I CSK 773/14

Sygn. akt I CSK 773/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 30 września 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Dariusz Zawistowski (przewodniczący)

SSN Zbigniew Kwaśniewski (sprawozdawca)

SSN Anna Owczarek

Protokolant Ewa Krentzel

w sprawie z powództwa T. S., S. G.,

A. N., M. N., A. K.-O., M. O.

i J. M.

przeciwko Wspólnocie Mieszkaniowej "L." przy ul. S. […]

w W.

o ustalenie nieistnienia uchwały,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 30 września 2015 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 21 listopada 2013 r.,

oddala skargę kasacyjną i zasądza od pozwanej, solidarnie

na rzecz powodów T. S., M. N.,

A. K.-O. i M. O. kwotę 180 zł

(sto osiemdziesiąt złotych) tytułem kosztów postępowania

kasacyjnego.

2

UZASADNIENIE

Sąd pierwszej instancji oddalił powództwo o ustalenie nieistnienia uchwały

z dnia 22 czerwca 2010 r. pozwanej Wspólnoty Mieszkaniowej „L.” w sprawie

zmiany sposobu zarządu nieruchomością wspólną i wyboru zarządu.

W następstwie uwzględnienia apelacji powodów Sąd Apelacyjny wyrokiem

reformatoryjnym z dnia 21 listopada 2013 r. ustalił, że będąca przedmiotem

sporu uchwała nie istnieje i orzekł o kosztach postępowania za obie instancje.

Uznał za dopuszczalne co do zasady, nieograniczone terminem, powództwo

o ustalenie nieistnienia uchwały wspólnoty mieszkaniowej ze względu

na brak quorum bądź brak wymaganej większości głosów, podzielając w tym

zakresie stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w orzeczeniach wskazanych

w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.

Sąd odwoławczy uznał, że większość głosów wymaganą w art. 23 ust. 2

u.w.l. określają głosy właścicieli, a nie współwłaścicieli i to także wówczas, gdy lokal

garażowy (hala) ma wielu współwłaścicieli.

Interpretując art. 189 k.p.c., będący podstawą żądania pozwu, powód musi

wykazać, że interes prawny w ustaleniu nieistnienia zaskarżonej uchwały ma każdy

właściciel lokalu należącego do danej nieruchomości, stwierdził Sąd Apelacyjny.

Ocenił, że źródłem interesu prawnego w rozumieniu art. 189 k.p.c. jest stosunek

członkostwa we wspólnocie, z którego wynika m.in. uprawnienie do udziału

w głosowaniu.

Uprawnienie członka do żądania uchylenia uchwały na podstawie art. 25

ust. 1 u.w.l. przesądza o jego oczywistym interesie prawnym we wniesieniu

powództwa ustalającego (art. 189 k.p.c.), mającego taki sam cel unicestwienia

uchwały sprzecznej z prawem bądź nieistniejącej, orzekł Sąd Apelacyjny.

W konsekwencji Sad ten uznał, że każdy członek wspólnoty mieszkaniowej

ma interes prawny w wytoczeniu powództwa o ustalenie nieistnienia uchwały, która

3

nie została podjęta, powołując się na orzeczenia SN i uznając ich uniwersalny walor

odnoszący się także do uchwał wspólnot mieszkaniowych.

Pozwana Wspólnota Mieszkaniowa zaskarżyła w całości wyrok Sądu

Apelacyjnego, opierając skargę kasacyjną na zarzucie błędnej wykładni art. 189

k.p.c., w różnych aspektach jego interpretacji.

Skarżąca zarzuciła błędną wykładnię tego przepisu przez uznanie,

że wytoczenie powództwa na podstawie art. 189 k.p.c. o ustalenie nieistnienia

uchwały nie jest ograniczone terminem i może być wytoczone w dowolnym czasie.

Zakwestionowała też stanowisko Sądu odwoławczego, że członkowie

wspólnoty mieszkaniowej mają bezwzględny interes prawny w dochodzeniu

ustalenia nieistnienia uchwały wynikający z samego faktu członkostwa, niezależnie

od przedmiotu zaskarżonej uchwały.

Skarżąca sprzeciwiła się wykładni, że niewykorzystanie wcześniej drogi

prawnej określonej w art. 25 u.w.l. nie pozbawia członków wspólnoty interesu

prawnego w dochodzeniu ustalenia nieistnienia uchwały na podstawie art. 189 k.p.c.

Zanegowała także taką wykładnię art. 189 k.p.c., że przy badaniu interesu

prawnego członków wspólnoty do dochodzenia ustalenia nieistnienia uchwały bez

znaczenia pozostają zasady współżycia społecznego, interes prawny wspólnoty

mieszkaniowej oraz interes publiczny w utrzymaniu w mocy uchwały wadliwie

podjętej.

Pozwana wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie apelacji

powodów, ewentualnie o uchylenie tego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania.

Czworo powodów w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosło o jej oddalenie

jako bezzasadnej i o zasądzenie na rzecz powodów solidarnie kosztów

postępowania kasacyjnego, akcentując, że art. 25 ust. 1 u.w.l. i art. 189 k.p.c. są

odrębnymi i zupełnymi podstawami prawnymi do wystąpienia z określonym

odmiennym rodzajem powództwa.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzut błędnej wykładni art. 189 k.p.c. polegającej na przyjęciu przez

Sąd odwoławczy, że oparte na jego podstawie powództwo o ustalenie nieistnienia

4

uchwały wspólnoty mieszkaniowej nie jest ograniczone terminem i może być

wytoczone w dowolnym czasie okazał się nietrafny. Skarżący nie kwestionuje

w istocie możliwości wystąpienia przez członków wspólnoty mieszkaniowej

z powództwem o ustalenie opartym na podstawie art. 189 k.p.c., zmierzającym do

ustalenia nieistnienia uchwały. Wystąpienie z takim powództwem bezspornie nie

jest ograniczone ani podmiotowo, ani również temporalnie, a brak jest podstaw

prawnych do wprowadzania jakichkolwiek czasowych ograniczeń w jego

wytoczeniu, poprzez zastosowanie terminu przewidzianego w art. 25 ust. 1a

u.w.l.

ale dla wytoczenia innego powództwa, a mianowicie opartego na podstawie art. 25

ust. 1 u.w.l.

Powództwo, o którym mowa w powołanym przepisie oraz powództwo

o ustalenie nieistnienia uchwały, wytoczone na podstawie art. 189 k.p.c., są dwoma

odrębnymi powództwami, odrębnie uregulowanymi przez ustawodawcę i brak jest

podstaw prawnych do tego, aby przy ich dochodzeniu zamiennie stosować

elementy reżimu prawnego nie dotyczącego wprost określonego powództwa.

W judykaturze przesądzono już wyraźnie o odrębności i niezależności

każdego z obu powództw, którą to ocenę prawną skład orzekający w niniejszej

sprawie podziela (zob. wyrok SN z dnia 23 lutego 2006 r., I CSK 336/05, niepubl.).

Powództwo o ustalenie nieistnienia uchwały wytoczone na podstawie art.

189 k.p.c. zmierza do uzyskania orzeczenia stwierdzającego, że uchwala nie

istnieje, z tego względu, że nie została podjęta, np. wskutek braku wymaganego

statutem quorum lub braku wymaganej większości głosów do jej podjęcia.

Natomiast powództwo oparte na art. 25 ust. 1 u.w.l. i ograniczone terminem

określonym w art. 25 ust. 1a

u.w.l. zmierza do eliminacji z obrotu prawnego uchwały

istniejącej, a więc formalnie skutecznie podjętej, ale niezgodnej z przepisami prawa

lub z umową właścicieli lokali albo naruszającej zasady prawidłowego zarządzania

nieruchomością wspólną lub w inny sposób naruszającej interesy właściciela lokalu.

Inny jest więc przedmiot żądania w ramach każdego z obu powództw, inny

krąg podmiotów legitymowanych do ich wytoczenia, a także odrębne podstawy

prawne ich dochodzenia, inaczej określające m.in. elementy temporalne.

5

Ponieważ strona skarżąca nie neguje, że podstawą prawną dochodzonego

przez powodów roszczenia o ustalenie nieistnienia uchwały jest art. 189 k.p.c.,

to należy uwzględnić, że przepis ten nie przewiduje żadnych ograniczeń czasowych

dla wytoczenia takiego powództwa i może być ono wytoczone w dowolnym czasie.

Przepisy art. 25 u.w.l. nie przewidują zarazem wyłączenia stosowania art. 189 k.p.c.

w odniesieniu do uchwał wspólnot mieszkaniowych, tak jak to ustawodawca

wyraźnie uczynił w odniesieniu do uchwał zgromadzeń spółek kapitałowych

w art. 252 § 1 k.s.h. i w art. 425 § 1 k.s.h.

Zgodzić należy się z Sądem Apelacyjnym, że źródłem interesu prawnego

powodów, będącego materialnoprawną przesłanką uwzględnienia powództwa na

podstawie art. 189 k.p.c., jest ich stosunek członkostwa we wspólnocie. Ten status

powodów przesądza o ich związaniu uchwałą podjętą przez organ wspólnoty

mieszkaniowej aż do chwili prawomocnego ustalenia nieistnienia takiej uchwały

w obrocie prawnym, przeto chęć eliminacji przez powodów stanu niepewności co

do ich związania bądź braku związania uchwałą wspólnoty mieszkaniowej

przesądza o istnieniu ich interesu prawnego w wytoczeniu takiego powództwa

o ustalenie nieistnienia uchwały. Rację ma więc Sąd odwoławczy, że każdy

członek wspólnoty mieszkaniowej ma interes prawny w ustaleniu nieistnienia

uchwały, bo zmierza on w ten sposób do usunięcia stanu niepewności co do

funkcjonowania (bytu) w obrocie prawnym mającej wiązać go uchwały organu

wspólnoty. Potwierdzeniem dla uznania stosunku członkostwa w spółdzielniach

mieszkaniowych za źródło interesu prawnego ich członków w rozumieniu art. 189

k.p.c. jest konsekwentne stanowisko judykatury (wyroki SN z dnia: 15 lipca 2010 r.,

IV CSK 24/10, niepubl. i z 14 marca 2013 r. I CSK 382/12, OSNC-ZD 2013/4/80),

a brak jest racjonalnych argumentów negujących trafność tego stanowiska

w odniesieniu do stosunku członkostwa we wspólnotach mieszkaniowych.

Oczywiście bezzasadnym jest zarzut błędnej wykładni art. 189 k.p.c.

polegający na kwestionowaniu stanowiska Sądu, że brak skorzystania z drogi

prawnej zaskarżenia uchwały na podstawie art. 25 u.w.l. nie pozbawia interesu

prawnego w dochodzeniu ustalenia nieistnienia uchwały na podstawie art. 189 k.p.c.

Jak już wspomniano, oba przepisy są podstawą dwóch odrębnych

i niekonkurujących ze sobą powództw, opartych na odmiennych przesłankach ich

6

dochodzenia i odmiennych przedmiotach żądań. Jeżeli właściciel lokalu uważa,

że uchwała nie istnieje, bo nie doszło do skutecznego formalnie jej podjęcia,

to powinien świadomie zaniechać skorzystania w tej sytuacji z nieadekwatnego

do tego celu instrumentu prawnego określonego w art. 25 ust. 1 u.w.l., a trudno

wówczas uznać, aby pozbawiało go to interesu prawnego w wystąpieniu

z właściwym powództwem na podstawie art. 189 k.p.c.

Nietrafny jest również zarzut strony skarżącej, sprawdzający się do

forsowania tezy, że przy badaniu istnienia interesu prawnego członków wspólnoty

do wniesienia powództwa o ustalenie na podstawie art. 189 k.p.c. mają znaczenie

zasady współżycia społecznego, interes prawny wspólnoty oraz interes publiczny

w utrzymaniu w mocy uchwały. Słusznie uznał Sąd Apelacyjny, że samo

wystąpienie z pozwem także na podstawie art. 189 k.p.c. nie może być badane

z uwzględnieniem przesłanek z art. 5 k.c., bo byłoby to sprzeczne z konstytucyjną

zasadą prawa do sądu. Ponadto badanie istnienia interesu prawnego jest

niezbędną przesłanką materialnoprawną dla uwzględnienia powództwa

wytoczonego na podstawie art. 189 k.p.c., a nie dotyczącą jego wniesienia jak to

ujmuje skarżąca w skardze kasacyjnej, ponieważ konstytucyjnym uprawnieniem

powoda jest poddanie swej sprawy rozstrzygnięciu właściwego sądu, co nie może

być oceniane w płaszczyźnie art. 5 k.c.

Zasady współżycia społecznego mogą być ewentualnie uwzględniane przy

merytorycznej ocenie żądania uchylenia lub stwierdzenia nieważności uchwały

istniejącej, natomiast nie mogą służyć ocenie zgodności z nimi samego wniesienia

powództwa o ustalenie, że uchwała nie istnieje.

W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na podstawie art.

39814

k.p.c., a o kosztach postępowania kasacyjnego na podstawie art. 98 § 1 i 3

k.p.c. oraz na podstawie § 11 pkt 21 i § 13 ust. 4 pkt 3 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. (Dz.U. 2013, poz. 461).

eb