I CSK 772/14

Sygn. akt I CSK 772/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 30 września 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Dariusz Zawistowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Zbigniew Kwaśniewski

SSN Anna Owczarek

w sprawie z powództwa Ministra Pracy i Polityki Społecznej - Funduszu

Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych

przeciwko J. L.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 30 września 2015 r.,

skargi kasacyjnej pozwanego

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 7 maja 2014 r.,

I. prostuje oznaczenie strony powodowej na Minister Pracy

i Polityki Społecznej - Fundusz Gwarantowanych Świadczeń

Pracowniczych

II. uchyla zaskarżony wyrok w pkt I w części zasądzającej

odsetki ustawowe od kwoty 196.913,93 zł za okres od dnia

2 grudnia 2009 r. do dnia 8 grudnia 2009 r. oraz w pkt II

w części oddalającej apelację co do tych odsetek i zmienia

zaskarżony wyrok w tym zakresie w ten sposób, że oddala

2

powództwo co do odsetek ustawowych za okres

od dnia 2 grudnia 2009 r. do dnia 8 grudnia 2009 r.

III. oddala skargę kasacyjną w pozostałej części.

3

UZASADNIENIE

Strona powodowa Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych

wniosła o zasądzenie od pozwanego J. L. kwoty 270 400,10 zł wraz z odsetkami

ustawowymi od wskazanych w pozwie dat i kwot. W uzasadnieniu wskazała, że

dokonała wypłaty wynagrodzeń ze środków Funduszu dla byłych pracowników „A.

Sp. z o.o. ", w związku z niewypłacalnością tej spółki jako pracodawcy, za co

pozwany ponosi odpowiedzialność na podstawie art. 299 k.s.h.

Pozwany J. L. w odpowiedzi na pozew wniósł o oddalenie powództwa.

Podniósł, że dochodzone w pozwie roszczenie dotyczy świadczeń wypłaconych

pracownikom A. Sp. z o.o. za okres kiedy nie był już członkiem zarządu spółki.

Wyrokiem z dnia 19 stycznia 2011 r. Sąd Okręgowy w W. oddalił powództwo

w całości. Na skutek apelacji strony powodowej wyrokiem z dnia 10 listopada 2011

r. Sąd Apelacyjny uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi

Okręgowemu do ponownego rozpoznania. Wyrokiem z dnia 12 lipca 2013 r. Sąd

Okręgowy zasądził od pozwanego J. L. na rzecz Funduszu Gwarantowanych

Świadczeń Pracowniczych łącznie kwotę 263.259,77 zł (dwieście sześćdziesiąt trzy

tysiące dwieście pięćdziesiąt dziewięć złotych siedemdziesiąt siedem groszy) wraz

z ustawowymi odsetkami od kwot wskazanych w wyroku.

Sąd Okręgowy uznał, że powództwo zasługiwało w przeważającej części na

uwzględnienie w oparciu o art. 299 k.s.h., albowiem powód wykazał

wszystkie przesłanki odpowiedzialności pozwanego jako członka zarządu.

Ustalił, że w okresie od grudnia 2004 r. do 21 kwietnia 2005 r. pozwany J. L. pełnił

funkcję Prezesa Zarządu „A." sp. z o.o., a prowadzone postępowania egzekucyjne

przeciwko spółce okazały się bezskuteczne. Sąd I instancji wskazał, że wysokości

wypłaconych pracownikom wynagrodzeń za okres, w którym funkcje prezesa

zarządu pełnił pozwany, oraz terminy wypłaconego przez Fundusz wynagrodzenia,

okresy za jakie wynagrodzenie zostało wypłacone oraz daty uzyskania tytułu

egzekucyjnego stwierdzającego wierzytelność Funduszu względem „A." sp. z o.o.

zostały szczegółowo określone w zestawieniu dołączonym przez powoda do

pozwu. Pozwany J. L. nie udowodnił, aby ziściły się przesłanki zwalniające go

z odpowiedzialności wskazane w art. 299 § 2 k.s.h.

4

Wyrokiem z 7 maja 2014 r. Sąd Apelacyjny zmienił zaskarżony wyroku Sądu

Okręgowego w części, oddalając powództwo co do kwoty 66.345,84 złotych, a w

pozostałym zakresie oddalił apelację pozwanego.

W ocenie Sądu Apelacyjnego, wbrew zarzutowi podniesionemu przez

apelującego, nie można uznać, aby postępowanie przed Sądem Okręgowym było

dotknięte nieważnością. Status prawny powoda określa ustawa z dnia 13 lipca

2006 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy.

W dacie wniesienia pozwu Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych

posiadał osobowość prawną, jednakże na podstawie art. 29 ust. 3 ustawy

z 27 sierpnia 2009 r. - przepisów wprowadzających ustawę o finansach publicznych

(Dz. U. z 2009, Nr 157, poz. 1241) Fundusz został przekształcony w państwowy

fundusz celowy nie posiadający osobowości prawnej. Jednocześnie ustawodawca

stworzył konstrukcję prawną polegającą na utworzeniu instytucji dysponenta

funduszu tj. ministra właściwego do spraw pracy, który jako organ państwowy

posiadający zdolność prawną i sądową, może w stosunku do tak utworzonego

funduszu nabywać i zaciągać, jako podmiot prawa, zobowiązania oraz

pozywać i być pozywanym - posiada zatem zdolność sądową i procesową.

Dodatkowo dysponent Funduszu prowadzi sprawy i występuje w obrocie prawnym

pod nazwą: Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych z siedzibą

(art. 24 ust. 2 i 3 ustawy o ochronie roszczeń pracowniczych w razie

niewypłacalności pracodawcy). Fundusz ten może być przy tym reprezentowany

albo przez właściwego ministra osobiście, albo przez działający w jego imieniu inny

organ będący pełnomocnikiem dysponenta funduszu w zakresie udzielonego mu

pełnomocnictwa (art. 24 ust. 4). Sąd Apelacyjny uznał, że powodem w sprawie

był do końca 2011 r. Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych - osoba

prawna, natomiast od dnia 1 stycznia 2012 r. (data utraty przez fundusz

osobowości prawnej) w postępowaniu występował Fundusz Gwarantowanych

Świadczeń Pracowniczych, a ściśle występujący w obrocie prawnym pod tą nazwą

Minister Pracy i Polityki Społecznej i działający w jego imieniu Marszałek

Województwa […]. Po dniu 1 stycznia 2012 r. działający w imieniu Funduszu

Marszałek Województwa […] wykazał swoją legitymację czynną (przedstawił

umocowanie Ministra Pracy i Polityki Społecznej do występowania w sprawie w

5

imieniu Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych). Pod nazwą

Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w przedmiotowej sprawie

występował jego dysponent - Minister Pracy i Polityki Społeczne. Apelacja

pozwanego okazała się zasadna w części dotyczącej kwoty 66 345,84 zł

roszczenia głównego wraz z ustawowymi odsetkami od poszczególnych kwot,

albowiem Sąd Okręgowy błędnie ustalił, że ta część dochodzonego w sprawie

roszczenia powstała w okresie, w którym J. L. pełnił funkcję członka zarządu „A." sp.

z o.o. Dochodzone przez Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych

roszczenie obejmowało wynagrodzenia wypłacone pracownikom spółki za miesiąc

kwiecień 2005 r. (wynagrodzenia za miesiąc kwiecień ustalone do dnia 20 kwietnia

2005 r.) w kwocie 66 345,84 zł. Tymczasem zgodnie z art. 85 § 2 k.p.

wynagrodzenie za pracę wypłaca się z dołu, niezwłocznie po ustaleniu jego pełnej

wysokości, nie później jednak niż w ciągu pierwszych 10 dni następnego miesiąca

kalendarzowego. Wynagrodzenia pracowników „A." Sp. z o.o. za miesiąc kwiecień

stały się wymagalne dopiero w maju 2005 r. Biorąc zaś pod uwagę, że pozwany

pełnił funkcję prezesa zarządu do dnia 21 kwietnia 2005 r. to roszczenie we

wskazanym wyżej zakresie powstało w okresie gdy pozwany nie był już członkiem

zarządu „A." sp. z o.o. Pozwanemu nie można więc przypisać odpowiedzialności na

podstawie art. 299 k.s.h. z tytułu wynagrodzeń pracowników „A." sp. z o.o.

wypłaconych za miesiąc kwiecień 2005 r.

Skarga kasacyjna pozwanego została oparta na obu podstawach

określonych w art. 3983

§ 1 k.p.c. W ramach podstawy naruszenia przepisów

postępowania skarżący zarzucił obrazę art. 378 § 1 zd. 2 oraz art. 386 § 3 w zw.

z art. 379 pkt 2 k.p.c., art. 199 § 1 pkt 3 i § 2 k.p.c. w zw. z art. 64 § 1 i 11

k.p.c. i art.

65 § 1 k.p.c., a także w zw. z art. 24 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 13 lipca

2006 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy

w zw. z art. 29 ust. 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych

oraz art. 91 pkt 2 i art. 99 ust. 6 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. przepisy

wprowadzające ustawę o finansach publicznych, a także art. 385 k.p.c. w zw. z art.

47912

§ 1 k.p.c. oraz art. 9 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o zmianie ustawy

Kodeks postępowania cywilnego i niektórych innych ustaw i w zw. z art. 6 k.p.c., art.

328 § 2 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c., art. 385 w zw. z art. 100 k.p.c., a w ramach

6

podstawy naruszenia prawa materialnego zarzucił obrazę art. 299 § 1 k.s.h. w zw.

z art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. o ochronie roszczeń pracowniczych

w razie niewypłacalności pracodawcy (oraz poprzednio obowiązującego art. 10

ust. 1 ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie

niewypłacalności pracodawcy) i art. 518 § 1 pkt 4 k.c. oraz art. 481 § 1 k.c.

W oparciu o te zarzuty wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie

sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenie

zaskarżonego wyroku i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez oddalenie

powództwa w całości.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Najdalej idący zarzut skargi kasacyjnej dotyczący nieważności

postępowania nie był uzasadniony. Sąd Apelacyjny w wyroku oznaczył wprawdzie

stronę powodową jako Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych,

jednakże w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wyraźnie wskazał, że po dniu 1

stycznia 2012 r. powodem był faktycznie dysponent tego funduszu tj. minister

właściwy do spraw pracy, który w obrocie występuje jednak pod nazwą Fundusz

Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Nie ulega też wątpliwości, że strona

powodowa była prawidłowo reprezentowana i w jej imieniu działał w sprawie

należycie umocowany Marszałek Województwa […]. Nie było zatem podstaw do

stwierdzenia nieważności postępowania na podstawę art. 379 pkt 2 k.p.c.

Natomiast okoliczność, że Dysponentem Funduszu jest Minister Pracy i Polityki

Społecznej i zgodnie z art. 24 ust 3 pkt 1 ustawy o ochronie roszczeń

pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy to Dysponent Funduszu może

nabywać prawa i zaciągać zobowiązania oraz pozywać i być pozywanym, należało

na podstawie art. 350 § 1 k.p.c. sprostować jedynie oznaczenie strony powodowej

na Minister Pracy i Polityki Społecznej - Fundusz Gwarantowanych Świadczeń

Pracowniczych.

Nieuzasadniony był również zarzut naruszenia art. 328 § 2 w zw. z art. 391

§ 1 k.p.c. oraz zarzut naruszenia art. 47912

§ 1 k.p.c. Wbrew twierdzeniu

skarżącego uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie zostało sporządzone

w sposób, który uniemożliwia jego kontrolę kasacyjną. Zastrzeżenia skarżącego

7

dotyczyły sprzeczności między oznaczeniem strony powodowej w wyroku i jego

uzasadnieniu, co jak wyżej wskazano nie miało w rzeczywistości miejsca oraz

sprzeczności w powołaniu podstawy odpowiedzialności pozwanego. Sprzeczność

w tym zakresie faktycznie także nie miała miejsca. Sąd Apelacyjny wskazał bowiem

wyraźnie, że podstawą odpowiedzialności pozwanego był art. 299 § 1 k.s.h.

Sąd Apelacyjny rozpoznając zarzut naruszenia art. 47912

§ 1 k.p.c. stwierdził

jednoznacznie, że powód udokumentował wysokość dochodzonego dokumentami

załączonymi do pozwu. Nie można zatem podzielić stanowiska skarżącego,

że rozstrzygnięcie zostało oparte o sprekludowane dowody, z tego względu,

że strona powodowa w toku postępowania złożyła dodatkowo inne dokumenty

wykazujące wysokość świadczeń wypłaconych pracownikom. Sąd Apelacyjny

podkreślił przy tym, że pozwany w odpowiedzi na pozew nie kwestionował

dokonania wypłaty wynagrodzeń ze środków Funduszu Gwarantowanych

Świadczeń Pracowniczych, a powód zastrzegł w pozwie, że w przypadku

kwestionowania przez pozwanego faktu wypłaty świadczeń złoży dokumentację

źródłową. Sąd Apelacyjny stwierdził zasadnie, że obowiązek zgłoszenia w pozwie

wszystkich dowodów nie jest jednoznaczny z obowiązkiem ich dołączenia

do pozwu.

Pozbawiony uzasadnionych podstaw był zarzut naruszenia art. 299 § 1 k.s.h.,

art. 23 ust 1 ustawy o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności

pracodawcy oraz art. 518 § 1 pkt 4 k.c. przez uznanie, że pozwany odpowiada

za świadczenia wypłacone przez stronę powodową począwszy od dnia 6 grudnia

2005 r. w sytuacji, gdy powód przestał być członkiem zarządu spółki z dniem

21 kwietnia 2005 r. Nie ulega wątpliwości, że powództwo zostało uwzględnione

w części obejmującej świadczenia pracownicze należne zatrudnionym w spółce

pracownikom za okres, w którym pozwany był prezesem zarządu spółki.

Wyplata tych świadczeń już po dacie ustąpienia pozwanego z tej funkcji nie

zwalnia go od odpowiedzialności w tym zakresie. Sąd Apelacyjny przyjął zasadnie,

że odpowiedzialność na podstawie art. 299 k.s.h. ponoszą osoby będące członkami

zarządu „w czasie istnienia zobowiązania, którego egzekucja przeciwko

spółce okazała się bezskuteczna” tj. rozstrzygający jest moment, w którym

istniało zobowiązanie ze stosunku pracy, które wobec bezskuteczności egzekucji

8

wobec spółki, zostało spełnione przez Fundusz Gwarantowanych Świadczeń

Pracowniczych.

Uzasadniony był natomiast zarzut naruszenia art. 481 k.c. Skoro wezwanie

do zapłaty należności dochodzonej pozwem zostało pozwanemu doręczone w dniu

1 grudnia 2009 r., to nie było podstaw do zasądzenia odsetek ustawowych od

uwzględnionej części powództwa za okres od dnia 2 grudnia 2009 r. do dnia

8 grudnia 2009 r. W tej części zaskarżony wyrok na podstawie art. 39816

k.p.c.

został uchylony a powództwo dotyczące odsetek ustawowych za wskazany wyżej

okres zostało oddalone.

W pozostałej części skarga kasacyjna była pozbawiona uzasadnionych

podstaw i podlegała oddaleniu na podstawie art. 39814

k.p.c.

kc