III KRS 61/15

Sygn. akt III KRS 61/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 8 października 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Józef Iwulski (przewodniczący)

SSN Beata Gudowska (sprawozdawca)

SSN Maciej Pacuda

w sprawie z odwołania M. M.

od uchwały Krajowej Rady Sądownictwa z dnia 15 kwietnia 2015 r. w przedmiocie

przedstawienia wniosku o powołanie do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego

Sądu Rejonowego […] ogłoszonym w Monitorze Polskim […],

z udziałem E. K. i Z. P.

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 8 października 2015 r.,

oddala odwołanie.

UZASADNIENIE

Krajowa Rada Sądownictwa podjęła w dniu 15 kwietnia 2015 r. uchwałę

dotyczącą obsadzenia trzech wolnych stanowisk w Sądzie Rejonowym w […],

ogłoszonych w Monitorze Polskim […]. Postanowiła o przedstawieniu Prezydentowi

Rzeczypospolitej Polskiej – z wnioskiem o powołanie do pełnienia urzędu sędziego

– asystentów sędziego K. J. i E. K. oraz referendarza sądowego Z. P.

2

Jednocześnie zdecydowała o nieprzedstawieniu pozostałych 69 kandydatur, a w 4

wypadkach umorzyła postępowanie jako bezprzedmiotowe. Uchwała została

podjęta na podstawie rekomendacji zespołu Krajowej Rady Sądownictwa, który w

jawnym głosowaniu w dniu 2 kwietnia 2015 r. opowiedział się za wskazanymi

kandydaturami bezwzględną większością głosów. Na uzasadnienie ich wyboru

Rada powołała się na oceny kwalifikacji kandydatów i kryteria wyrażone w art. 35

ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 12 maja 2011 o Krajowej Radzie Sądownictwa (Dz.U.

Nr 126, poz. 714 ze zm.) oraz warunki przewidziane w art. 61 § 1 ustawy z dnia 27

lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych (jednolity tekst: Dz.U. z 2015

r., poz. 133). Uznała, że w tej procedurze nominacyjnej te pretendentki były

najlepsze spośród wszystkich ubiegających się o stanowisko, co oznacza, że

osoby, które nie zostały przedstawione do nominacji nie były kandydatami

lepszymi. Wszyscy obecni członkowie Rady oddali głosy popierające kandydaturę

K. J., a za kandydaturą E. K. oddano 13 głosów poparcia, 1 przeciw i 1

wstrzymujący. Za kandydaturą Z. P. oddano 9 głosów poparcia, 2 przeciw i 4

wstrzymujące.

Asystent sędziego M. M., której kandydatura nie została poparta (w

głosowaniu Rady nie oddano żadnego głosu poparcia ani głosu przeciwko,

natomiast wszyscy członkowie Rady wstrzymali się od głosowania), wniosła

odwołanie od uchwały w części dotyczącej przedstawienia do nominacji

sędziowskiej E.K. i Z. P. Wnosząc o uchylenie uchwały i przekazanie sprawy

Krajowej Radzie Sądownictwa do ponownego rozpoznania w tym zakresie,

zarzuciła naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie art. 32

ust. 1 i art. 60 Konstytucji RP oraz art. 3 ust. 1 pkt 2 ustawy o Krajowej Radzie

Sądownictwa, prowadzące do pozbawienia jej prawa dostępu do stanowiska

sędziego Sądu Rejonowego na jednakowych zasadach z innymi kandydatami, z

zarzutem, że lista rekomendowanych kandydatów została uszeregowana przede

wszystkim na podstawie wyników głosowania Zgromadzenia Ogólnego Sędziów

Sądu Okręgowego w […]. Podniosła także zarzut naruszenia przepisów

postępowania - art. 33 ust. 1 ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa przez brak

wszechstronnego rozważenia sprawy na podstawie niezbędnej i pełnej

dokumentacji oraz wyjaśnień uczestników, a także art. 35 ust. 1 i 2 pkt 1 i 2 tej

3

ustawy przez pominięcie przy opracowaniu listy rekomendowanych kandydatów

znaczenia oceny z egzaminu sędziowskiego uzyskanej przez wybrane kandydatki,

tego, że nie podnoszą one kwalifikacji zawodowych oraz niewyjaśnienie, dlaczego -

mimo to - są one najlepszymi kandydatami spośród wszystkich uczestniczących w

konkursie. Wskazując na te wady podjęcia uchwały, odwołująca się

zakwestionowała również pominięcie - jako nowych okoliczności - nadesłanej przez

nią dokumentacji, stanowiącej uaktualnienie danych w aspekcie oceny jej

doświadczenia zawodowego i wiedzy merytorycznej, jak również podnoszenia

kwalifikacji zawodowych (art. 45 ust. 1 w związku z art.35 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy o

Krajowej Radzie Sądownictwa).

Kolejny zarzut obejmował naruszenie art. 42 ust. 1 w związku z art. 44 ust. 1

ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa przez doręczenie uzasadnienia o treści

wewnętrznie sprzecznej, uniemożliwiającej skuteczną kontrolę przez Sąd

Najwyższy i realizację prawa do odwołania, ponieważ jego treść nie zawiera analizy

kryteriów ustawowych ocen kandydatów, a jedynie ukazuje „koncentrację

wnioskowania na okolicznościach określonych w sposób ogólnikowy, niejasny,

nieprzejrzysty, jak również na okolicznościach nieistotnych”.

Odwołująca się porównała własne kwalifikacje z uwzględnionymi w

uzasadnieniu zaskarżonej uchwały informacjami dotyczącymi osób

rekomendowanych, podnosząc, że spełniła wszystkie wskazane w ustawie kryteria

dotyczące doświadczenia zawodowego zdobytego podczas pracy w kancelariach

prawnych, stażu w sądownictwie od 2006 r., ukończenia studiów wyższych na

Uniwersytecie […], odbycia tam studiów podyplomowych z zakresu prawa

medycznego i bioetyki, dobrej oceny z egzaminu sędziowskiego, praktyki

zawodowej w sześciu wydziałach Sądów Rejonowych i Sądu Okręgowego,

każdorazowo popartej wzorową lub bardzo dobrą opinią służbową oraz

udokumentowanego stałego podwyższania kwalifikacji zawodowych. Ma to

uzasadnić zarzut, że Rada nie zastosowała art. 35 ust. 2 ustawy o Krajowej Radzie

Sądownictwa. Jako niejasne i pozbawione podstaw określiła powołanie się w

uzasadnieniu uchwały na uzyskaną przez E. K. ocenę z egzaminu sędziowskiego -

dostateczny plus, „której znaczenia w żaden sposób nie niweluje fakt czteroletniej

praktyki w jedynym wydziale Sądu Rejonowego w perspektywie kryteriów

4

ustawowych wyboru kandydata na stanowisko sędziego”. Odnośnie do Z.P.,

niejasne i pozbawione podstaw prawnych było – w ocenie odwołującej się –

powołanie się na uzyskaną przez tę kandydatkę ocenę z egzaminu sędziowskiego

(dostateczny), i wskazanie, że plasuje ją to wyżej w kontekście oceny kwalifikacji

zawodowych, niż zdecydowanie wyższe oceny uzyskane przez innych kandydatów.

Te zarzuty odwołująca się wsparła poglądem wyrażonym w wyroku Sądu

Najwyższego z dnia 13 lipca 2012 r., sygn. III KRS 17/12, że „wstępnie poziom

wiedzy teoretycznej kandydatów na sędziego stwierdza się na podstawie oceny ze

studiów (przy czym nie jest wykluczone wartościowanie tych ocen w zależności od

jakości nauczania w ukończonej szkole) oraz uwzględnia się ewentualne

dodatkowe wykształcenie. Następnym kryterium jest ocena z aplikacji, która

częściowo opiera się także na umiejętności praktycznego stosowania prawa”.

W odpowiedzi na odwołanie Przewodniczący Krajowej Rady Sądownictwa

wniósł o jego oddalenie, jako pozbawione uzasadnionych podstaw, gdyż uchwała,

od której zostało wniesione, zapadła w ramach przysługujących Krajowej Radzie

Sądownictwa kompetencji, według prawidłowo poczynionych ustaleń i zgodnie z

prawem.

Odpowiedź na odwołanie złożyły też uczestniczki Z. P. i E.K., wnosząc

zgodnie o jego oddalenie i wskazując, że Krajowa Rada Sądownictwa przy podjęciu

zaskarżonej uchwały nie naruszyła wskazanych w odwołaniu przepisów.

W replice odwołująca się powtórzyła zarzuty i wnioski odwołania, dodając, że

„nie może być tak, iż w zależności od potrzeb wynik głosowania Zgromadzenia

Ogólnego Sędziów Okręgu […] bądź jest traktowany priorytetowo bądź

marginalizowany, w zależności od tego czy okoliczność ta będzie przydatna przy

uzasadnianiu wyboru danego kandydata. Tego typu rozbieżności w treści uchwał

sprawiają bowiem, że nabór na stanowisko Sędziego Sądu Rejonowego traci walor

opartego na ustawie konkursu, który winien cechować się jasnymi, obiektywnymi i

przejrzystymi zasadami naboru, enumeratywnie wskazanymi w ustawie, w którym

istotnie kandydaci o najwyższych kwalifikacjach zawodowych - co było intencją

ustawodawcy - winni otrzymywać nobilitację sprawowania tej zaszczytnej funkcji w

wymiarze sprawiedliwości”.

5

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Postępowanie przed Krajową Radą Sądownictwa ma charakter konkursu.

Jak stanowi art. 37 ust. 1 ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa, jeżeli na

stanowisko sędziowskie zgłosił się więcej niż jeden kandydat, Rada rozpatruje i

ocenia wszystkie zgłoszone kandydatury łącznie. Ma to takie znaczenie, że

wyłonienie kandydata, który ma zostać przedstawiony do nominacji sędziowskiej,

nie ma cech bezpośredniej rywalizacji poszczególnych kandydatów między sobą.

Wielość kandydatów warunkuje wielość kryteriów, z uwzględnieniem – jako

podstawowych – ich kwalifikacji zawodowych i cech osobowości, z uwzględnieniem

wszechstronnego rozważenia sprawy przez Radę (art. 33 ust. 1 ustawy o Krajowej

Radzie Sądownictwa; (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 lipca 2012 r.,

III KRS 17/12, niepubl., postanowienie z dnia 22 maja 2012 r., III KRS 14/12,

niepubl.).

Uwzględniając kognicję Sądu Najwyższego zakreśloną w art. 13 ust. 2

ustawy o KRS, nieobejmującą merytorycznej oceny sprawy rozstrzygniętej w

uchwale (pkt 5 uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja

2008 r., SK 57/06, OTK-ZU 2008 nr 4A, poz. 63 i ugruntowane w tej kwestii

stanowisko Sądu Najwyższego), decyzję Rady uzasadnia wystarczająco

wymienienie wyróżniających cech pozytywnych kandydata rekomendowanego do

nominacji i ogólne wskazanie, że pozostali - traktowani łącznie - takich cech nie

wykazywali. Rada nie głosuje negatywnie, czyli podejmuje uchwałę o

przedstawieniu a nie o nieprzedstawieniu kandydata do nominacji sędziowskiej, nie

musi więc wskazywać racji, którymi kierowała się decydując o nieoddaniu głosów

za każdym innym kandydatem. Nie chodzi bowiem o szczegółowe porównanie

każdego z każdym, tak żeby ważone były cechy kandydata przedstawionego i

każdego z tych, którzy nie przeszli procedury z pozytywnym skutkiem. W takim

przypadku stanowisko Rady odzwierciedla sumę wielu cech każdego z kandydatów

dającą obraz tych „najlepszych” ze wszystkich i poszczególne cechy „gorszych”

kandydatów nie są eksponowane, a tylko subiektywnie wynik głosowania Rady

może być oceniany jako przegrana.

6

Uzasadnienie uchwały Krajowej Rady Sądownictwa w sposób możliwie pełny

i wyczerpujący musi zawierać szczegółową ocenę jedynie osoby przedstawionej

Prezydentowi Rzeczypospolitej Polskiej z wnioskiem o powołanie. Taka konstrukcja

uchwały w sposób wystarczający umożliwia pozostałym osobom ubiegającym się o

to samo stanowisko, porównanie własnej kandydatury i ewentualne wniesienie

odwołania do Sądu Najwyższego (wyrok Sądu Najwyższego z 15 stycznia 2013 r.,

III KRS 33/12, niepubl.). Nieprzedstawienie pozostałych ubiegających się w sposób

tak samo szczegółowy jak prezentacja wybranego kandydata nie znaczy, że Rada

zapoznaje się wybiórczo z ich zgłoszeniami i załączoną do nich dokumentacją.

Niezaprezentowanie w uzasadnieniu uchwały szczegółowej charakterystyki

kandydatów, których Rada postanowiła nie przedstawić Prezydentowi RP z

wnioskiem o powołanie na stanowisko sędziego, nie narusza art. 42 ust. 1 w

związku z art. 44 ust. 3 ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa (wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 12 czerwca 2012 r., III KRS 15/12, niepubl.).

Nie można tracić z pola widzenia, że decyzja Rady powstaje w określonej

procedurze. Jako organ kolegialny, Krajowa Rada Sądownictwa, wyraża swoje

stanowisko w głosowaniu, bez obowiązku przedstawiania motywów, jakimi kierowali

się przy oddawaniu głosów jej poszczególni członkowie (wyrok Sądu Najwyższego

z dnia 20 września 2011 r., III KRS 13/11, niepubl.). Decydujące jest tylko oddanie

największej liczby głosów członków Rady na rekomendowanych kandydatów.

Głosowania Rady poprzedza jednak szczegółowa ocena kandydatów czyniona

przez członków zespołu, przyjmowana bezwzględną większością głosów w

obecności wszystkich członków. Stanowisko zespołu przygotowujące do

rozpatrzenia i oceny na posiedzeniu Rady kandydatów na stanowiska sędziowskie

jest uzasadniane, a posiedzenia zespołu w tych sprawach są protokołowane. Rada

in gremio bierze je pod uwagę, uwzględniając art. 35 ust. 2 ustawy o Krajowej

Radzie Sądownictwa oraz to, że kryteria wyboru, którymi powinien w pierwszym

rzędzie kierować się zespół Rady przy sporządzaniu listy rekomendowanych

kandydatów, nie są wymienione wyczerpująco ani według ważności. Jeszcze na

podstawie przepisów poprzedniej ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa z dnia 27

lipca 2001 r., ukształtował się pogląd, że zakres rozważań dotyczących

poszczególnych kandydatów może być zróżnicowany w zależności od potrzeb i nie

7

jest konieczne uszeregowanie kandydatów w oparciu o każde z przyjętych

kryteriów oceny. Żadne z kryteriów nie ma zresztą charakteru decydującego;

znaczenie ma tylko ocena całościowa wynikająca z łącznego zastosowania

wszystkich kryteriów (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 20 października

2009 r., III KRS 13/09, ZNSA 2011 nr 1, poz. 93; z dnia 14 stycznia 2010 r., III KRS

24/09, niepubl., czy z dnia 17 sierpnia 2010 r., III KRS 10/10, niepubl.).

Nie precyzuje się pojęcia kwalifikacji kandydatów, jednak z pewnością nie są

to tylko wymagania stawiane kandydatom w Prawie o ustroju sądów

powszechnych, gdyż te wyznaczają jedynie standard minimalny; chodzi raczej o

uwzględnienie w ocenie kandydatów dodatkowych elementów składających się na

teoretyczne i praktyczne umiejętności potrzebne do wykonywania tego zawodu, jak

np. wyniki ukończenia studiów i egzaminu sędziowskiego, uzyskane stopnie

naukowe, ukończone studia podyplomowe i szkolenia, reprezentowana w toku

wykonywania dotychczasowej pracy i analizowana przez sędziów wizytatorów oraz

przełożonych wiedza prawnicza, sposób organizowania pracy i wywiązywania się z

obowiązków. Oczywiste i powszechnie rozumiane są takie przesłanki wyboru, jak

wymienione w ustawie doświadczenie zawodowe, opinie przełożonych,

rekomendacje, publikacje i inne dokumenty dołączone do karty zgłoszenia. Opinie

kolegium właściwego sądu oraz ocena właściwego zgromadzenia ogólnego

sędziów są jednymi z wielu i niedecydującymi przesłankami dokonywanych ocen;

wyniki głosowania w tych organach nie wiążą Krajowej Rady Sądownictwa i nie

przekładają się wprost na ocenę kandydata na wolne stanowisko sędziowskie, jako

istotne i nie mogą być jednak pomijane. Przyjmuje się, że Rada powinna

umotywować wybór osoby, która uzyskała mniejsze poparcie środowiska

zawodowego (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 14 stycznia 2010 r., III KRS

24/09, niepubl. i z dnia 15 stycznia 2013 III KRS 33/12, niepubl.). A contrario,

kierowanie się w wyborze wyższą oceną kandydata przez kolegium i zgromadzenie

nie wymaga uzasadnienia.

Zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały wyjaśnienia dotyczące

dokonanego przez Radę wyboru innych niż odwołująca się kandydatur świadczyły,

że o wyborze decydowała całościowa ocena wynikająca z łącznego zastosowania

właściwych przesłanek. Unaocznia to stwierdzenie przez Radę, że choć

8

przedstawione z wnioskiem o powołanie kandydatki uzyskały niższe oceny z

egzaminu sędziowskiego, niż M. M. (ocena dobra), to późniejsze bardzo dobre

wykonywanie przez nie obowiązków odpowiednio asystenta sędziego i

referendarza sądowego potwierdza, iż ich noty z egzaminu nie są tak ważne w

powiązaniu z innymi przesłankami wyboru. Kandydatki wybrane przez Radę

uzyskały poparcie kolegium i zgromadzenia przedstawicieli Sądu Okręgowego.

Odwołująca się M. M. została negatywnie zaopiniowana przez kolegium, a na

zgromadzeniu uzyskała tylko 3 głosy poparcia, wobec 68 głosów obecnych

przeciwko jej kandydaturze.

Rada uwzględniła też uwypukloną w odpowiedzi na odwołanie okoliczność,

że pracując na stanowisku asystenta sędziego, odwołująca się współpracowała

równolegle z Kancelarią Radcy Prawnego […], świadcząc usługi prawne na jej

rzecz, przez co nie zastosowała się do art. 155 § 9 ustawy – Prawo o ustroju sądów

powszechnych w związku z art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o

pracownikach sądów i prokuratury (Dz.U. z 2011 r., Nr 109, poz. 639 ze zm.) i nie

powstrzymała od zajęć, których wykonywanie mogło podważać zaufanie do sądu, w

którym jest zatrudniona.

W tych okolicznościach zarzut naruszenia art. 60 Konstytucji RP nie mógł

być uwzględniony. W motywach Rady nie zawarto także niczego, co można uznać

za dyskryminację odwołującej się, świadczącą o naruszeniu art. 32 ust. 1

Konstytucji, zwłaszcza że nie wyjaśniła ona, na czym miałaby owa dyskryminacja

polegać. Rada oceniła przedstawione jej kandydatury według ustawowych

kryteriów, a tyko wartościowała je odmiennie niż skarżąca,

Należało zatem stwierdzić, że zarzuty podniesione przez odwołującą są

nieuzasadnione. Odnoszenie się przez Sąd Najwyższy do zgromadzonego

materiału, jako podstawy oceny kandydatek wybranych przez Radę, przez

porównanie ich cech z cechami osoby, której Rada nie udzieliła rekomendacji,

byłoby niedopuszczalnym wkroczeniem w sferę władztwa przypisanego Radzie.

Uwzględniając to, Sąd Najwyższy oddalił odwołanie, jak w sentencji (art.

39814

k.p.c. w związku z art. 44 ust. 3 ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa).

kc

9