I BP 11/14

.

Sygn. akt I BP 11/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 8 października 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Romualda Spyt (przewodniczący)

SSN Jolanta Frańczak

SSN Zbigniew Korzeniowski (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa Ł. Ł.

przeciwko Międzynarodowemu Transportowi Drogowemu i Spedycji "O." E. M., M.

M. Spółce jawnej w N.

o diety,

oraz z powództwa wzajemnego Międzynarodowego Transportu Drogowego i

Spedycji "O." E. M., M. M. Spółki jawnej w N.

przeciwko Ł. Ł.

o odszkodowanie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 8 października 2015 r.,

skargi strony pozwanej - powoda wzajemnego o stwierdzenie niezgodności z

prawem prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w N.

z dnia 19 marca 2014 r.,

oddala skargę.

UZASADNIENIE

2

Sąd Okręgowy w N. prawomocnym wyrokiem z 19 marca 2014 r. zakończył

sprawę z powództwa pracownika Ł. Ł. i z powództwa wzajemnego pracodawcy

Międzynarodowego Transportu Drogowego i Spedycji O. E. M., M. M. Spółka jawna

w N. W sprawie tej Sąd pierwszej instancji Sąd Rejonowy w N. wyrokiem z 5 lipca

2013 r. zasądził od pracodawcy na rzecz pracownika 5.209,73 zł z odsetkami

tytułem diet a od pracownika na rzecz pracodawcy 6.230 zł z odsetkami tytułem

odszkodowania. Zasądzone odszkodowanie odnosiło się do żądania opartego na

twierdzeniu, że pracownik przywłaszczył paliwo, które podawał jako zużyte w

powierzonym mu samochodzie. Jednak odpowiedzialność odszkodowawczą

pracownika Sąd Rejonowy oparł na art. 124 k.p. W apelacji pracownik zarzucił

nieuwzględnienie rocznego przedawnienia żądania odszkodowania.

Sąd Okręgowy w N. wyrokiem z 19 marca 2014 r. uwzględnił apelację

pracownika i zmienił wyrok Sądu Rejonowego w ten sposób, że powództwo

wzajemne oddalił. Zasądził na rzecz pracownika 2.730 zł tytułem kosztów za obie

instancje. Apelacja pracodawcy została oddalona. Sąd wskazał, że zasadny był

zarzut przedawnienia, gdyż do odpowiedzialności materialnej za mienie powierzone

zastosowanie ma roczny a nie trzyletni termin przedawnienia. Stosunek pracy

został rozwiązany 18 stycznia 2010 r., dlatego pozew wzajemny pracodawcy z 20

kwietnia 2012 r. został wniesiony po terminie przedawnienia. Pracodawca ustalił

ostatecznie wysokość szkody wyrządzonej przez pracownika najpóźniej w czerwcu

2009 r. Do odpowiedzialność za mienie powierzone na podstawie art. 124 k.p. ma

zastosowanie roczne przedawnienie (art. 291 § 1 k.p.), natomiast dłuższy, trzyletni,

termin przedawniania (art. 291 § 3 k.p.) miałby zastosowanie tylko w sytuacji, gdyby

z postępowania dowodowego wynikało, iż pracownik wyrządził szkodę umyślnie

(uchwała Sądu Najwyższego z 18 lutego 1981 r., IV PZP 6/80).

Sąd Rejonowy w tym przedmiocie nie poczynił ustaleń faktycznych,

stwierdzając mylnie, iż nie jest to konieczne, gdyż przepis art. 291 § 2 k.p. nie ma

zastosowania do odpowiedzialności na podstawie art. 124 k.p. Pracodawca w

apelacji nie kwestionował wywodów Sądu w tym zakresie. Roczny termin

przedawnienia upłynął przed złożeniem pozwu wzajemnego, gdyż pracodawca

3

dowiedział się o ewentualnej szkodzie w chwili dokonywania comiesięcznych

rozliczeń kart drogowych, a więc w okresie marzec – czerwiec 2009 r.

Pozwany pracodawca wniósł skargę w trybie art. 4241

i nast. k.p.c. Skargę o

stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia skierowano do

wyroku Sądu Okręgowego w części oddalającej jego powództwo wzajemne i

zasądzające 2.730 zł tytułem kosztów. Zarzucił naruszenie: 1) - art. 122 k.p. przez

błędną wykładnię i niezastosowanie, w sytuacji gdy materiał dowodowy zebrany w

sprawie pozwalał na przyjęcie, że pracownik przekraczając ustaloną normę

spalania paliwa i nie wykorzystując paliwa, którego zużycie ponad tę normę

wykazał na cele związane z wykonywaniem obowiązków pracowniczych, działał

umyślnie; - art. 291 § 3 k.p. w związku z art. 4421

k.c. przez błędną wykładnię i

niezastosowanie w sytuacji, gdy termin przedawnienia roszczenia o naprawienie

szkody wyrządzonej pracodawcy przez pracownika umyślnie wynosi mniej niż trzy

lata; 2) art. 386 § 4 k.p.c. przez błędną wykładnię i niezastosowanie w sytuacji gdy

Sąd Okręgowy zarzucił Sądowi Rejonowemu, iż ten nie poczynił w ogóle żadnych

ustaleń w przedmiocie umyślności powoda (pozwanego wzajemnie) przy

wyrządzaniu szkody pracodawcy, czyli nie rozpoznał istoty sprawy a w razie

uznania, iż Sąd pierwszej instancji nie rozpoznał istoty sprawy Sąd odwoławczy

winien wyrok uchylić i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania. Skarżący

wniósł o stwierdzenie, że wyrok Sądu Okręgowego w N. z 19 marca 2014 r., sygn.

akt […] jest niezgodny z art. 122 k.p., art. 291 § 3 k.p. w związku z art. 4421

§ 2 k.c.

oraz art. 386 § 4 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga nie ma zasadnych podstaw i dlatego została oddalona.

W trybie szczególnej skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego orzeczenia nie rozpoznaje się ponownie sprawy zakończonej

prawomocnym wyrokiem.

Skarga podlega rozpoznaniu tylko w granicach zarzutów jej podstaw (art.

4244

k.p.c. w związku art. 42410

k.p.c., art. 39813

§ 1 k.p.c. i art. 42412

k.p.c.).

4

O zasadności skargi można by rozważać, gdyby w sprawie pierwotnej

ustalono, że pozwany pracownik umyślnie wyrządził szkodę. Wówczas mógłby się

ostać wyrok Sądu pierwszej instancji zasądzający odszkodowanie. Jednak tylko

wtedy, gdyby Sąd drugiej instancji ustalił, że pozwany pracownik wyrządził szkodę

umyślnie. Sąd pierwszej instancji nie ustalił, że pozwany wyrządził szkodę

umyślnie. Poprzestał na odpowiedzialności za mienie powierzone na podstawie art.

124 k.p. W sprawie pierwotnej nie stwierdzono odpowiedzialności na podstawie art.

122 k.p. (pozytywnie ani negatywnie) czyli odpowiedzialności za umyślne

wyrządzenie szkody, a tym bardziej – jak zarzucał pracodawca – skutkiem

przywłaszczenia mienia (paliwa). Takich ustaleń w sprawie nie dokonano. Ustalono

tylko, że pozwany nie wyliczył się z paliwa według norm i że odpowiada za mienie

powierzone. Odpowiedzialność ta oparta jest na winie jednak z przepisu art. 124

k.p. nie wynika domniemanie winy umyślnej, gdy pracownik nie rozlicza się z

mienia. Konieczne jest wówczas ustalenia dalszych faktów, które pozwalałyby na

stwierdzenie winy umyślnej.

Wina jako przesłanka odpowiedzialności materialnej (odszkodowawczej) to

sfera faktyczna w sprawie sądowej i dlatego przy braku ustaleń w sprawie

pierwotnej nie można jej ustalić samodzielnie w obecnej sprawie ze skargi. Innymi

słowy ustalenia faktyczne na jakich oparto wyrok objęty skargą wiążą w ocenie

zarzutów obecnej skargi (art. art. 39813

§ 2 k.p.c. w związku z art. 42412

k.p.c.). Sąd

Najwyższy w rozpoznaniu skargi nie prowadzi więc samodzielnych ustaleń

faktycznych, które zastępowałyby lub uzupełniałyby postępowanie dowodowe w

sprawie pierwotnej. Granicę ustaleń stanu faktycznego stanowi więc

dwuinstancyjne postępowanie dowodowe przed sądami powszechnymi.

Konsekwentnie nie ma podstaw do stwierdzenia, że zasadny jest zarzut

naruszenia art. 122 k.p., gdyż w sprawie nie ustalono winy umyślnej pozwanego w

wyrządzeniu szkody ani przywłaszczenia mienia. Sprawę oparto na rozstrzygnięciu,

że pozwany odpowiada za mienie powierzone. Wówczas termin przedawnienia jest

krótszy i wynosi 1 rok (art. 291 § 2 k.p.). Nie ma zatem podstaw do stwierdzenia

naruszenia art. 291 § 3 k.p. w związku z art. 4421

k.c., gdyż nie ustalono umyślnego

wyrządzenia szkody. Wyklucza to przedawnienie według prawa cywilnego (art.

4421

k.c.), gdyż prawo pracy ma samodzielną regulację (art. 291 § 2 k.p. w relacji

5

do art. 4421

k.c. oraz art. 300 k.p.) i nie ustalono iżby szkoda wynikała ze zbrodni

lub występku (art. 4421

§ 2 k.c. oraz art. 300 k.p.).

Powyższej oceny o niezasadności materialnych zarzutów skargi nie zmienia

jej zarzut naruszenia art. 386 § 4 k.p.c. Z przepisu tego nie wynika podstawa

procesowa, która prowadziłaby do innych wniosków niż wyżej przedstawione.

Znaczenie tego przepisu jest podobne do znaczenia przepisu art. 385 k.p.c.

Stanowi on jedynie o tym jak orzeka sąd drugiej instancji w danej sytuacji. Jeżeli

sąd uznaje, że apelacja nie jest zasadna to ją oddala. Podobnie gdy nie została

rozpoznana istota sprawy albo wydanie wyroku wymaga przeprowadzenia

postępowania dowodowego, to sąd drugiej instancji może uchylić wyrok sądu

pierwszej instancji i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania. Art. 386 § 4

k.p.c. nie zastępuje więc tych przepisów o postępowaniu dowodowym przed sądem

drugiej instancji, na podstawie których sąd ten samodzielnie ustala stan faktyczny i

suwerennie stosuje prawo materialne (przykładowo art. 382 k.p.c., art. 217 k.p.c.,

art. 227 k.p.c. i inne). Przepis art. 386 § 4 k.p.c. nie jest więc zasadną

(wystarczającą) podstawą procesową skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego orzeczenia. W szczególności na podstawie tego przepisu nie

można podważyć ustaleń stanu faktycznego na podstawie których oparto wyrok w

sprawie objętej skargą. Nie jest wykluczona ocena postępowania dowodowego ze

skutkiem naruszenia prawa materialnego, ale co najmniej na zasadach

wynikających z art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c. w związku z art. 42412

k.p.c., czyli

należałoby wykazać kwalifikowane naruszenie prawa procesowego, które mogłoby

mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Tego nie wykazano. Ponadto wskazano już

wyżej, że dalsze zaostrzenie warunków wynika z tego, że w obecnym

postępowaniu nie prowadzi się ustaleń, które należą do sprawy głównej

(pierwotnej), czyli z czynnym udziałem stron zainteresowanych określonym

rozstrzygnięciem sporu. W trybie obecnej skargi nie usuwa się braków czy

mankamentów postępowania w sprawie podstawowej.

Idąc nawet dalej, to nie każda skarga może być zasadna, gdy oddalono

powództwo skarżącego. Rzecz w tym, że skarga ma prowadzić do uzyskania

odszkodowania wynikającego z niezgodnego z prawem rozstrzygnięcia (wyroku).

Jednak powództwo zostało oddalone. Skarżący szkody upatruje więc w tym, że nie

6

wygrał sporu, czyli przegrał jako powód. Może być wątpliwe czy orzeczenie

oddalające powództwo wyrządza szkodę. Innymi słowy czy niewygranie sporu

(sprawy) wyrządza szkodę, którą ma na uwadze przepis art. 424 § 1 k.p.c. Ta

ostatnia ocena może wykraczać ponad potrzebę argumentacji, gdyż wystarczające

i uzasadnione jest stwierdzenie, że skarga nie ma zasadnych podstaw.

Z tych motywów orzeczono jak w sentencji (art. 42411

§ 1 k.p.c.).

eb