należy jej niezdolność do pracy. Natomiast

okoliczność, że ubezpieczona jest zdolna do pracy sprzątaczki, nie może

przesądzać o jej zdolności do pracy. W konsekwencji Sąd Apelacyjny przyznał

ubezpieczonej prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy na okres 3

lat od 15 czerwca 2012 r. na podstawie art. 57 ustawy o emeryturach i rentach z

FUS. Natomiast brak było podstaw do przyznania prawa do renty od zgłoszenia

5

wniosku przez ubezpieczoną od lipca 2011 r. z powodu nieistnienia w okresie od

lipca 2011 r. do 14 czerwca 2012 r. deficytów wyższych czynności układu

nerwowego, braku niezdolności do pracy z powodu zmian zwyrodnieniowo-

dyskopatycznych kręgosłupa oraz schorzeń internistycznych, które nie stanowiły

przeciwwskazań do podjęcia pracy w tym okresie.

W skardze kasacyjnej organ rentowy zarzucił naruszenie prawa

materialnego przez błędne zastosowanie art. 57 ust. 1 pkt 3 ustawy o emeryturach i

rentach z FUS, zgodnie z którym jedną z niezbędnych przesłanek do przyznania

renty jest powstanie niezdolności do pracy w ustawowo określonym czasie.

Dla uzyskania uprawnień rentowych konieczne jest, aby niezdolność do pracy

powstała nie później niż w ciągu 18 miesięcy od ustania okresów enumeratywnie

wskazanych w art. 57 ust. 1 pkt 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS (tzw. okres

przedłużonej ochrony ubezpieczeniowej). Tymczasem w ustalonym stanie

faktycznym częściowa niezdolność do pracy odwołującej się powstała po 21

miesiącach od ustania ostatniego tytułu ubezpieczenia. Uzasadniało to wniosek o

uchylenie wyroku zaskarżonych częściach i skierowanie sprawy do ponownego

rozpoznania, ewentualnie uchylenie zaskarżonej części wyroku i oddalenie apelacji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzut kwalifikowanego naruszenia art. 57 ust. 1 pkt 3 ustawy o emeryturach

i rentach jest uzasadniony, a w każdym razie wymaga ponownej szczegółowej

weryfikacji. Prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy wymaga spełnienia

łącznie wszystkich wymaganych warunków (art. 100 ust. 1 i 2 ustawy o

emeryturach i rentach), ale sąd, zmieniając decyzję organu rentowego i przyznając

prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy, ma obowiązek sprawdzenia, czy

spełnione zostały wszystkie warunki do przyznania świadczenia, w tym warunki:

legitymowania się wymaganym okresem ubezpieczenia oraz powstania

niezdolności do pracy w ustawowo określonym okresie ochronnym, o którym mowa

w art. 57 ust. 1 pkt 3 ustawy, nawet wówczas, gdy bezpośrednią przyczyną

odmowy przyznania świadczenia rentowego wskazaną w decyzji organu rentowego

był jedynie brak niezdolności do pracy (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 25

6

stycznia 2002 r., II UKN 788/00, OSNP 2003 nr 23, poz. 575 oraz z dnia 10 lutego

2011 r., II UK 267/10, LEX nr 794790).

W realiach rozpoznawanej sprawy Sąd Apelacyjny w ogóle nie rozważał ani

nie odniósł się do daty ustania ostatniego tytułu ubezpieczenia wnioskodawczyni,

od którego należało liczyć przedłużony okres ubezpieczeniowej ochrony rentowej

według art. 57 ust. 1 pkt 3 ustawy. Oznaczało to, że Sąd ten pominął ocenę,

czy częściowa niezdolność ubezpieczonej do pracy powstała w okresach

wymienionych w art. 57 ust. 1 pkt 3 ustawy o emeryturach i rentach albo nie później

niż w ciągu 18 miesięcy od ustania tych okresów. Przy dokonywaniu takich ustaleń

należy zasięgnąć uzupełniającej opinii biegłego, który stwierdził częściową

niezdolność do pracy ubezpieczonej, co do możliwości i zasadności ustalenia takiej

przesłanki nabycia uprawnień rentowych do upływu okresu przedłużonej ochrony

ubezpieczeniowej, o którym mowa w materialnoprawnej podstawie kasacyjnego

zaskarżenia. Przy okazji Sąd drugiej instancji nie może pomijać też sprawdzenia,

czy ubezpieczona legitymuje się wymaganym „rentowym” stażem okresów

składkowym i nieskładkowych (art. 57 ust. 1 pkt 2 ustawy).

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na

podstawie art. 39815

§ 1 k.p.c.