IV KK 136/15

Sygn. akt IV KK 136/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 28 września 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Zbigniew Puszkarski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Marian Buliński

SSN Przemysław Kalinowski

Protokolant Danuta Bratkrajc

przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Zbigniewa Siejbika

w sprawie G. M.

oskarżonego z art. 278 § 1 kk i innych

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie

w dniu 28 września 2015 r.,

kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego na niekorzyść

od wyroku Sądu Okręgowego w N.

z dnia 21 października 2014 r.

uchylającego wyrok Sądu Rejonowego w N.

z dnia 3 kwietnia 2014 r., i umarzającego postępowanie karne wobec G. M.

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi

Okręgowemu w N. do ponownego rozpoznania w postępowaniu

odwoławczym.

UZASADNIENIE

2

Sąd Rejonowy w N. wyrokiem z dnia 3 kwietnia 2014 r., uznał G. M. za

winnego popełnienia w dniu 14 maja 2007 r. w N. na szkodę A. D. – S. i T. S.

przestępstwa zakwalifikowanego z art. 278 § 1 k.k. i in., za które wymierzył mu karę

8 miesięcy pozbawienia wolności, warunkowo zawieszając jej wykonanie na okres

próby 5 lat. Nadto, na mocy art. 46 § 1 k.k., zobowiązał oskarżonego do

naprawienie szkody wyrządzonej przestępstwem, poprzez zapłatę na rzecz

pokrzywdzonej kwoty 700 zł.

Wyrok ten, w części dotyczącej orzeczenia o karze, zaskarżył na niekorzyść

oskarżonego prokurator, który podniósł zarzut rażącej niewspółmierności

orzeczonej wobec oskarżonego kary i wniósł o zmianę wyroku Sądu I instancji

poprzez wymierzenie G. M. kary roku pozbawienia wolności.

Na rozprawie odwoławczej w dniu 29 lipca 2014 r., w której oskarżony nie

uczestniczył, Sąd Okręgowy w N. ujawnił akta o sygn. … 20/08 tegoż Sądu, z

których wynikało, że G. M. został przekazany do Polski z Irlandii w dniu 27

października 2011 r. wskutek wykonania Europejskiego Nakazu Aresztowania

(dalej: ENA), wydanego przez Sąd Okręgowy w N. w dniu 18 sierpnia 2008 r.

Powodem wydania ENA było uchylanie się G. M., co do którego ustalono, że może

przebywać w Irlandii, od odbycia kar pozbawienia wolności wymierzonych mu przez

Sąd Rejonowy w N. w sprawach o sygnaturach: […], […], […], […], […], […], nie

zaś potrzeba osądzenia go za przestępstwo będące aktualnie przedmiotem

rozpoznania. Dostrzegając konieczność uzyskania stanowiska oskarżonego co do

prowadzenia procesu, Sąd odwoławczy odroczył rozprawę, a na kolejnym terminie,

w dniu 21 października 2014 r., pouczył oskarżonego o treści art. 607e § 1 k.p.k. i

art. 607e § 3 pkt 7 k.p.k. G. M. oświadczył, że nie zrzeka się korzystania z prawa

określonego w przepisie art. 607e § 1 k.p.k. i nie chce, aby w niniejszej sprawie

toczyło się wobec niego postępowanie. W związku z tym, prokurator złożył wniosek

o zwrócenie się do właściwego sądu w Irlandii – w trybie art. 607e § 3 pkt 8 k.p.k. –

o wyrażenie zgody na ściganie oskarżonego. Sąd Okręgowy w N. wniosku tego nie

uwzględnił i wydanym w tym samym dniu, tj. 21 października 2014 r. wyrokiem

uchylił wyrok Sądu I instancji i na podstawie art. 17 § 1 pkt 11 k.p.k. w zw. z art.

607e § 1 k.p.k. postępowanie karne wobec G. M. o przypisany mu czyn umorzył, a

kosztami procesu obciążył Skarb Państwa. W sporządzonym później uzasadnieniu

3

wyroku Sąd Okręgowy wskazał, że zaskarżony wyrok był prawidłowy, gdy chodzi o

ustalenie, że oskarżony popełnił zarzucone mu przestępstwo, kwalifikację prawną

czynu i wymierzoną karę, jednak wobec zaistnienia ujemnej przesłanki procesowej

nie mógł być utrzymany w mocy. Uznał przy tym, odwołując się do jednego z

opracowań komentatorskich, że przepis art. 607e § 3 pkt 8 k.p.k. nie nakładał

obowiązku wystąpienia z wnioskiem do sądu zagranicznego o wyrażenie zgody na

ściganie oskarżonego, a jedynie dawał taką możliwość, skorzystanie z której nie

było celowe w sytuacji, gdy za czyn popełniony ponad 7 lat temu, który spowodował

nieznaczną szkodę materialną, oskarżonemu wymierzono karę pozbawienia

wolności z warunkowym zawieszeniem wykonania, a ma on do odbycia kary

pozbawienia wolności w wymiarze 9 lat i 2 miesięcy, które spełnią cele

wychowawcze i zapobiegawcze, a także w zakresie prewencji ogólnej.

W terminie określonym w art. 524 § 3 k.p.k. kasację od wymienionego

wyroku Sądu Okręgowego w N. wniósł Prokurator Generalny. Na podstawie art.

521 § 1 k.p.k. zaskarżył wyrok w całości – na niekorzyść oskarżonego G. M. –

zarzucając rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie przepisów

prawa karnego procesowego – art. 17 § 1 pkt 11 k.p.k. w zw. z art. 607e § 1 k.p.k. i

art. 607e § 3 pkt 4 i 8 k.p.k. poprzez stwierdzenie prawnej niedopuszczalności

ścigania oskarżonego G. M. za przestępstwo, które nie stanowiło podstawy jego

przekazania do Polski w wyniku ENA, z uwagi na brak zgody oskarżonego, przy

jednoczesnym pominięciu uregulowań wyłączających stosowanie zasady

specjalności oraz bezpodstawnym zaniechaniu wystąpienia z wnioskiem do

państwa wykonania ENA o wyrażenie zgody na ściganie oskarżonego za to

przestępstwo, co skutkowało niezasadnym umorzeniem postępowania karnego

wobec G. M.

Prokurator Generalny wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie

sprawy Sądowi Okręgowemu w N. do ponownego rozpoznania w postępowaniu

odwoławczym.

W uzasadnieniu kasacji skarżący wskazał, że w przypadku osoby

przekazanej w wyniku wykonania ENA, wyrażona w art. 607e § 1 k.p.k. zasada

specjalności zabrania ścigania tej osoby za inne przestępstwa niż te, które

stanowiły podstawę przekazania, jednak zasada ta nie ma charakteru

4

bezwzględnego. Wyrazem tego są przewidziane § 3 art. 607e k.p.k. wyjątki

określające sytuacje procesowe, w których działanie zasady specjalności poddaje

się całkowitemu wyłączeniu, jak i wskazujące na sytuacje, w których dopuszczalne

jest prowadzenie postępowania karnego wobec osoby przekazanej na podstawie

ENA co do innych czynów, niż stanowiące podstawę przekazania. I tak, zgodnie z

art. 607e § 3 pkt 4 k.p.k., zasada specjalności nie obowiązuje, jeśli postępowanie

karne nie wiąże się ze stosowaniem wobec osoby ściganej środka polegającego na

pozbawieniu wolności. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, bowiem

jakkolwiek w toku postępowania przygotowawczego prowadzonego wobec G. M.

wydano w dniu 30 marca 2009 r. postanowienie o tymczasowym aresztowaniu, to

ten środek zapobiegawczy nie był nigdy wobec niego faktycznie stosowany. Po

uzyskaniu informacji, że G. M. został zatrzymany, postanowieniem z dnia 14

listopada 2011 r. podjęto zawieszone wobec niego dochodzenie i w tym samym

dniu uchylono tymczasowe aresztowanie, zaś następnego dnia przesłuchano go w

charakterze podejrzanego. Co prawda, był wtedy pozbawiony wolności, jednak z

powodu odbywania kary orzeczonej przez Sąd Rejonowy w N. w innej sprawie – o

sygn. akt […].

Skarżący nadto zwrócił uwagę, że Sąd ad quem, o ile uznał, że zachodzi

przeszkoda do merytorycznego rozpoznania sprawy, to bezpodstawnie zaniechał

wystąpienia z wnioskiem do państwa wykonania ENA o wyrażenie zgody na

ściganie oskarżonego za przestępstwo popełnione na szkodę A. D. – S. i T. S. W

przypadku wystąpienia możliwej do usunięcia ujemnej przesłanki procesowej,

właściwy organ ma bowiem obowiązek podjęcia działań zmierzających do jej

wyeliminowanie, a dopiero ich nieskuteczność uprawnia do umorzenia

postępowania. Skarżący także nadmienił, że Sąd Okręgowy w N. nie dysponował

orzeczeniem właściwego organu sądowego Irlandii o wydaniu do Polski G. M. na

podstawie ENA, zatem arbitralnie uznał, że państwo wykonania ENA zastrzegło, iż

przekazanie ww. dotyczy tylko wykonania wymienionych w nakazie kar

pozbawienia wolności.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja Prokuratora Generalnego jest zasadna, chociaż sposób

sformułowania zarzutu, podnoszącego naruszenie zarówno pkt 4, jak i pkt 8 § 3 art.

5

607e k.p.k., nasuwa zastrzeżenia. Skarżący wskazuje, że Sąd Okręgowy błędnie

uznał, w wyniku pominięcia uregulowań wyłączających stosowanie zasady

specjalności, w tym wypadku przepisu art. 607e § 3 pkt 4 k.p.k., iż zachodzi prawna

niedopuszczalność ścigania G. M. za przestępstwo, które nie stanowiło podstawy

jego przekazania do Polski w wyniku ENA. W takim razie niekonsekwentnie

podnosi zarazem, że Sąd bezpodstawnie zaniechał wystąpienia z wnioskiem do

państwa wykonania ENA o wyrażenie zgody na ściganie oskarżonego za to

przestępstwo, wywodząc w uzasadnieniu kasacji, że „w przypadku pojawienia się

tzw. względnej przeszkody (ujemnej przesłanki procesowej) prowadzenia

postępowania, jak to miało miejsce w niniejszej sprawie (podkr. SN), sąd

zobowiązany jest z urzędu do podjęcia działań zmierzających do jej usunięcia”. Jest

wszak oczywiste, że gdy w sprawie istniała okoliczność wyłączająca stosowanie

zasady specjalności, to nie zachodziła ujemna przesłanka procesowa i nie była

aktualna kwestia wystąpienia z wnioskiem do państwa wykonania ENA o wyrażenie

zgody na ściganie oskarżonego. Tym niemniej ma rację Prokurator Generalny, gdy

wskazuje, że uchylając skazujący G. M. wyrok Sądu I instancji i umarzając na

podstawie art. 17 § 1 pkt 11 k.p.k. w zw. z art. 607e § 1 k.p.k. postępowanie wobec

wymienionego, Sąd Okręgowy w N. rażąco naruszył te przepisy, nadto przepis art.

607e § 3 pkt 4 k.p.k. Wpływ tego uchybienia na treść zaskarżonego orzeczenia z

pewnością jest istotny, skoro z uzasadnienia wyroku jednoznacznie wynika, że przy

prawidłowym stosowaniu przepisów prawa Sąd Okręgowy utrzymałby w mocy

wyrok Sądu I instancji. Jak to trafnie wskazano w kasacji, Sąd odwoławczy pominął,

że zachodzi ujęta w art. 607e § 3 pkt 4 k.p.k. przesłanka umożliwiająca

prowadzenie postępowania, polegająca na niestosowaniu w jego toku wobec osoby

ściganej środka polegającego na pozbawieniu wolności. W tym względzie istotna

była okoliczność, że chociaż w postępowaniu przygotowawczym zostało wydane

postanowienie o tymczasowym aresztowaniu G. M., jednak nie doszło do

wykonania tego postanowienia i faktycznego pozbawienia oskarżonego wolności w

toku postępowania prowadzonego w niniejszej sprawie. W kasacji zasadnie

przywołano postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2010 r., V KK 222/09,

LEX nr 603810, w którym stwierdzono, że ogólna reguła specjalności obowiązująca

w wypadku przekazania osoby ściganej ENA, unormowana w art. 607e § 1 k.p.k.,

6

nie stanowi przeszkody prawnej w ściganiu za przestępstwa inne niż te, które

stanowią podstawę przekazania, o ile w toku postępowania nie stosuje się wobec

tej osoby tymczasowego aresztowania (art. 607e § 3 pkt 4 k.p.k.). Dopiero

wykonanie kary pozbawienia wolności, jeśli zostanie prawomocnie orzeczona,

wymaga uzyskania zgody organu sądowego państwa wykonania nakazu (art. 607 §

3 pkt 8 k.p.k.). Warto przy tym odnotować, że dla wyrażenia takiego poglądu, który

– w aspekcie uznania, że art. 607e § 3 pkt 4 k.p.k. stanowi samodzielną przesłankę

wyłączenia przewidzianej w art. 607 § 1 k.p.k. zasady specjalności – znalazł

potwierdzenie w uchwale składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 24 listopada

2010 r., I KZP 19/10, OSNKW 2010, z. 12, poz. 103, nie stanowiło przeszkody

wymierzenie oskarżonemu kary bezwzględnego pozbawienia wolności, a więc

bardziej dotkliwej niż ta, którą Sąd I instancji wymierzył G. M. Celowe będzie też

zwrócić uwagę, że również we wspomnianej sprawie 222/09 nakaz aresztowania

wobec oskarżonego został formalnie wydany, jednak nie doszło do jego realizacji

oraz że interpretując w wymienionym postanowieniu przepis art. 607e § 3 pkt 4

k.p.k. Sąd Najwyższy uznał, iż zezwala on na ściganie, jeżeli postępowanie karne

toczące się po przekazaniu osoby ściganej nie wiąże się ze stosowaniem wobec

niej środka polegającego na pozbawieniu wolności. Nie miałaby zatem znaczenia

okoliczność, że środek taki stosowano wobec tej osoby przed jej przekazaniem

[podobnie L. K. Paprzycki (red.), J. Grajewski, S. Steinborn: Komentarz

aktualizowany do art. 425 – 673 Kodeksu postępowania karnego, LEX/el., 2015;

bardziej restrykcyjne stanowisko zajął w tym względzie Sąd Najwyższy w wyroku z

dnia 4 lipca 2013 r., III KK 21/13, LEX nr 1356231]. Nie tracąc z pola widzenia

okoliczności, że postanowienie o uchyleniu tymczasowego aresztowania G. M.

zostało wydane po dacie jego przekazania do Polski, wypada uznać, że nie ma ona

znaczenia w sytuacji, gdy postanowienie to zostało wydane niezwłocznie, znacznie

przed datą wniesienia do sądu aktu oskarżenia (tę okoliczność za istotną uznają

autorzy wymienionego Komentarza) i faktycznie nie stanowiło podstawy do

pozbawienia oskarżonego wolności po jego przekazaniu, co wynika też z pisma z-

cy dyrektora AŚ W. – B. z 7.11.2011 r. (k. 147).

Potwierdzenie zawartej w kasacji tezy, iż przy pominięciu przepisu art. 607e

§ 3 pkt 4 k.p.k. nietrafnie Sąd odwoławczy uznał, że nie jest dopuszczalne ściganie

7

oskarżonego za przestępstwo przypisane mu przez Sąd I instancji, czyni zbędnym

odnoszenie się do podniesionego przez skarżącego zaniechania wystąpienia przez

Sąd Okręgowy z wnioskiem do państwa wykonania ENA o wyrażenie zgody na

ściganie oskarżonego za to przestępstwo. Można jednak stwierdzić, że gdyby

istotnie przesłanką ścigania G. M. było uzyskanie wspomnianej zgody, Sąd

Okręgowy w N. powinien o nią wystąpić. Ma bowiem rację Prokurator Generalny,

gdy wskazuje, że w przypadku wystąpienia możliwej do usunięcia ujemnej

przesłanki procesowej, właściwy organ powinien podjąć działania zmierzające do

jej wyeliminowanie, a dopiero ich nieskuteczność uprawnia do umorzenia

postępowania. W tym względzie skarżący trafnie powołał orzeczenia Sądu

Najwyższego wydane w analogicznej sytuacji procesowej (wyrok z dnia 9 lutego

2010 r., II KK 179/09, LEX nr 577175; wyrok z dnia 4 lipca 2013 r., III KK 21/13,

LEX nr 1356231). Z kolei Sąd Okręgowy, odwołując się do literatury prawniczej (P.

Hofmański, E. Sadzik, K. Zgryzek: K.P.K. Komentarz, Warszawa 2007, tom III, s.

620-621), przypisał autorom pogląd, którego nie wyrazili, a mianowicie, że o

celowości wystąpienia z wnioskiem, o którym mowa w art. 607e § 3 pkt 8 k.p.k.

powinny decydować okoliczności konkretnej sprawy. Takie podejście do

zagadnienia byłoby uprawnione w razie orzekania po 30 czerwca 2015 r., jako że

zmieniony art. 607b k.p.k. stanowi, iż wydanie ENA jest niedopuszczalne m.in.

wtedy, gdy nie wymaga tego interes wymiaru sprawiedliwości.

W związku z uwagą poczynioną przez skarżącego, że Sąd Okręgowy w N.

zajął w sprawie określone stanowisko, chociaż nie dysponował orzeczeniem

właściwego organu sądowego Irlandii o wydaniu do Polski G. M. na podstawie

ENA, wypada uznać, że było to bez znaczenia dla wydanego orzeczenia. Nie

sposób bowiem przyjąć, że wspomniany organ sądowy, podejmując decyzję co do

przekazania ww. na podstawie ENA, w którym wskazano, że przekazanie ma

nastąpić w celu wykonania kar orzeczonych szczegółowo opisanymi wyrokami (k.

47-50 akt … 20/08), zaznaczył, że zezwala na ściganie G. M. za inne przestępstwo,

o którym strona polska w żaden sposób nie informowała. Możliwość taką wyraźnie

wyklucza też korespondencja zawarta w aktach … 20/08, z której wynika, że strona

irlandzka nader skrupulatnie badała kwestię przekazania do Polski G. M., żądała

dodatkowych informacji co do przypisanych mu przestępstw i przewidywanego toku

8

wykonania kar, zatem trudno uznać, że podjęła decyzję wykraczającą poza ramy

określone ENA.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Okręgowy w N. uwzględni

poczynione wyżej uwagi, mające charakter wiążących zapatrywań prawnych i wyda

merytoryczne orzeczenie. Z kolei właściwy sąd powinien mieć na uwadze, że

wystąpienie z wnioskiem, o którym mowa w art. 607e § 3 pkt 8 k.p.k. będzie

konieczne, gdyby aktualne stało się wykonanie kary pozbawienia wolności wobec

G. M., jak również w razie zaistnienia warunków do wydania wyroku łącznego,

obejmującego skazanie w niniejszej sprawie (gdyby skazanie zostało

podtrzymane), chyba że zainteresowany, ponownie poproszony o zajęcie

stanowiska, zrzekłby się prawa określonego w art. 607e § 1 k.p.k.

Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł, jak w wyroku.