V KK 232/15

Sygn. akt V KK 232/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 2 października 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Henryk Gradzik (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Małgorzata Gierszon

SSA del do SN Dariusz Czajkowski

Protokolant Barbara Kobrzyńska

przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Barbary Nowińskiej,

w sprawie Z. D. i B. D.

oskarżonych z art. 91 ust. 1 pkt 1 ustawy z dn. 7 lipca1994r. - Prawo budowlane

(Dz. U. z 2013r., poz. 1409 z późn. zm.) w zw. z art. 12 kk

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie

w dniu 2 października 2015 r.,

kasacji, wniesionej przez prokuratora na niekorzyść oskarżonych

od wyroku Sądu Okręgowego w L.

z dnia 5 marca 2015 r.zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w Z. z dnia 3

grudnia 2014 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Okręgowemu w L. do ponownego rozpoznania w postępowaniu

odwoławczym.

UZASADNIENIE

2

Sąd Rejonowy w Z. wyrokiem z dnia 3 grudnia 2014r., skazał B. D. i Z. D. za

to, że w okresie od 18 stycznia 2005r. do lipca 2013r. w P., jako współwłaściciele

nieruchomości położonej w tej miejscowości, działając wspólnie i w porozumieniu,

w krótkich odstępach czasu i z góry powziętym zamiarem udaremniali określone

ustawowo czynności Powiatowemu Inspektorowi Nadzoru Budowlanego w Z. oraz

osobom działającym z jego upoważnienia, określone w art. 65 i art. 81 ust. 4 w zw.

z art. 81a ust. 1 pkt 1 ustawy z 7 lipca 1994r. – Prawo budowlane, poprzez

odmowę: 18.01.2005r., 8.02.2005r., 21.02.2005r., 10.03.2005r., 2.06. 2005r.,

26.09.2005r., 10.11.2005r., 10.03.2006r., 11.06.2007r., w czerwcu 2007r., w

czerwcu 2010r., 25.03.2011r., 7.04.2011r., 14.09.2011r., w sierpniu 2011r., w

październiku 2011r., w listopadzie 2011r., w grudniu 2011r., w lipcu 2013r.,

udostępnienia dokumentacji budowy powykonawczej i użytkowej oraz protokołów z

kontroli okresowej rocznej przewodów kominowych, a także okresowej pięcioletniej

w zakresie stanu technicznego i przydatności do użytkowania obiektów

budowlanych znajdujących się na nieruchomości położonej w P. nr […], a także

poprzez odmowę: 18.01.2005r., 8.03.2005r., 21.02.2005r., 10.03.2005r.,

2.06.2005r., 26.09.2005r., 25.03.2011r., 7.04.2011r., 14.09.2011r., wstępu na teren

wymienionej nieruchomości i do obiektów budowlanych znajdujących się na terenie

tej nieruchomości

– tj. występku z art. 91 ust. 1 pkt 1 ustawy z 7 lipca 1994r. – Prawo

budowlane w zw. z art. 12 kk i za to na podstawie art. 91 ust. 1 powołanej ustawy

wymierzył im kary po 200 stawek dziennych grzywny, ustalając wysokość jednej

stawki na 10 zł.

Na podstawie art. 69§1 i 2 kk i art. 70§1 pkt 2 kk wykonanie orzeczonych

wobec oskarżonych kar grzywny Sąd Rejonowy zawiesił warunkowo na okres

próby wynoszący 2 lata, a na podstawie art. 72§1 pkt 8 kk zobowiązał oskarżonych

do udostępnienia Powiatowemu Inspektorowi Nadzoru Budowlanego w Z. lub

osobom działającym z jego upoważnienia dokumentacji budowy powykonawczej i

użytkowej oraz protokołów z kontroli okresowej rocznej przewodów kominowych, a

także okresowej pięcioletniej w zakresie stanu technicznego i przydatności do

użytkowania obiektów budowlanych znajdujących się na nieruchomości położonej

w P. nr […] oraz do umożliwienia wstępu Powiatowemu Inspektorowi Nadzoru

3

Budowlanego lub osobom działającym z jego upoważnienia na teren nieruchomości

położonej w P. nr […] i do obiektów budowlanych znajdujących się na terenie tej

nieruchomości.

Po rozpoznaniu apelacji wniesionych przez oboje oskarżonych i przez ich

obrońcę Sąd Okręgowy w L. zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że uniewinnił

oskarżonych od popełnienia przypisanego im czynu, a kosztami procesu w sprawie

obciążył Skarb Państwa.

Prokurator Okręgowy w L. wniósł kasację od prawomocnego wyroku na

niekorzyść oskarżonych. Zarzucił wyrokowi rażącą obrazę prawa materialnego –

art. 91§1 ustawy Prawo budowlane z dnia 7 lipca 1994r., która miała istotny wpływ

na treść orzeczenia poprzez wyrażenie błędnego poglądu prawnego, że warunkiem

odpowiedzialności karnej za udaremnianie organom nadzoru budowlanego

wykonywania czynności kontrolnych określonych w tej ustawie jest uprzednie

wydanie przez organ egzekucyjny – wojewodę – decyzji o egzekucji

administracyjnej obowiązków o charakterze niepieniężnym, czego konsekwencją

było uniewinnienie Z. i B. D. od popełnienia zarzuconego im czynu.

Stawiając ten zarzut, Prokurator Okręgowy wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd Okręgowy w L.

W odpowiedzi na kasację oskarżeni domagali się oddalenia jej jako

oczywiście bezzasadnej.

Sąd Najwyższy zważył:

Zarzut kasacji jest zasadny w stopniu oczywistym. Ta konstatacja nasuwa

się nieodparcie już po zapoznaniu się z motywami zmiany wyroku Sądu

Rejonowego przez uniewinnienie oskarżonych, zamieszczonymi w uzasadnieniu

wyroku Sądu odwoławczego. Sąd Okręgowy nie kwestionował faktów ustalonych w

wyroku Sądu I instancji. Nadał im natomiast inną interpretację prawną, przy czym

decydujący dla rozstrzygnięcia merytorycznego pogląd zawarł w stwierdzeniu, że

skoro żądanie przedstawicieli Powiatowego Inspektoratu Nadzoru Budowlanego

skierowane do oskarżonych, by udostępnili wejście do obiektów budowlanych

znajdujących się na ich nieruchomości i okazali dokumentację budowlaną tych

obiektów, nie zostało sformułowane po wszczęciu egzekucji administracyjnej

obowiązków o charakterze niepieniężnym, to odmowa spełnienia tych poleceń

4

przez oskarżonych nie była bezprawna, a tym samym przypisany im czyn nie

wypełnia znamion przestępstwa określonego w art. 91 ust. 1 pkt 3 Prawa

budowlanego.

U podstaw przytoczonego argumentowania Sądu odwoławczego tkwi

przeświadczenie, że warunkiem uznania, iż zarzucone oskarżonym zachowania,

polegające na udaremnianiu czynności przedsięwziętych przez organy nadzoru

budowlanego, realizują znamię przestępstwa z art. 91 ust. 1 pkt 1 Prawa

budowlanego, jest to, by czynności te były podjęte po wszczęciu egzekucji

administracyjnej w celu wymuszenia wykonania określonych obowiązków przez

właścicieli obiektów budowlanych. Jest to pogląd błędny, gdyż nie znajduje

żadnego wsparcia w brzmieniu wymienionego przepisu. W kontekście całokształtu

unormowań zawartych w ustawie z dnia 7 lipca 1994r. – Prawo budowlane w wersji

obowiązującej w okresie wskazanym w akcie oskarżenia, należy zauważyć, że

czynności właściwych organów (podkreślenie SN), w rozumieniu art. 91 ust. 1 pkt

1 tej ustawy, to przewidziane w niej czynności, między innymi, Głównego

Inspektoratu Nadzoru Budowlanego i podległych mu inspektoratów funkcjonujących

na szczeblu wojewódzkim i powiatowym. Są one ściśle związane z ich zadaniami i

kompetencjami. W myśl art. 81 ust. 1 i 4 Prawa budowlanego do zadań organów

nadzoru budowlanego należy kontrola przestrzegania i stosowania przepisów

prawa budowlanego na każdym etapie procesu budowlanego, a także warunków

bezpieczeństwa ludzi i mienia przy utrzymywaniu obiektów budowlanych. Zakres

kontroli obejmuje także sprawdzanie zgodności wykonanych robót budowlanych z

warunkami określonymi w decyzji o pozwoleniu na budowę i sprawdzenie

wykonania obowiązków wynikających z decyzji i postanowień wydanych na

podstawie przepisów Prawa budowlanego. Dla zapewnienia realizacji tych zadań,

na podstawie art. 81c w zw. z art. 65 powołanej ustawy, organy nadzoru mogą

żądać od właściciela obiektu budowlanego udostępnienia dokumentów związanych

z utrzymaniem i użytkowaniem obiektu, przy czym zgodnie z art. 81a ust. 1 pkt 1,

służy im prawo wstępu do obiektu budowlanego. Wymaga podkreślenia, że

uprawnienia organów nadzoru wynikają wprost z ustawy – Prawo budowlane, co

oznacza, że nie jest konieczne uprzednie wydanie decyzji zobowiązujących

właściciela obiektu do udostępnienia możliwości wejścia do obiektów budowlanych i

5

do okazania wymaganych dokumentów. Niezbędne jest tylko, dla zachowania

warunku określonego w art. 81a ust. 2 ustawy, uprzednie zawiadomienie

właściciela obiektu o terminie dokonania czynności kontrolnych.

W niniejszym wypadku, jak wynika z niekwestionowanych ustaleń, nadzór

budowlany wymagał od oskarżonych okazania decyzji o pozwoleniu na

użytkowanie budynków i umożliwienia sprawdzenia na miejscu ich stanu

technicznego. Jest oczywiste, że wynikające z ustawy – Prawo budowlane

uprawnienia organów nadzoru rodzą po stronie właścicieli obiektów budowlanych

określone obowiązki, które ciążą na nich ex lege, bez konieczności potwierdzania

odrębnymi decyzjami administracyjnymi ( A. Macińska: Bezprawne użytkowanie

obiektu budowlanego wybudowanego zgodnie z planem, System Informacji

Prawnej LEX, komentarz praktyczny ABC nr 68337). Te właśnie uprawnienia

organów nadzoru budowlanego, a ściśle, możliwość ich swobodnego wykonywania,

są przedmiotem ochrony typem przestępstwa określonego w art. 91 ust. 1 pkt 1

Prawa budowlanego. Udaremnianie czynności organów władzy budowlanej jest

penalizowane jako przestępstwo powszechne. Może je popełnić nie tylko właściciel

obiektu budowlanego ale każda osoba inna osoba, która swoim zachowaniem,

także przez zaniechanie, uniemożliwia ich wykonanie (Prawo budowlane.

Komentarz pod red. A. Glinieckiego, Warszawa 2014, s. 927). Udaremnianie

czynności realizuje odnośne znamię przestępstwa z art. 91§1 Prawa budowlanego

już wtedy, gdy uprawniony organ administracji bądź nadzoru budowlanego

przystępuje do ich wykonywania, a nie dopiero wtedy, gdy wszczęto egzekucję

administracyjną zmierzającą do wymuszenia od osoby zobowiązanej wykonanie

ustawowego obowiązku. Gdyby warunkiem odpowiedzialności karnej z tego

przepisu było uprzednie zastosowanie środków egzekucji administracyjnej wobec

osoby zobowiązanej, to musiałby on znaleźć się w treści przepisu, jak to ma

miejsce w opisie znamion wykroczenia z art. 92 ust. 2 ustawy – Prawo budowlane,

czy też np. wykroczenia z art. 115§2 Kodeksu wykroczeń.

Podsumowując należy stwierdzić, że przepis art. 91 ust. 1 pkt 1 ustawy z

dnia 7 lipca 1994r. –Prawo budowlane chroni swobodę i skuteczność tych

czynności właściwych organów administracji architektoniczno – budowlanej i

organów nadzoru budowlanego, do których są one uprawnione na podstawie

6

przepisów tej ustawy. Penalizowane jest udaremnianie czynności, niezależnie

od tego, czy właściwy dla egzekucji administracyjnej organ, w tym wypadku

wojewoda, wszczął na podstawie tytułu wykonawczego egzekucję w celu

przymuszenia podmiotu zobowiązanego do wykonania ciążącego na nim

obowiązku.

Jak stąd wynika, Sąd odwoławczy wadliwie interpretował znamię czynności

sprawczej przestępstwa z art. 91 ust.1 pkt 1 Prawa budowlanego, co stanowi

uchybienie temu przepisowi prawa materialnego. Wywarło ono istotny wpływ na

treść wyroku. Do uniewinnienia oskarżonych, w niespornym stanie faktycznym,

doszło z powodu nietrafnego przyjęcia przez Sąd odwoławczy, że czyn przypisany

oskarżonym w wyroku Sądu I instancji nie wypełniał znamion ustawowych

przestępstwa. W tym stanie rzeczy, uznając zasadność zarzutu kasacji, Sąd

Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego

rozpoznania w postępowaniu odwoławczym, w którym zgodnie z art. 442§3 k.p.k. w

zw. z art. 518 k.p.k., Sąd Okręgowy będzie związany przedstawionymi wyżej

zapatrywaniami prawnymi.