I CSK 863/14

Sygn. akt I CSK 863/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 30 września 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Dariusz Zawistowski (przewodniczący)

SSN Zbigniew Kwaśniewski (sprawozdawca)

SSN Anna Owczarek

w sprawie z powództwa J. S.

przeciwko Miastu W.

o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 30 września 2015 r.,

skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 16 maja 2014 r.

oddala skargę kasacyjną i zasądza od powoda na rzecz strony

pozwanej kwotę 3600 zł (trzy tysiące sześćset złotych) tytułem

zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

2

UZASADNIENIE

Sąd pierwszej instancji oddalił powództwo o zobowiązanie strony pozwanej

do złożenia oświadczenia woli, że ustanawia na rzecz powoda wieczyste

użytkowanie gruntu oraz przenosi nieodpłatnie na jego rzecz własność położonego

na tym gruncie budynku.

Ustalił, że wcześniejsza sprawa, oznaczona sygn. akt …/06, o ustanowienie

na podstawie art. 207 ust. 1 u.g.n. prawa wieczystego użytkowania gruntu

zakończyła się w styczniu 2009 r. oddaleniem powództwa.

Uznał Sąd Okręgowy, że roszczenie dochodzone obecnie na podstawie art.

208 ust. 1 u.g.n. uległo 10-letniemu przedawnieniu na podstawie art. 118 k.c.,

a wcześniejsze wystąpienie z powództwem na podstawie art. 207 ust. 1 u.g.n. nie

spowodowało przerwania biegu terminu przedawnienia obecnie dochodzonego

roszczenia wobec innych okoliczności faktycznych prawnie relewantnych

w przypadku każdego z roszczeń opartych na innej podstawie. Niezależnie od

przedawnienia roszczenia Sąd I instancji uznał, że oddalenie powództwa

uzasadniało brak spełnienia przesłanek wymaganych w art. 208 ust. 1 u.g.n.

Apelację powoda oddalił Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 16 maja 2014 r.,

stwierdzając, że skuteczne podniesienie zarzutu przedawnienia wystarcza dla

oddalenia powództwa, bez potrzeby zbędnego wówczas ustalania wystąpienia

przesłanek materialnoprawnych.

Sąd drugiej instancji potwierdził ocenę Sądu Okręgowego, że roszczenie

powoda dochodzone w niniejszej sprawie uległo przedawnieniu, ponieważ - wbrew

zarzutom skarżącego - nie doszło do przerwania biegu terminu przedawnienia

(w rozumieniu art. 123 § 1 pkt 1 k.c.) na skutek wytoczenia wcześniejszego

powództwa opartego na art. 207 u.g.n., a więc innej podstawie prawnej. W ocenie

Sądu odwoławczego, czynność przerywa bieg terminu przedawnienia tylko

w odniesieniu do roszczenia, którego dotyczy, nie zaś w stosunku do pozostałych

roszczeń wynikających z danego stosunku prawnego, a wybierając podstawę

prawną roszczenia powód zakreśla granice istotnych dla rozstrzygnięcia

okoliczności faktycznych, a także zakreśla granice obrony pozwanego.

3

Ponadto Sąd Apelacyjny zaaprobował stanowisko Sądu I instancji, o braku

podstaw do zastosowania art. 5 k.c., podzielając jego ocenę, że podniesienie przez

pozwanego zarzutu przedawnienia roszczenia nie stanowiło nadużycia prawa

podmiotowego. Sąd odwoławczy uznał, że skoro powód był bezspornie w 2006 r.

w posiadaniu pozwolenia na budowę, to mógł wtedy zgłosić roszczenie oparte na

podstawie art. 208 u.g.n., a więc jeszcze przed upływem terminu przedawnienia,

czego nie uczynił, a zaczął dochodzić tego roszczenia dopiero w styczniu 2012 r.,

po przegraniu w styczniu 2009 r. procesu w sprawie sygn. akt …/06. Takie

zaniechanie uprawnionego nie jest wykonywaniem prawa i nie korzysta z ochrony,

a skorzystanie przez dłużnika z zarzutu przedawnienia co do zasady nie stanowi

nadużycia prawa.

Wyrok Sądu Apelacyjnego powód zaskarżył w całości, opierając skargę

kasacyjną na obu podstawach kasacyjnych.

W ramach pierwszej z podstaw zarzucił:

- niezastosowanie art. 123 § 1 pkt 1 k.c. w zw. z art. 187 § 1 k.p.c. pomimo

istnienia podstaw do przerwania biegu przedawnienia dochodzonego

obecnie roszczenia wytoczeniem powództwa w sprawie …/06 wskutek

tożsamości podmiotowej i przedmiotowej obu postępowań;

- zastosowanie art. 118 k.c. w zw. z art. 117 k.c. pomimo braku ku temu

podstaw wobec przerwy biegu przedawnienia w okresie 2006-2009;

- niezastosowanie art. 208 ust. 1 u.g.n. pomimo braku podstaw do uznania,

że roszczenie powoda uległo przedawnieniu;

- niezastosowanie art. 5 k.c. do oceny zarzutu przedawnienia, pomimo

nienadmiernemu uchybieniu terminowi, usprawiedliwionego nadzwyczajnymi

okolicznościami wynikającymi z niejasności roszczeń z art. 207 i 208 u.g.n.,

przełamanych orzeczeniami SN i TK.

Zarzuty mieszczące się w ramach drugiej podstawy kasacyjnej obejmują

naruszenie art. 227 i 217 k.p.c. w zw. z art. 380 i art. 391 k.p.c. przez

nieprzeprowadzenie dowodów z opinii biegłych, a także naruszenie art. 224 k.p.c.

4

w zw. z art. 391 k.p.c. poprzez zamknięcie rozprawy apelacyjnej pomimo

niewyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności dla prawidłowego rozstrzygnięcia.

Strona pozwana w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosła o jej oddalenie

i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego, akcentując argumenty mające

sprzeciwiać się zasadności zarzutu niezastosowania art. 123 § 1 pkt 1 k.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Nieuzasadnione okazały się zarzuty naruszenia przepisów procesowych,

ponieważ skarżący uzasadnia ich naruszenie z przyjętym z góry założeniem,

że zarzuty naruszenia prawa materialnego są usprawiedliwione (s. 29), bez nawet

próby wykazania, że zarzucane naruszenie przepisów procesowych mogło mieć

istotny wpływ na wynik sprawy, czego wymaga art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c.

Tymczasem zarzuty naruszenia art. 227 oraz 217 k.p.c., uzasadnione

pominięciem dowodu z opinii biegłego ds. szacowania nieruchomości oraz biegłego

geodety, nie mogły mieć istotnego wpływu na wynik sprawy, której istotą jest ocena

istnienia po stronie pozwanej obowiązku złożenia oznaczonego oświadczenia woli,

dla której dokonania wartość nieruchomości jest okolicznością indyferentną.

Z kolei zarzut skarżącego naruszenia art. 224 k.p.c. w zw. z art. 391 k.p.c.

nie zawiera nawet uzasadnienia co do tego, których to konkretnie okoliczności

istotnych, w ocenie skarżącego, dla rozstrzygnięcia sprawy nie wyjaśnił Sąd

odwoławczy (s. 2 i s. 29 skargi).

W tym stanie rzeczy oceny zarzutów naruszenia prawa materialnego

należało dokonać z uwzględnieniem stanu faktycznego sprawy przyjętego za

podstawę orzekania przez Sąd drugiej instancji.

Kwestią zasadniczą jest ocena zarzutu naruszenia art. 123 § 1 pkt 1 k.c.

przez jego niezastosowanie, ponieważ wynik tej oceny ma bezpośredni wpływ

na ocenę zasadności pozostałych zarzutów zgłoszonych w ramach pierwszej

podstawy kasacyjnej. Brak bowiem przerwy biegu przedawnienia, prowadzący

w konsekwencji do przedawnienia roszczenia uzasadniającego już z tej

przyczyny oddalenie powództwa, zwalnia z obowiązku badania wystąpienia

5

prawnomaterialnych przesłanek wymaganych dla jego uwzględnienia, co trafnie

przyjął Sąd Apelacyjny w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.

Nie ma racji skarżący twierdząc, że wytoczenie przez niego w 2006 r.

na podstawie art. 207 u.g.n. sprawy oznaczonej sygn. akt …/06, zakończonej w

styczniu 2009 r. oddaleniem przeciwko temu samemu pozwanemu powództwa,

spowodowało przerwanie biegu przedawnienia dochodzonego obecnie roszczenia,

w którym jako podstawę materialnoprawną obowiązku oddania nieruchomości w

użytkowanie wieczyste wskazano art. 208 ust. 1 u.g.n.

Trafnie uznał Sąd odwoławczy, że określona w art. 123 § 1 pkt 1 k.c.

czynność przerywa bieg terminu przedawnienia tylko w odniesieniu do tego

samego roszczenia, którego ona dotyczy, a nie w stosunku do pozostałych

roszczeń wynikających z danego stosunku prawnego. Tożsamość roszczenia

oznacza natomiast jego tożsamość podmiotową oraz tożsamość przedmiotową.

Nie ma więc racji skarżący, że obecnie dochodzone w niniejszej sprawie

roszczenie, oparte na założeniu istnienia obowiązku określonego zachowania się

strony pozwanej wynikającego z art. 208 ust. 1 u.g.n., jest tożsamym przedmiotowo

roszczeniem z roszczeniem dochodzonym w latach 2006-2009 w sprawie

…/06 w oparciu o obowiązek strony pozwanej wyprowadzony wówczas

z art. 207 ust. 1 u.g.n. W każdym z tych przepisów, tj. w art. 207 ust. 1 i w art. 208

ust. 1 u.g.n., inna jest podstawa faktyczna istotna dla oceny spełnienia

materialnoprawnych przesłanek pozwalających na zastosowanie jednego

ze wskazanych przepisów.

Zastosowanie art. 207 ust. 1 u.g.n. wymaga istnienia statusu posiadacza

nieruchomości, który to status wprost nie jest wymagany od osób fizycznych

o których stanowi art. 208 ust. 1 u.g.n. Pierwszy z wymienionych artykułów pozwala

żądać osobom, które były posiadaczami nieruchomości, zawarcia określonej

umowy, której przedmiotem ma być przeniesienie określonych tym przepisem praw

odpowiednio do gruntu i do budynków, natomiast art. 208 ust. 1 odnosi się tylko

do niezabudowanych nieruchomości, oddawanych w trybie bezprzetargowym

osobom fizycznym, które w określonym terminie uzyskały określone przepisem

ostateczne decyzje, których uzyskania nie wymaga z kolei art. 207 ust. 1 u.g.n.

6

Wreszcie, dochodzenie roszczenia o oddanie nieruchomości na podstawie art. 208

ust. 1 u.g.n. wymagało uprzedniego złożenia wniosku w zakreślonym ustawą

terminie, w przeciwieństwie do art. 207 ust. 1, który nie zawiera takiego

temporalnego ograniczenia żądania oddania nieruchomości w drodze umowy

o określonym tym przepisem jej przedmiocie.

W tej sytuacji nie okazał się trafny zarzut skarżącego naruszenia art. 123 § 1

pkt 1 k.c. przez jego niezastosowanie, ponieważ przerwanie biegu przedawnienia

obecnie dochodzonego roszczenia nie nastąpiło wskutek wszczęcia w 2006 r.

postępowania, w którym inna była materialnoprawna podstawa określenia źródła

obowiązku strony pozwanej, co skutkowało odmiennymi okolicznościami

faktycznymi prawnie relewantnymi w odniesieniu do roszczeń opartych na

odrębnych podstawach prawnych.

Konsekwencją nieuwzględnienia zarzutu niezastosowania art. 123 § 1 pkt 1

k.c., a więc uznania za zasadne przez Sąd odwoławczy, że brak przerwy biegu

przedawnienia dochodzonego obecnie roszczenia spowodował jego przedawnienie,

jest bezzasadność zarzutu wadliwego zastosowania art. 118 k.c. w zw. z art. 117

k.c. W orzecznictwie jednoznacznie przesądzono, że roszczenie dochodzone na

podstawie art. 208 ust. 1 u.g.n. ma charakter roszczenia majątkowego, które ulega

przedawnieniu w terminie określonym w art. 118 k.c. (wyrok SN z dnia 28 listopada

2014 r., I CSK 657/13, niepubl.). Wobec braku podstaw do przyjęcia wystąpienia

przerwy biegu przedawnienia, istniała zatem podstawa do zastosowania art. 118

k.c. i w konsekwencji uznania roszczenia majątkowego powoda za przedawnione

z upływem 10 letniego terminu.

Z kolei przedawnienie dochodzonego roszczenia zwalniało Sądy

z obowiązku badania jego zasadności, co przesądza o bezzasadności zarzutu

niezastosowania art. 208 ust. 1 u.g.n.

Nie okazał się również trafny zarzut niezastosowania art. 5 k.c. w odniesieniu

do podniesionego przez stronę pozwaną zarzutu przedawnienia roszczenia.

Nie ma racji skarżący twierdząc, że uchybienie terminowi dochodzenia

roszczenia nie było nadmierne, a nadto było usprawiedliwione nadzwyczajnymi

okolicznościami w postaci niejasności stanu prawnego co do treści roszczeń z art.

7

207 i art. 208 ust. 1 u.g.n. Sam skarżący wskazuje w skardze kasacyjnej,

że omawiane niejasności zostały wyjaśnione i przełamane najpierw uchwałą

SN z dnia 27 marca 2003 r. (OSNC 2003, nr 12, poz. 157), dostępną w zbiorze

urzędowym orzeczeń Sądu Najwyższego najpóźniej na przełomie 2003 r. i 2004 r.,

a także wyrokiem TK z 18 kwietnia 2006 r. Skoro więc pozew w niniejszej sprawie

wpłynął dopiero 9 stycznia 2012 r., a więc po ponad 8 latach od wspomnianej

uchwały SN i po ponad 5 latach od wskazanego wyroku TK, to trudno uznać

trafność stanowiska skarżącego, że tak znaczne uchybienie terminowi dochodzenia

roszczenia było usprawiedliwione niejasnością stanu prawnego i że nie było ono

nadmierne.

W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na podstawie

art. 39814

k.p.c.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1

k.p.c. i art. 99 k.p.c. oraz § 12 ust. 4 pkt 2 i § 6 pkt 7 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. (Dz.U. 2013, poz. 490).