II PK 271/14

Sygn. akt II PK 271/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 24 września 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Dawid Miąsik (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Romualda Spyt

SSN Krzysztof Staryk

w sprawie z powództwa J. S.

przeciwko Portowi Lotniczemu S.A. o przywrócenie do pracy, wynagrodzenie za

czas pozostawania bez pracy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 24 września 2015 r.,

skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Okręgowego z dnia 29 maja 2014 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Okręgowemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z 31 stycznia 2014 r., Sąd Rejonowy uwzględnił częściowo

powództwo J. S. (powód) wniesione przeciwko spółce Porty Lotnicze S.A.

(pozwany), zasądzając na rzecz powoda od strony pozwanej kwotę 14.200,47 zł

brutto za niezgodne z prawem rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia.

2

Sąd pierwszej instancji oddalił powództwo w zakresie żądania dopuszczenia do

pracy i zasądzenia wynagrodzenia za pozostawanie w gotowości do pracy, a także

powództwo ewentualne o przywrócenie do pracy i wynagrodzenie za czas

pozostawania bez pracy; zasądził na rzecz powoda koszty zastępstwa

procesowego; nałożył na stronę pozwaną obowiązek uiszczenia kosztów

sądowych, a wyrokowi w pkt. I nadał rygor natychmiastowej wykonalności do kwoty

4.733,49 zł brutto.

Sąd ustalił, że powód był zatrudniony u pozwanego od 1 lipca 1995 r., a od 1

października 1995 r. na czas nieokreślony w pełnym wymiarze czasu pracy na

stanowisku operatora – kierowcy. Miejscem wykonywania pracy były Porty

Lotnicze. Do obowiązków powoda należało przyjmowanie i obsługa samolotów w

zakresie związanym z dostarczaniem paliwa, ustawianie samolotów oraz

przyjmowanie dostaw paliwa JET A-1, które tankowane jest z dystrybutora

naziemnego lub z mobilnej cysterny, oraz paliwa AVGAS 100 LL, którego

tankowanie odbywa się wyłącznie z dystrybutora podziemnego, z użyciem pistoletu

w systemie otwartym, zawsze w obecności dwóch osób.

Celem potwierdzenia odbytego tankowania każdorazowo wystawiany jest

dokument dostawy (Wz) w 4 egzemplarzach, podpisywany przez pracownika

wydającego paliwo oraz pilota, który otrzymuje kopię dokumentu. Ewentualne

pomyłki wyjaśniane są na bieżąco w przeciągu jednej zmiany. Przygotowanie

paliwa obejmuje odwodnienie, sprawdzenie jakości, zlanie do odpowiedniego

zbiornika a przy dostawie pobiera się próbkę w celu jej zabezpieczenia i

przechowywania w sejfie, celem możliwości zweryfikowania paliwa, gdyby doszło

do wypadku.

W dniu […] 2012 r., w godz. 10:45-10:55, P. K. odnotował w dokumencie

dostawy zatankowanie 108 litrów paliwa AVGAS 100 LL do samolotu SP-DZI,

którego pilotem był K. G. Stan licznika dystrybutora według dokumentacji wynosił

przed tankowaniem 74683, zaś po dokonaniu tej czynności w dokumentacji

wpisano 74791. W dokumencie dostawy odnotowano zatankowanie 108 litrów

paliwa, podczas gdy pilot w dzienniku technicznym zanotował zatankowanie 180

litrów. W dalszej kolejności Sąd pierwszej instancji ustalił, że pilot K. G. potrzebował

5 lipca 2012 r. 180 litrów paliwa. Podał żądaną ilość osobie z obsługi lotniska, która

3

tankowała paliwo, podczas gdy drugi pracownik, stojący dalej wypełniał dokumenty.

Pilotowi zdarzało się nie sprawdzać dokumentów Wz lub podpisywać je

automatycznie.

Na nocnej zmianie (17:00 - 5:00), w nocy z 5 na 6 lipca 2012 r., jedynymi

pracownikami działu obsługi samolotów na terenie lotniska byli R. J. (koordynator)

oraz powód (kierowca). Tylko oni posiadali klucze do dystrybutorów paliwa. W

trakcie tej zmiany nie odnotowano tankowania paliwa AVGAS, natomiast odbyły się

dwie dostawy paliwa JET A-1. Pierwsza zakończyła się około godziny 18:00. Ze

względu na złe warunki atmosferyczne dopiero po północy podjęto czynności

związanie z realizacją drugiej dostawy, która nie została odebrana z uwagi na brak

wszystkich wymaganych dokumentów. W tym czasie powód udał się na

odpoczynek. Dopiero o 2:00 R. J. udał się po wcześniej pobrane próbki paliwa i zlał

je do zbiornika JET A-1. Dostawa zakończyła się około 7:00, po dostarczeniu

faksem wymaganego atestu i wówczas paliwo zostało zlane do zbiornika.

W dniu […] 2012 r., około 5:00, K. R. zatankował 49, a następnie 100 litrów

paliwa. Z zeszytu ewidencji paliw, uzupełnionego przez R. J. wynikało, że stan

licznika paliwa AVGAS 100 LL wynosił 75279 litrów, podczas gdy w rzeczywistości

licznik wskazywał 75351. Brakowało zatem 72 litrów. Fakt ów K. R. zgłosił

przełożonemu D. W., który sprawdził ewidencję paliwa i dokonał przeglądu

monitoringu wewnętrznego.

Z zapisu monitoringu wynikało, że około godziny 2:09 - 2:12 pod zbiornik z

paliwem, pomiędzy dystrybutorem a cysterną, która znajdowała się na płycie

lotniska ze względu na wstrzymanie odbioru dostawy, podjechał samochód Panda

z oznaczeniem „follow me”, z którego wysiadła osoba w żółtym stroju, która

otworzyła klapę zbiornika z paliwem AVGAS.

W trakcie tych czynności do osoby tej podeszła inna osoba w żółtym

kombinezonie, po czym po około 3 minutach samochód odjechał. Następnie około

godziny 2:15 osoba w żółtym stroju podeszła do zbiornika z paliwem JET A-1, do

bocznej krawędzi i po chwili odeszła.

Sąd Rejonowy dodatkowo ustalił, że w nocy z […] 2012 r., około godziny

3:00, R. K. zgłosił w związku z międzylądowaniem chęć zatankowania paliwa, o

czym poinformował R. J. Powód przyjechał cysterną od strony lotniska i zatankował

4

samolot paliwem JET A-1. R. K. poruszał się po płycie lotniska samochodem

podobnym do wykorzystywanych przez dział obsługi samolotów.

W dniu [… 2012 r. zorganizowano spotkanie D. K., J. W., D. W. i J. P. z

powodem oraz R. J. Spotkanie dotyczyło wydarzeń z nocy z 5 na 6 lipca 2012 r. Ze

spotkania sporządzono notatkę służbową, która podpisana została przez

uczestników spotkania reprezentujących stronę pozwaną. Powód i R. J. nie

podpisali notatki. W czasie spotkania powód zaprzeczył, by w trakcie trwania

zdarzenia znajdował się w pobliżu dystrybutorów z paliwem i brał udział w rzekomej

kradzieży paliwa, co miało potwierdzić nagranie z monitoringu. Podczas tego

spotkania powodowi wręczono pismo z […] 2012 r., będące oświadczeniem woli

pozwanego o rozwiązaniu z powodem umowy o pracę bez wypowiedzenia ze

względu na ciężkie naruszenie obowiązków pracowniczych, polegające na

kradzieży mienia. Wskazano, że powód, wraz z drugim pracownikiem, ukradł 72

litry paliwa AVGAS oraz 30 litrów paliwa JET A-1, czego dowodem było nagranie z

monitoringu, zarejestrowane w nocy […] 2012 r.

Po rozwiązaniu stosunku pracy, w piśmie z […] 2012 r., które zostało

dostarczone powodowi i R. J., R. A. E. sp. z o.o. we W. (jedyny kontrahent, który

poza tankowaniem niemieckiego samolotu tankował paliwo […] 2012 r.) stwierdziło

po przeprowadzeniu wewnętrznych czynności kontrolnych, że ilość paliwa zawarta

na karcie nr 10689, czyli 108 litrów jest zaniżona. Biorąc pod uwagę przebytą przez

samolot trasę przed i po tankowaniu, ilość zatankowanego paliwa nie może być

niższa niż 180 litrów.

Sąd Rejonowy, biorąc pod uwagę powyższe uznał, że rozwiązanie z

powodem umowy o pracę w trybie art. 52 § 1 k.p., mimo iż spełniło wymogi

formalno-prawne, nie było merytorycznie uzasadnione.

Sąd pierwszej instancji za nieuzasadniony uznał zarzut kradzieży przez

powoda 30 litrów paliwa JET A-1, gdyż żaden dowód z dokumentów ani nagrania z

monitoringu (na którym nie można rozpoznać żadnej z widocznych na nagraniu

osób) nie potwierdza obecności powoda przy dystrybutorach paliw, a on sam

zaprzeczył jakoby się tam znajdował, twierdząc, że od godziny 00:30 do 3:00

przebywał w kabinie samochodu w innej części lotniska. Pozwany nie udostępnił

nagrań z monitoringu tej części lotniska celem obalenia twierdzeń powoda.

5

Sąd Rejonowy nie przychylił się do stanowiska pozwanego, jakoby

udowodniona została powodowi kradzież 72 litrów paliwa AVGAS 100 LL, gdyż

przedstawione przez powoda dowody podważały stanowisko pozwanego.

W opinii Sądu pierwszej instancji brak 72 litrów paliwa AVGAS 100 LL

spowodowany był zwykłą pomyłką pisarską, gdyż w zeszycie tankowania

odnotowano zatankowanie 108 litrów paliwa, zaś w dzienniku technicznym

samolotu 180 litrów. Sąd Rejonowy podkreślił, że w chwili przejęcia zmiany przez

powoda i R. J. dokonano jedynie zliczenia stanu paliwa na podstawie zapisów

dokonywanych w zeszycie przez pracowników poprzedniej zmiany, bez fizycznego

sprawdzenia stanu licznika głównego, co mogłoby przyczynić się do

wcześniejszego wykrycia ewentualnej różnicy.

Sąd Rejonowy za wiarygodne uznał zeznania świadka K. G., który zeznał, że

[…] 2012 r. poprosił o zatankowanie 180 litrów paliwa AVGAS 100 LL, co zostało

odnotowane w dzienniku technicznym samolotu, mimo iż podpisał dokument Wz, w

którym odnotowano zatankowanie jedynie 108 litrów paliwa.

Sąd pierwszej instancji uznał za wiarygodne zaznania części świadków, w

tym także powoda, że w trakcie odnotowywania tankowania paliwa AVGAS 100 LL

doszło do omyłki pisarskiej, szczególnie, że brakująca ilość litrów paliwa (72 l) jest

taka sama jak różnica pomiędzy ilością zatankowanego paliwa odnotowaną przez

pilota a paliwem, którego wytankowanie zanotowali pracownicy lotniska

(180-108=72).

Sąd Rejonowy, dając wiarę zdecydowanym zaprzeczeniom powoda i R. J. i

nie uwzględniając w tym zakresie zeznań świadków J. P., D. W. oraz

reprezentujących stronę pozwaną D. K. i J. W., uznał za nieudowodnioną

okoliczność przyznania się przez powoda do kradzieży paliwa w nocy z […] 2012 r.

w trakcie spotkania, które odbyło się […] 2012 r. Sąd swoje stanowisko poparł

argumentacją, iż nie przeprowadzono postępowania wyjaśniającego, przyznanie się

powoda do winy nie zostało udokumentowane, a sporządzona ze spotkania z […]

2012 r. notatka nie została podpisana przez powoda ani R. J., a jedynie przez

reprezentantów pracodawcy.

Sąd Rejonowy uznał dowód z dokumentu w postaci zapisów z pokładowego

dziennika technicznego samolotu, nie uwzględnił natomiast dowodu w postaci

6

nagrania z kamer monitoringu, gdyż w ocenie Sądu nie potwierdza on dokonania

przez powoda kradzieży paliwa. Sąd pierwszej instancji, dokonując oceny zeznań

świadków D. W. i J. P. w kontekście całego zebranego w sprawie materiału

dowodowego uznał je za wiarygodne jedynie w części, w której harmonizują z

pozostałym materiałem dowodowym.

Sąd pierwszej instancji ze względu na istniejący konflikt powoda z

przełożonym D. W., podnoszoną przez pozwanego kwestię utraty zaufania do

powoda wobec przyznania się do kilkukrotnej kradzieży paliwa z odstojów oraz

biorąc pod uwagę znaczny upływ czasu od zwolnienia powoda, uznał za niecelowe

przywrócenie powoda do pracy i zasądził w oparciu o art. 45 § 2 k.p. w zw. z art. 56

§ 2 k.p. na jego rzecz trzymiesięczne odszkodowanie.

Powód i pozwany wnieśli apelację od wyroku Sądu Rejonowego.

Powód skarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenia prawa materialnego, tj. art.

45 § 2 k.p.c. oraz prawa procesowego, tj. art. 233 § 1 k.p.c. Powód wniósł o zmianę

zaskarżonego wyroku i przywrócenia do pracy na poprzednich warunkach pracy i

płacy, zasądzenia na jego rzecz kwoty 3.877 zł tytułem wynagrodzenia za okres

pozostawania bez pracy oraz zasadzenia od pozwanego kwoty 510 zł tytułem

zwrotu kosztów procesu oraz zastępstwa procesowego w postępowaniu

apelacyjnym.

Pozwany zaskarżył wyrok w części obejmującej pkt I, III, IV oraz V. Pozwany

podniósł zarzut naruszenia przepisów postępowania, tj.: 1) art. 217 § 1 w zw. z art.

227 k.p.c.; 2) art. 233 k.p.c. i art.. 328 § 2 k.p.c.; 3) art. 233 § 1 w zw. z art. 231

oraz 245 k.p.c. Pozwany wniósł o zmianę zaskarżonych części wyroku poprzez

oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powoda na jego rzecz kosztów

procesu w obu instancjach, w tym kosztów zastępstwa procesowego, ewentualnie o

uchylenie zaskarżonej części wyroku i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania Sądowi pierwszej instancji wraz z rozstrzygnięciem o kosztach

postępowania apelacyjnego.

Sąd Okręgowy wyrokiem z 29 maja 2014 r., zmienił zaskarżony wyrok w pkt

I, III i V oddalając powództwo, oddalił apelację powoda, uchylił orzeczenie o

kosztach zawarte w pkt IV oraz zasądził od powoda na rzecz pozwanego koszty

postępowania za obie instancje.

7

W ocenie Sądu Okręgowego Sąd pierwszej instancji dokonał wnikliwej i

szczegółowej analizy ustaleń znajdujących potwierdzenie w zgromadzonym

materiale dowodowym, jednakże wyprowadził z przeprowadzonych rozważań

błędne wnioski i w konsekwencji wydał wyrok z naruszeniem prawa materialnego,

tj. art. 52 § 1 k.p.

Pozwany rozwiązał z powodem umowę o pracę w trybie art. 52 § 1 pkt 2 z

powodu ciężkiego naruszenia obowiązków pracowniczych, polegającego na

kradzieży w dniu […] 2012 r., wraz z drugim kierowcą, mienia Portu Lotniczego w

postaci 72 litrów paliwa typu AVGAS 100 LL oraz 30 litrów paliwa typu JET A-1.

W opinii Sądu Okręgowego, ze względu na charakter wykonywanej przez

powoda pracy, do jego obowiązków należało przyjmowanie i obsługa samolotów

pod względem paliwa oraz przyjmowanie dostaw paliwa JET A- 1 oraz AVGAS 100

LL. Zdaniem Sądu w ramach tych obowiązków, mając na względzie specyfikę

zakładu i bezpieczeństwo pasażerów, od powoda należało wymagać szczególnej

troski i dbałości o powierzone mienie oraz zachowania, które nie stwarzałoby

jakichkolwiek wątpliwości, co do jego bezstronności, uczciwości i rzetelności przy

ich wykonywaniu.

Sąd Okręgowy podzielił stanowisko pozwanego, że nastąpiło przekroczenie

swobodnej oceny materiału dowodowego zebranego w sprawie oraz naruszenie

art. 217 § 1 w zw. z art. 227 k.p.c. poprzez nadanie priorytetu pisemnym dowodom

przed zeznaniami świadków i przedstawionym nagraniem z monitoringu. Sąd

Okręgowy nie podzielił stanowiska Sadu Rejonowego, że okoliczność podnoszona

przez pozwanego, dotycząca faktu kradzieży paliwa przez powoda, poparta

licznymi zeznaniami świadków i zapisem z monitoringu, wymaga dla swej

wiarygodności każdorazowo również dowodu pisemnego, gdyż w opinii Sądu

Okręgowego fakt ten może być wykazany przy zastosowaniu każdego środka

dowodowego, przy czym zastosowanie określonego środka dowodowego powinno

doprowadzić do tych samych wniosków w zakresie weryfikacji danego twierdzenia,

co zastosowanie każdego innego środka. Sąd Okręgowy uznał, że wyprowadzone

przez Sąd Rejonowy wnioski są nietrafne i przeczą zasadom logicznego

rozumowania, a ponadto wysnute zostały w oderwaniu od całości zebranego

materiału dowodowego i specyfiki wykonywanych przez powoda zadań.

8

Sąd drugiej instancji negatywnie ocenił nieuwzględnienie przez Sąd

Rejonowy notatki służbowej sporządzonej przez uczestników spotkania w dniu 9

lipca 2012 r. Sąd Okręgowy podkreślił, że zgodnie z art. 245 k.p.c. dokument

prywatny stanowi dowód, że osoba, która go podpisała złożyła oświadczenie

zawarte w dokumencie. W jego opinii, dowód z notatki stanowi potwierdzenie faktu

zaboru paliwa, co poparte zostało jednoznacznymi zeznaniami świadków D. W., J.

P., jak również zeznaniami słuchanych w charakterze stron D. K. i J. W. W ocenie

Sądu Okręgowego zeznania te, w świetle całego materiału dowodowego, zasługują

na uwzględnienie i danie im wiary.

Sąd drugiej instancji nie podzielił także stanowiska Sądu Rejonowego, że

przy zapisywaniu ilości zatankowanego paliwa doszło do oczywistej omyłki

pisarskiej, w wyniku której zapisano zatankowanie 108 zamiast 180 litrów paliwa.

Dla poparcia swojego stanowiska Sąd Okręgowy odwołał się do jednoznacznych

zeznań świadka P. K., który zajmował się tankowaniem paliwa. Z zeznań tych

wynika, że otrzymał on od pilota K. G. polecenie zatankowania po 54 litry na

skrzydło, czyli 108 litrów i sporządził w oparciu o to dowód Wz w 4 egzemplarzach,

który pilot potwierdził własnoręcznym podpisem. Sąd Okręgowy nie podzielił

stanowiska przyjętego przez Sad pierwszej instancji co do podpisania przez pilota

dokumentów dotyczących wydania paliwa w pośpiechu i bez należytej uwagi. Nie

dał także wiary oświadczeniu pilota z […] 2012 r. W ocenie Sądu specyfika pracy

pilota wymaga spostrzegawczości i umiejętności zwracania uwagi na szczegóły, a

do takich niewątpliwie należy kontrola ilości paliwa, gdyż od tego zależy życie i

zdrowie pasażerów, a także bezpieczeństwo lotu.

Sąd Okręgowy nie dał także wiary uznanemu za wiarygodny przez Sąd

Rejonowy fragmentowi dziennika pokładowego samolotu o znakach rejestracyjnych

SP-DZI, podkreślając, że dowód ów dostarczony w formie luźnych kartek nie może

korzystać z atrybutu dziennika i nie powinien zostać uznany za wiarygodne źródło

informacji o ilości zatankowanego paliwa. W ocenie Sądu Okręgowego

przygotowane przez firmę R. A. E. Sp. z o. o. z własnej inicjatywy pismo, w którym

zawarte zostało oświadczenie prezesa zarządu rzeczonej spółki o pobraniu 180

zamiast 108 litrów paliwa i wniosek o obciążenie kosztami, należy ocenić z dużą

ostrożnością.

9

Sąd drugiej instancji podkreślił także fakt pominięcia przez Sąd Rejonowy

przy ocenie materiału dowodowego ustawienia przez powoda oraz R. J.

samochodu służbowego Panda „follow me” tuż przed dokonaniem kradzieży przy

dystrybutorach z paliwem AVGAS 100 LL i przyjęcie, że nie mogło dojść do

kradzieży, gdyż sprawcy nie posiadali odpowiedniej ilości pojemników do poboru 72

litrów paliwa.

Sąd drugiej instancji w świetle przeprowadzonych wywodów i naruszenia

przepisów postępowania nie podzielił stanowiska Sądu Rejonowego o

nieudowodnieniu powodowi zarzucanego czynu kradzieży paliwa AVGAS 100 LL w

dniu […] 2012 r. Sąd Okręgowy podzielił natomiast stanowisko Sądu Rejonowego o

nieudowodnieniu powodowi kradzieży 30 litrów paliwa JET A-1.

Sąd Okręgowy uznał, że kradzież paliwa AVGAS 100 LL przez powoda w

dniu […] 2012 r. oraz przyznanie się do wielokrotnej kradzieży paliwa zarówno z

odstojów, jak i bezpośrednio z dystrybutora w obecności 4 osób w dniu […] 2012 r.

stanowiło ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych,

uzasadniające rozwiązanie z powodem umowy o pracę w trybie art. 52 § 1 pkt 1

k.p. Powód miał świadomość, że zabór paliwa jest niedopuszczalny, zakazany i

narusza zasady etyki i uczciwości w wykonywaniu obowiązków kierowcy-operatora,

związanych z tankowaniem paliwa. Sąd drugiej instancji nie podzielił również

stanowiska Sądu Rejonowego, że biorąc pod uwagę staż pracy powoda oraz

świadomość, że fakt zaboru zostanie szybko wykryty nie mógł on przywłaszczyć

sobie paliwa.

Sąd Okręgowy podkreślił sprzeczność w twierdzeniach Sądu pierwszej

instancji, który raz zaznacza niecelowość w przywróceniu powoda do pracy ze

względu m. in. na przyznanie się przez niego do kilkakrotnego przywłaszczenia

niewielkiej ilości paliwa z odstojów, z drugiej zaś strony snuje domniemanie, że

czynu takiego nie mógł popełnić ze względu na staż pracy oraz świadomość

szybkiego wykrycia jego popełnienia.

Powód zaskarżył wyrok Sądu drugiej instancji skargą kasacyjną w całości.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie: art. 382 k.p.c. w zw. z art. 132 § 1

k.p.c. i art. 130 § 1 zd. 2 k.p.c. przez wydanie orzeczenia reformatoryjnego na

podstawie części materiału zebranego w postępowaniu w pierwszej instancji z

10

naruszeniem art. 132 § 1 zd. 3 k.p.c.; art. 382 k.p.c. w zw. z art. 233 § 1 k.p.c. i art.

391 § 1 k.p.c. przez pominięcie części materiału dowodowego stanowiącego

podstawę rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji; art. 245 k.p.c., art. 258 k.p.k. i

art. 235 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. przez przyjęcie, że notatka służbowa

jest dokumentem prywatnym; art. 30 § 4 k.p. w zw. z art. 52 § 1 pkt 1 k.p. przez

wyjście poza granice zarzutów skonkretyzowanych w pisemnym oświadczeniu o

rozwiązaniu z powodem umowy o pracę bez wypowiedzenia. Powód wniósł o

uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi

Okręgowemu do ponownego rozpoznania wraz z orzeczeniem o kosztach

postępowania.

Pozwany w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i zasądzenie

kosztów postępowania.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

Skarga kasacyjna powoda okazała się zasadna, choć nie wszystkie

podniesione w niej zarzuty zostały przez Sąd Najwyższy uwzględnione.

Bezpodstawny okazał się zarzut naruszenia art. 382 k.p.c. w zw. z art. 132 §

1 k.p.c. i art. 130 § 1 zd. 2 k.p.c. przez wydanie orzeczenia reformatoryjnego na

podstawie części materiału zebranego w postępowaniu w pierwszej instancji z

naruszeniem art. 132 § 1 zd. 3 k.p.c. Podstaw dla tego zarzutu powód upatruje w

błędzie pełnomocnika pozwanego. Odpis odpowiedzi na pozew, zawierającej

wnioski dowodowe, pełnomocnik pozwanego złożył do Sądu zamiast doręczyć

bezpośrednio pełnomocnikowi powoda, zaś Sąd pierwszej instancji błędnie

doręczył odpis tej odpowiedzi pełnomocnikowi powoda, zamiast zwrócić pismo

pozwanemu. W konsekwencji powód zarzuca, że Sąd drugiej instancji oparł się na

następujących dowodach, których przeprowadzenia zawnioskowano w odpowiedzi

na pozew: 1) zapisie z monitoringu, 2) notatce ze spotkania w dniu […] 2012 r., 3)

zeznaniach świadków. W ocenie Sądu Okręgowego dowody te potwierdzały fakt

zaboru paliwa przez powoda. Wnioski dowodowe na powyższą okoliczność zostały

zgłoszone w odpowiedzi na pozew, który powinien zostać zwrócony w trybie art.

132 § 1 k.p.c., a w konsekwencji odpowiedź na pozew należało potraktować jako

11

niezłożoną. Powód podnosi także, że powyższe dowody nie zostały dopuszczone

przez sąd z urzędu.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego dotyczącym art. 132 § 1 k.p.c. przyjęto,

że pismo, które pomimo tego że podlega zwrotowi nie zostało zwrócone, nie

wywołuje skutku w postaci obowiązku rozstrzygnięcia o kosztach (postanowienia

Sądu Najwyższego z 20 września 2012 r., IV CZ 55/12; z 12 października 2011 r.,

II CZ 70/11). Sąd Najwyższy w obecnym składzie miał jednak na względzie, że

doręczenia bezpośrednie mają służyć przyśpieszeniu i uproszczeniu postępowania,

przez usunięcie konstrukcji mogących sprzyjać nieuzasadnionemu przedłużaniu

postępowania. Realizacji tych zamierzeń ustawodawcy nie stoi na przeszkodzie

zastosowanie art. 207 § 6 k.p.c. i dopuszczenie spóźnionych twierdzeń i dowodów,

zgłoszonych w piśmie procesowym wadliwie doręczonym stronie przeciwnej, celem

osłabienia rygorów wynikających z art. 132 § 1 k.p.c. Przepis art. 132 § 1 k.p.c. nie

miał bowiem na celu, jak wynika wprost z uzasadnienia ustawy z dnia 17 grudnia

2009 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych

ustaw (Dz.U. z 2010 r. Nr 7, poz. 45) „piętrzenia kolejnych wymagań formalnych,

mających na celu „złapanie” profesjonalnego pełnomocnika na uchybieniu

przewidzianym wymaganiom”.

Odmawiając zasadności zarzutowi naruszenia art. 132 § 1 k.p.c. w niniejszej

sprawie Sąd Najwyższy uwzględnił, że odpowiedź na pozew została doręczona

przez Sąd pełnomocnikowi powodowi, zatem pismu temu nadano bieg. Ponadto, na

rozprawie w dniu 12 października 2012 r. (k. 83) przewodniczący zastosował art.

207 § 6 k.p.c. i na tej podstawie uznał za dopuszczalne uwzględnienie twierdzeń i

dowodów strony pozwanej. Na kolejnej rozprawie, w dniu 7 stycznia 2013 r., Sąd

wydał postanowienie dowodowe, dopuszczające dowody zawnioskowane w

odpowiedzi pozwanego na pozew (podtrzymane na pierwszej rozprawie) i nie

uwzględnił zastrzeżeń powoda w tym zakresie. W tych okolicznościach, z uwagi na

uprawnienie przyznane Sądowi na podstawie art. 207 § 6 k.p.c., bezpodstawny jest

zarzut naruszenia art. 132 § 1 k.p.c.

Sąd Najwyższy nie znalazł także podstaw do uwzględnienia zarzutu

naruszenia art. 245 k.p.c., art. 258 k.p.k. i art. 235 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1

k.p.c. przez przyjęcie, że notatka służbowa jest dokumentem prywatnym, podczas

12

gdy pisma osób trzecich zawierające oświadczenia wiedzy odnoszące się do

określonych faktów nie mogą być uznane za dowody. Przypomnieć należy, że Sąd

drugiej instancji uznał, że dowód z notatki ze spotkania z […] 2012 r., potwierdzony

podpisami osób biorących udział w spotkaniu, potwierdza fakt zaboru paliwa,

poparty jednoznacznymi zeznaniami świadków D. W., J. P., jak również zeznaniami

słuchanych w charakterze stron D. K. i J. W. Sąd drugiej instancji uznał, że na tym

spotkaniu powód przyznał się do wielokrotnej kradzieży paliwa, co potwierdzają

zeznania wymienionych osób, które oceniane całościowo zasługują na

uwzględnienie. Powyższe ustalenie zostało dokonane przez Sąd drugiej instancji

na podstawie swobodnej oceny dowodu, za jaki należy uznać notatkę służbową ze

spotkania z […] 2012 r. Notatka, jako dokument prywatny, stanowi dowód tego, że

osoba która ją podpisała złożyła oświadczenie zawarte w tym dokumencie.

Oświadczenia osób podpisanych pod notatką ze spotkanie z […] 2012 r. zostały

ocenione przez Sąd drugiej instancji z uwzględnieniem zeznań świadków oraz

zeznań stron postępowania. Dopiero na tej podstawie Sąd drugiej instancji przyjął,

że zdarzenia opisane w notatce miały miejsce.

Z uwagi na przyczynę rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia

(kradzież paliwa) zasadny okazał się zarzut naruszenia art. 382 k.p.c. w zw. z art.

233 § 1 k.p.c. i art. 391 § 1 k.p.c. przez pominięcie części materiału dowodowego

stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji. Podstawą

orzeczenia Sądu Okręgowego były dowody zebrane i przeprowadzone w

postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji, których odmienna ocena

doprowadziła Sąd drugiej instancji do wydania wyroku reformatoryjnego na

niekorzyść powoda. O ile dopuszczalność dokonywania przez sąd drugiej instancji

odmiennej oceny dowodów bez ich ponowienia lub uzupełnienia nie ulega

wątpliwości (uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 23 marca

1999 r., III CZP 59/98, OSNC 1999 nr 7-8, poz. 124; wyrok Sądu Najwyższego z 3

kwietnia 2014 r., II UK 413/13), o tyle w wyniku takiego działania Sądu może dojść

do naruszenia art. 382 k.p.c. Zarzut naruszenia tego przepisu może stanowić

usprawiedliwioną podstawę skargi kasacyjnej, jeżeli skarżący wykaże, że sąd

drugiej instancji bezpodstawnie pominął część zebranego materiału oraz że

uchybienie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy (wyroki Sądu Najwyższego z 5

13

lutego 2015 r., III UK 87/14; z 8 października 2013 r., III UK 128/12; z 22 lutego

2007 r., III CSK 337/06, z 9 czerwca 2005 r., III CK 674/04, z 12 czerwca 2013 r.,

II CSK 634/12; z 21 kwietnia 2015 r., I UK 326/14; z 4 września 2014 r., II CSK

478/13). Przez pominięcie zebranego materiału rozumie się niezajęcie co do niego

stanowiska przez sąd, to jest pominięcie przy dokonywaniu ustaleń oraz

nieuwzględnienie w ramach dokonywanych rozważań (wyrok Sądu Najwyższego z

27 stycznia 2015 r., II PK 65/14). Jeżeli Sąd drugiej instancji rezygnuje z

powtórnego przeprowadzania dowodów i dokonuje ponownej, odmiennej oceny

dowodów już przeprowadzonych, to powinien uczynić to ze szczególną

wnikliwością i ostrożnością. Konieczne jest także, aby Sąd drugiej instancji nie tylko

wskazał, dlaczego konkretne dowody ocenia odmiennie niż Sąd pierwszej instancji,

ale także uzasadnił, którym dowodom i dlaczego dał wiarę oraz dlaczego odmówił

wiary innym dowodom i jaką moc dowodową im przypisuje. Jest to szczególnie

istotne w odniesieniu do osobowych środków dowodowych, z którymi sąd się nie

zetknął bezpośrednio, jak z dokumentami. Ma to dodatkowe znaczenie w sytuacji,

gdy od oceny tych dowodów zależy ocena zasadności żądania oraz prawdziwości

leżących u jego podstaw twierdzeń faktycznych strony (wyroki Sądu Najwyższego z

23 listopada 2011 r., IV CSK 142/11; z 5 października 2011 r., IV CSK 11/11; z 27

października 2010 r., III PK 21/10, z 3 kwietnia 2014 r., II UK 413/13). Wspomnianej

wnikliwości w zakresie uzasadnienia należy oczekiwać tym bardziej, gdy przyczyną

rozwiązania umowy o pracę był zarzut kradzieży. Niezbędnym minimum jest

wskazanie, dlaczego Sąd drugiej instancji uważa za wadliwą ocenę dowodów i w

konsekwencji także ustalenia dokonane w postępowaniu pierwszoinstancyjnym

(wyrok Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2012 r., II PK 97/11).

W niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji dokonując ustaleń istotnych dla

rozstrzygnięcia okoliczności wskazał szczegółowo w pisemnych motywach na

jakich dowodach się oparł, jakim dowodom oraz z jakiego powodu odmówił wiary.

Odmienne ustalenie okoliczności faktycznych mających zasadnicze znaczenie dla

oceny prawnej zobowiązywało Sąd drugiej instancji do wskazania dowodów, na

których się oparł, i przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i

mocy dowodowej (wyrok Sądu Najwyższego z 18 lutego 2011 r., II PK 196/10).

Tego zaś zabrakło w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Sąd Okręgowy wyjaśnił,

14

na jakich dowodach się oparł. Jednakże, w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku

Sąd Okręgowy wyjaśnił jedynie co do niektórych dowodów (uwzględnionych przez

Sąd pierwszej instancji) przyczyny, dla których odmówił im wiarygodności. Sąd

drugiej instancji nie odniósł się do istotnych w ocenie Sądu Najwyższego dowodów,

które stanowiły podstawę rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji: zeznań R. J. na

okoliczność obecności powoda w innym miejscu; zeznań P. K. na okoliczność ilości

zatankowanego paliwa; zeznań świadków A. W. i B. S. na okoliczność

występowania pomyłek w dokumentacji ewidencji tankowanego paliwa; zeznań J.

M. oraz P. K. na okoliczność zatankowania 108 l. Sąd drugiej instancji nie wyjaśnił

również, dlaczego dokonał odmiennej od Sądu pierwszej instancji oceny zapisu

monitoringu, ograniczając się do uwzględnieniu opisu tego zapisu przedstawionego

w treści notatki ze spotkania w dniu […] 2012 r.

Ponadto, Sąd Najwyższy miał na względzie, że Sąd Okręgowy zarzucił

Sądowi pierwszej instancji sprzeczność w rozumowaniu, skoro Sąd ten uznał

przywrócenie powoda do pracy za niecelowe ze względu na przyznanie się przez

niego do kilkukrotnego przywłaszczenia niewielkiej ilości paliwa, a jednocześnie

uznał, że nie udowodniono powodowi kradzieży paliwa AVGAS 100 LL.

Jednocześnie Sąd Okręgowy sam uznał, że w świetle poczynionych w sprawie

ustaleń faktycznych oraz zgromadzonych dowodów, powodowi udowodniono

kradzież paliwa AVGAS 100 LL oraz nie udowodniono kradzieży paliwa JET A-1.

Tymczasem ustalenia faktyczne w niniejszej sprawie zaaprobowane przez Sąd

Okręgowy, podobnie jak dowody uwzględnione na tę okoliczność przez Sąd drugiej

instancji (notatka ze spotkania w dniu […] 2012 r. oraz zapis monitoringu) dotyczyły

zbiorczo kradzieży obu rodzajów paliwa. Treść notatki ze spotkania w dniu […]

2012 r., zawierająca przedstawiony przez J. P. opis ciągu zdarzeń

zarejestrowanych przez kamery monitoringu w nocy z […] 2012 r., nie zawiera

oświadczeń podpisanych pod nią osób w przedmiocie przyznania się powoda w

trakcie spotkania do kradzieży tej właśnie nocy paliwa lotniczego AVGAS 100 LL

oraz paliwa JET A-1. Notatka ta zawiera jedynie oświadczenie podpisanych pod nią

osób, zgodnie z którym powód nie zaprzeczył przedstawionemu na spotkaniu

opisowi przebiegu zdarzeń w nocy z [...] 2012 r. Dowody, które nie zostały uznane

przez Sąd drugiej instancji za wiarygodne, w ramach swobodnej oceny dowodów

15

pozostającej poza zakresem kontroli w postępowaniu kasacyjnym, dotyczyły

okoliczności przemawiających przeciwko faktowi kradzieży przez powoda paliwa

AVGAS 100 LL. Jedynym zaś dowodem uwzględnionym przez Sąd drugiej instancji

przy ustalaniu tego kluczowego dla rozstrzygnięcia sprawy faktu (kradzież paliwa

AVGAS 100 LL), są zeznania świadka P. K., na okoliczność ilości paliwa AVGAS

100 LL zatankowanego w dniu […] 2012 r. do samolotu pilotowanego przez

świadka K. G.

Przy tak przeprowadzonym rozumowaniu Sądu drugiej instancji, w wyniku

którego Sąd ten dokonał całkowicie odmiennej oceny zgromadzonych w sprawie

dowodów oraz poczynionych przez Sąd pierwszej instancji ustaleń faktycznych,

zarzut naruszenia art. 382 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. należało uznać za

uzasadniony.

Ze względu na zasadność części zarzutów procesowych skargi kasacyjnej,

przedwczesne byłoby rozpoznanie zarzutu naruszenia art. 30 § 4 k.p. w zw. z art.

52 § 1 pkt 1 k.p. przez wyjście poza granice zarzutów skonkretyzowanych w

pisemnym oświadczeniu o rozwiązaniu z powodem umowy o pracę bez

wypowiedzenia. Należy jednak zważyć, że choć z treści oświadczenia o

rozwiązaniu umowy o pracę wynika, że przyczyną rozwiązania stosunku pracy z

powodem była kradzież 72 litrów paliwa AVGAS oraz 30 litrów paliwa JET A-1,

natomiast Sąd drugiej instancji uznał, że powód dopuścił się ciężkiego naruszenia

obowiązków pracowniczych, ponieważ przyznał się do wielokrotnej kradzieży

paliwa z odstojów i bezpośrednio z dystrybutorów, nie oznacza to wadliwego

zastosowania art. 30 § 4 k.p. w zw. z art. 52 § 1 k.p., gdy ustalenia faktyczne w

sprawie i ocena wszystkich dowodów uwzględnionych przez Sąd pierwszej instancji

potwierdzą kradzież 72 litrów paliwa AVGAS przez powoda.

Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.

eb