II PK 236/14

Sygn. akt II PK 236/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 7 października 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Jerzy Kuźniar (przewodniczący)

SSN Zbigniew Hajn (sprawozdawca)

SSN Zbigniew Myszka

Protokolant Anna Pęśko

w sprawie z powództwa J. B., J. Bo., B. M. i E. Ł.

przeciwko Prokuraturze Okręgowej w […]

o odszkodowanie za nierówne traktowanie w zatrudnieniu,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 7 października 2015 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej

od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 10

kwietnia 2014 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Okręgowemu - Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych do

ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania

kasacyjnego.

UZASADNIENIE

2

Powodowie, pozwem przeciwko Prokuraturze Okręgowej domagali się

zasądzenia: J. B. 12.746,14 zł wraz z ustawowymi odsetkami od 28 listopada 2012

r. do dnia zapłaty; J. Bo. 14.858,59 zł wraz z ustawowymi odsetkami od 28

listopada 2012 r. do dnia zapłaty; E. Ł. 9.471,21 zł wraz z ustawowymi odsetkami

od 28 listopada 2012 r., do dnia zapłaty i B. M. 18.052,96 zł wraz z ustawowymi

odsetkami od 28 listopada 2012 r. do dnia zapłaty. W uzasadnieniu wskazali, że są

prokuratorami pozwanej Prokuratury, którym VI stawkę awansową przyznano

dopiero po przepracowaniu pełnych 10 lat w tej jednostce, tymczasem innym

prokuratorom – A. K. i J. K. przyznano tę stawkę wcześniej. Takie zachowanie

pracodawcy spowodowało wskazane szkody w wysokości ich szeroko rozumianego

wynagrodzenia. Miało też ono charakter dyskryminacyjny, stawiający powodów w

gorszej sytuacji niż wymienionych prokuratorów A. K. i J. K.

Pozwana Prokuratura wniosła o oddalenie powództw i zasądzenie od

powodów kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm

przepisanych, wskazując, że przy ustalaniu wynagrodzeń była związana

przepisami.

Wyrokiem z dnia 11 lipca 20013 r. Sąd Rejonowy zasądził od pozwanej na

rzecz powodów żądane przez nich kwoty, a kosztami sądowymi w sprawie obciążył

Skarb Państwa.

Wyrokiem zaskarżonym rozpoznawaną skargą kasacyjną, Sąd Okręgowy

oddalił apelację pozwanej Prokuratury i rozstrzygnął o kosztach zastępstwa

prawnego w postępowaniu odwoławczym.

Zgodnie z ustaleniami przyjętymi w podstawie zaskarżonego wyroku Sądu

Okręgowego, wszyscy powodowie - mający 1 stycznia 2009 r., tj. w dniu, od

którego miała zastosowanie ustawa z dnia 20 marca 2009 r. o zmianie ustawy -

Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2009 Nr

56, poz. 459), powoływana dalej jako „ustawa zmieniająca”, staż ogólny powyżej 15

lat i staż stanowiskowy na stanowisku prokuratora okręgowego dłuższy niż 5 lat -

uzyskali z tym dniem, z tytułu stażu stanowiskowego na stanowisku prokuratora

okręgowego wynoszącego ponad 5 a mniej niż 10 lat, wynagrodzenie w V stawce

awansowej, a stawkę VI przyznano im dopiero po 10 latach pracy na tym

stanowisku. Stawkę VI przyznano: J. Bo. od 1 października 2011 r. (zatrudniony na

3

stanowisku prokuratora prokuratury okręgowej 1 października 2001 r.); J. B. od 1

sierpnia 2011 r. (zatrudniony na stanowisku prokuratora prokuratury okręgowej 1

sierpnia 2001 r.); E. Ł. od 1 stycznia 2011 r. (zatrudniona na stanowisku

prokuratora prokuratury okręgowej 1 stycznia 2001 r.) i B. M. od 23 kwietnia 2012 r.

(zatrudniona na stanowisku prokuratora prokuratury okręgowej 23 kwietnia 2002 r.).

Natomiast prokuratorzy A. K. i J. K. mieli 1 stycznia 2009 r. staż stanowiskowy (na

stanowisku prokuratora prokuratury okręgowej) krótszy niż 5 lat. Jednakże, ze

względu na staż ogólny dłuższy niż 15 lat, uzyskali 1 stycznia 2009 r.

wynagrodzenie w V stawce wynagrodzenia, a po 5 latach na stanowisku

Prokuratora Prokuratury Okręgowej VI stawkę. Stawkę VI A. K. uzyskała od 1

września 2010 r. (zatrudniona na stanowisku prokuratora prokuratury okręgowej 1

września 2005 r.), a J. K. od 1 marca 2010 r. (zatrudniony na stanowisku

prokuratora prokuratury okręgowej 1 marca 2005 r.). W podstawie zaskarżonego

wyroku Sądu Okręgowego przyjęto również, że w wyniku zachowania pracodawcy,

w okresie objętym żądaniami pozwów powodowie utracili wynagrodzenie w

łącznych kwotach wskazanych w pozwie.

Oddalając apelację pozwanej Prokuratury Sąd Okręgowy uznał, że katalog

przesłanek dyskryminacji z art. 113

k.p. nie ma charakteru zupełnego, wobec czego

można uznać za dyskryminujące różnicowanie obowiązków pracowniczych z uwagi

na kryterium daty zatrudnienia. Powodowie wykazali, że otrzymywali za taką samą

pracę wynagrodzenie znacznie niższe od wskazanych przez nich prokuratorów,

którzy zostali nominowani do Prokuratury Okręgowej w późniejszym czasie. Byli

zatem nierówno traktowani pod względem wynagrodzenia, przy zastosowaniu

niedozwolonego kryterium daty zatrudnienia. W ocenie Sądu Okręgowego w

przedmiotowej sprawie pozwana nie wykazała stosownie do art. 183b

§ 1 in fine

k.p., aby jej działanie nie nosiło cech dyskryminacji lub było oparte na uznanych

kryteriach oceny różnicującej. Zgodnie z art. 62 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca

1985 r. o prokuraturze (Dz.U. z 2011 r. Nr 270, poz. 1599 ze zm.) wynagrodzenie

zasadnicze prokuratorów zajmujących równorzędne stanowiska prokuratorskie jest

równe, a wysokość wynagrodzenia prokuratorów zajmujących równorzędne

stanowiska prokuratorskie różnicuje staż pracy lub pełnione funkcje. Dlatego,

ustalenie wynagrodzenia powodów na niższym poziomie w wyniku zastosowania

4

przepisów o charakterze wyjątkowym (art. 10 i 11 ustawy zmieniającej), wbrew

wykładni systemowej i celowościowej, nie może zostać uznane za racjonalne i

uzasadnione. Tymczasem nie narusza zasad równości tylko racjonalne i

uzasadnione zróżnicowanie (dyferencjacja) sytuacji prawnej podmiotów ze względu

na różniącą je cechę istotną. W tej sytuacji, wobec stwierdzonej dyskryminacji

powodów, Sąd Okręgowy uznał za uzasadnione zastosowanie art. 183d

k.p., który

stanowi, że osoba, wobec której pracodawca naruszył zasadę równego traktowania

w zatrudnieniu, ma prawo do odszkodowania w wysokości nie niższej niż

minimalne wynagrodzenie za pracę, ustalane na podstawie odrębnych przepisów.

Sąd zaznaczył, że odszkodowanie przewidziane w art. 18 k.p. powinno być

skuteczne, proporcjonalne i odstraszające. Powinno wyrównywać uszczerbek

poniesiony przez pracownika, powinna być zachowana odpowiednia proporcja

między odszkodowaniem a naruszeniem przez pracodawcę obowiązku równego

traktowania pracowników, a także powinno działać prewencyjnie. Zdaniem Sądu

Okręgowego, Sąd pierwszej instancji nie naruszył zatem powyższych zasad

przyznając odszkodowania w wysokości różnic pomiędzy wynagrodzeniami

każdego z powodów wyliczonych hipotetycznie przez stronę pozwaną.

Strona pozwana zaskarżyła wyrok Sądu Okręgowego w części dotyczącej

powodów: J. B., J. Bo. i B. M., wnosząc w skardze kasacyjnej o jego uchylenie w

zaskarżonej części lub o jego uchylenie w tej części i orzeczenie co do istoty

sprawy, przez uwzględnienie w całości apelacji w stosunku do powodów objętych

skargą kasacyjną i zmianę wyroku Sadu pierwszej instancji przez oddalenie

powództwa tych powodów w całości. Pozwana wniosła także o zasądzenie kosztów

postępowania kasacyjnego od powodów na jej rzecz.

Skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego, przez błędną wykładnię:

art. 112

, art. 113

, art. 183a

§ 1-4, art. 183b

§ 1 pkt 2, art. 183c

§ 1 i 2 i art. 13 k.p. w

związku z art. 11 ust. 1 i art. 10 ust. 2 i 3 ustawy zmieniającej w związku z art. 62

ust. 1eb ustawy o prokuraturze w związku z art. 7 Konstytucji oraz w związku z

art. 44 ust. 1-3 ustawy o finansach publicznych z dnia 27 sierpnia 2009 r., wskutek

przyjęcia, że mogło dojść do naruszenia zasady równego traktowania

(niedyskryminacji) w zatrudnieniu, w sytuacji, gdy zasady ustalania wysokości

wynagrodzeń danej grupy pracowników, w szczególności kwalifikowanie

5

poszczególnych prokuratorów do danej stawki wynagrodzenia, są określone przez

ogólnie obowiązujące przepisy prawa, a w konsekwencji, także przez niewłaściwe

zastosowanie w sprawie ze względu na niewłaściwą subsumcję pod ustalony stan

faktyczny art. 112

, art. 113

, art. 183a

§ 1-4, art. 183b

§ 1 pkt 2) i art. 183c

§ 1 i 2 i 183d

k.p. Z ostrożności - na wypadek nieuwzględnienia powyższych zarzutów - skarżąca

zarzuciła naruszenie art. 183b

§ 1 k.p., przez jego niewłaściwą wykładnię,

polegającą na przyjęciu, że zróżnicowanie wynagrodzeń pracowników powstałe na

skutek dokonanej w dobrej wierze i w racjonalny sposób interpretacji przez

pracodawcę ogólnie obowiązujących przepisów prawa, bezpośrednio ustalających

zasady ustalania tych wynagrodzeń, nie stanowi „obiektywnego powodu” w

rozumieniu tego przepisu. Niezależnie od powyższego w skardze zarzucono także

naruszenie art. 62 ust. 1eb ustawy o prokuraturze i art. 11 ust. 1 i art. 10 ust. 2 i 3

ustawy zmieniającej, przez ich błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że

pozwana miała możliwość przyznania powodom oraz prokuratorom A. K. i J. K.,

innych stawek wynagrodzenia niż to uczyniła w stosunku do każdego z nich w

stanie faktycznym ustalonym w postępowaniu przed Sądami pierwszej i drugiej

instancji.

W zakresie podstawy naruszenia przepisów postępowania skarżąca

zarzuciła mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie art. 328 § 2 w

związku z art. 391 § 1 k.p.c., uniemożliwiające prawidłową kontrolę instancyjną

zaskarżonego orzeczenia, przez: a) niewskazanie w uzasadnieniu wyroku, jakie

konkretnie działanie lub zaniechanie pozwanej jako pracodawcy stanowiło przejaw

nierównego traktowania pracowników i w jakim momencie miało ono nastąpić

(w szczególności czy polegało ono na przyznaniu zaniżonej stawki początkowej

powodom po zmianie przepisów, czy też przyznaniu w tym momencie zbyt wysokiej

stawki prokuratorom A. K. i J. K., a może niepodwyższeniu dotychczasowej stawki

powodom w momencie przyznania wyższej stawki któremuś z ostatnio

wymienionych prokuratorów lub też niepodwyższeniu dotychczasowej stawki

powodom w momencie przyznania wyższej stawki któremukolwiek z prokuratorów

jakiejkolwiek innej Prokuratury Okręgowej w Polsce, znajdującemu się w takiej

samej, uprzywilejowanej sytuacji jak prokuratorzy A. K. i J. K.); b) niewyjaśnienie w

uzasadnieniu wyroku, w oparciu o jakie okoliczności Sąd II instancji uznał, że

6

pozwany „mógł (...) przyznać wszystkim zatrudnionym w jednostce prokuratorom

wynagrodzenie nienaruszające zasady równego traktowania”, w szczególności

niepowołanie okoliczności, na podstawie których Sąd II instancji nie tylko uznał, że

takie zachowanie byłoby zgodne z prawem, ale przede wszystkim, że takie

zachowanie powoda nie spowodowałoby naruszenia przepisów powołanych w

punkcie 1.1.a skargi; c) niewyjaśnienie w uzasadnieniu wyroku, w jaki dokładnie

sposób wyliczone zostało odszkodowanie zasądzone na rzecz powodów, w

szczególności w odniesieniu do związku przyczynowego pomiędzy rzekomym

nierównym traktowaniem powodów przez pozwaną a wysokością szkody; d)

niewyjaśnienie w uzasadnieniu wyroku, w jaki sposób zdaniem Sądu powinny być

prawidłowo interpretowane przepisy dotyczące ustalania wynagrodzeń

prokuratorów (w szczególności art. 11 ust. 1 i 10 ust. 2 i 3 Ustawy zmieniającej, art.

62 i następne ustawy o prokuraturze z dnia 20 czerwca 1985 r.) począwszy od 1

dnia stycznia 2009 r., mimo jednoznacznego stwierdzenia (w ramach przyjęcia za

własne ustaleń i wniosków Sądu pierwszej instancji), że pozwana powinna (a więc i

mogła w zgodzie z przepisami prawa prawidłowo zinterpretować te przepisy:

W odpowiedzi na skargę powodowie wnieśli o jej oddalenie i zasądzenie od

pozwanej na ich rzecz kosztów postępowania kasacyjnego według norm

przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Niesłuszny jest zarzut obrazy art. 328 § 2 w związku z art. 391 § 1 k.p.c. Art.

328 § 2 k.p.c. może stanowić usprawiedliwioną podstawę kasacyjną wtedy, gdy

uzasadnienie wyroku sądu drugiej instancji nie ma wszystkich koniecznych

elementów lub gdy zawiera kardynalne braki, które uniemożliwiają kontrolę

kasacyjną. Chodzi o sytuację, gdy treść uzasadnienia orzeczenia uniemożliwia

całkowicie dokonanie oceny toku wywodu, który doprowadził do wydania wyroku

(zob. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 lutego 2012 r., II PK 145/11, LEX nr

1165820 i powołane tam orzecznictwo). Taka sytuacja w niniejszej sprawie nie

zachodzi. W szczególności, co do zarzutów podniesionych odnośnie do rozważanej

podstawy skargi w pkt a i b, Sąd Okręgowy wyjaśnił, że zachowanie pozwanej

7

naruszające zasadę nierównego traktowania polegało na ustaleniu wynagrodzenia

powodów, wbrew zasadzie wyrażonej w art. 62 ust. 1 ustawy o prokuraturze, na

niższym poziomie w wyniku zastosowania przepisów o charakterze wyjątkowym

(art. 10 i 11 ustawy zmieniającej). Tak też Sąd rozumie poprawną wykładnię tych

przepisów, co oznacza bezzasadność zarzutu wskazanego w pkt. d. Natomiast

podniesiony w pkt c zarzut niewyjaśnienia w uzasadnieniu wyroku, w jaki dokładnie

sposób wyliczone zostało odszkodowanie zasądzone na rzecz powodów, w

szczególności w odniesieniu do związku przyczynowego pomiędzy rzekomym

nierównym traktowaniem powodów przez pozwaną a wysokością szkody, jest

bezpodstawny, skoro ewentualne naruszenie w tym zakresie przepisów prawa

przez zaskarżony wyrok nie zostało zakwestionowane podniesieniem stosownych

zarzutów naruszenia prawa materialnego dotyczących ustalania szkody. Należy też

wziąć pod uwagę, że zarzut naruszenia przepisów postępowania może być

podstawą skargi kasacyjnej tylko wtedy, gdy wskazane przez skarżącego

uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c.).

Dlatego przy przytoczeniu tej podstawy kasacyjnej należy wykazać, w jaki sposób

naruszenie wskazanego przepisu postępowania mogło wpłynąć na wynik sprawy.

Tymczasem w uzasadnieniu rozpoznawanej skargi nie przeprowadzono wywodu co

do wpływu na wynik sprawy zarzucanych uchybień w sporządzeniu uzasadnienia.

Usprawiedliwiona okazała się jednak podstawa naruszenia prawa

materialnego. Na wstępie należy stwierdzić bezsporną okoliczność, że istotnie

prokuratorzy A. K. i J. K., do których porównują swoją sytuację powodowie, po

osiągnięciu 5 lat stażu na stanowiskach prokuratorów prokuratury okręgowej

uzyskali wynagrodzenie w szóstej stawce wynagrodzenia zasadniczego, podczas

gdy objęci skargą kasacyjną powodowie: J. Bo., J. B. i B. M. stawkę taką uzyskali

dopiero po 10 latach pracy na takim stanowisku. Co więcej prokurator A. K. miała

staż ogólny krótszy niż wszyscy wymienieni powodowie. Oznacza to, że

powodowie, przez pewien okres (mniej więcej rok), uzyskiwali niższe

wynagrodzenie od prokuratorów porównywanych mających krótszy stanowiskowy

staż pracy w prokuraturze okręgowej. Jak wskazano wyżej, w ocenie Sądu

Okręgowego, opisana sytuacja świadczy o dyskryminacji powodów ze względu na

kryterium daty zatrudnienia. Zdaniem Sądu, działanie pozwanej w zakresie

8

przyznawania stawek wynagrodzenia jest zgodne z literalnym brzmieniem

przepisów, lecz narusza zasady wykładni systemowej i celowościowej,

z uwzględnieniem art. 32 Konstytucji, która powinna prowadzić do wniosku, że

prokuratorzy z dłuższym stażem pracy na stanowisku prokuratora prokuratury

okręgowej nie mogą mieć niższego wynagrodzenia niż prokuratorzy tej prokuratury

z krótszym stażem stanowiskowym. Strona skarżąca twierdzi, że nie może być

mowy o dyskryminacji, skoro zaszeregowała prokuratorów do odpowiednich stawek

stosując się ściśle do wskazań wynikających z przepisów prawa. Należy wskazać,

że twierdzenie to pozostaje w zgodzie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego, który w

uzasadnieniu wyroku z 27 marca 2014 r., III PK 87/13, dotyczącym wykładni takich

samych co do istoty przepisów ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju

sądów powszechnych – „p.u.s.p.” (jednolity tekst: Dz.U. z 2013 r., poz. 1247 ze

zm.) w zbliżonych okolicznościach faktycznych, uznał, że „Zgodne z imperatywnymi

przepisami o wynagradzaniu sędziów sądów powszechnych ustalenie sędziemu

określonej stawki i wysokości wynagrodzenia zasadniczego nie oznacza ani nie

narusza zakazu dyskryminacji lub zasady równego traktowania sędziów danego

sądu, przeto bezpodstawne są roszczenia odszkodowawcze sędziego oparte na

podstawie art. 18-3d k.p. w związku z art. 5 k.p.”.

Zdaniem Sądu Najwyższego w obecnym składzie, podstawowe znaczenie

dla oceny trafności zaskarżonego wyroku ma wyjaśnienie, czy strona pozwana

prawidłowo, zgodnie z prawem, ustaliła stawki wynagrodzenia wskazanych wyżej

grup prokuratorów. Kwestię tę regulują przepisy dwóch ustaw. Pierwszą jest ustawa

zmieniająca, drugą ustawa o prokuraturze. Ustawa zmieniająca w zakresie

dotyczącym wynagrodzeń sędziów i prokuratorów miała na celu zmianę systemu

ich wynagradzania. Przy czym w odniesieniu do sędziów chodziło o ukształtowanie

tego systemu w sposób, który pełniej niż poprzednio będzie realizował wzorzec

określony w art. 178 ust. 2 Konstytucji RP. Zmiany dotyczące prokuratorów są

natomiast pochodną tych zmian, bowiem utrzymano zasadę porównywalności

wynagrodzeń sędziów i prokuratorów analogicznych szczebli. Realizacja tego celu,

w istotnym w nin. sprawie zakresie, nastąpiła, po pierwsze, przez ustalenie nowego

systemu awansu płacowego, co w odniesieniu do prokuratorów nastąpiło przez

zmianę art. 62 ustawy o prokuraturze (dla sędziów analogiczna zmiana art. 91a

9

p.u.s.p.). Natomiast samo wprowadzenie tej zmiany, tj. przejście z poprzedniego

systemu do systemu nowego, nastąpiło (w odniesieniu do prokuratorów) w art. 11 w

związku z art. 10 ust. 2-5 ustawy zmieniającej). Przepisy te, w odróżnieniu od art.

62 ustawy o prokuraturze, miały charakter „jednorazowy” w tym sensie, że ich

celem było przyporządkowania poszczególnych prokuratorów do konkretnych

stawek wynagrodzenia zasadniczego na dzień 1 stycznia 2009 r. (z wyjątkiem

unormowania zawartego w art. 10 ust. 5). Analogiczny cel w stosunku do sędziów

zrealizował art. 10 ustawy zmieniającej. Art. 11 ustawy zmieniającej nie określa

natomiast sposobu awansu płacowego prokuratorów po tej dacie. Tę kwestię

reguluje już art. 62 ustawy o prokuraturze. Z powyższego wynika, że ocena

zgodności z prawem zaszeregowania powodów musi uwzględniać dwa momenty

czasowe, pierwszym jest 1 stycznia 2009 r. – data początkowego zaszeregowania

według nowego systemu. Drugim – data zaszeregowania do kolejnej stawki.

Sposób początkowego zaszeregowania prokuratorów określa, jak już wskazano,

art. 11 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 2-5 ustawy zmieniającej. W świetle tych

przepisów (czytanych w zakresie istotnym dla sytuacji powodów): z dniem 1

stycznia 2009 r. wynagrodzenia zasadnicze prokuratorów prokuratur okręgowych

określa się w stawkach od czwartej do siódmej (Art. 11 ust. 1). Stawkę

wynagrodzenia zasadniczego prokuratora ustala się uwzględniając jego staż pracy

na stanowisku zajmowanym 1 stycznia 2009 r., a jeżeli jest to korzystniejsze - staż

pracy prokuratora na wszystkich dotychczas zajmowanych stanowiskach

sędziowskich lub prokuratorskich (ogólny staż pracy); uwzględnienie ogólnego

stażu pracy nie może jednak stanowić podstawy ustalenia wynagrodzenia

zasadniczego prokuratora prokuratury okręgowej w stawce szóstej i siódmej. Staż

pracy na zajmowanym stanowisku oraz ogólny staż pracy, niezbędny do uzyskania

poszczególnych stawek wynagrodzenia zasadniczego, określa tabela, stanowiąca

załącznik nr 3 do niniejszej ustawy (art. 10 ust. 2 w związku z art. 11 ust 1 ustawy

zmieniającej). Zgodnie z załącznikiem nr 3 do ustawy zmieniającej, prokurator

prokuratury okręgowej mający na tym stanowisku: (-) staż do 5 lat lub staż ogólny

do 15 lat ma prawo do czwartej stawki; (-) staż powyżej 5 do 10 lat lub staż ogólny

powyżej 15 lat, ma prawo do piątej stawki; (-) staż powyżej 10 do 15 lat, prawo do

szóstej stawki (stażu ogólnego nie uwzględnia się); (-) staż powyżej 15 lat, prawo

10

do siódmej stawki, (stażu ogólnego nie uwzględnia się).

W świetle powyższych przepisów powodowie zostali 1 stycznia 2009 r.

prawidłowo zaszeregowani do 5 stawki wynagrodzenia podstawowego. Wszyscy

mieścili się bowiem w przedziale stażu na stanowisku prokuratora prokuratury

okręgowej powyżej 5 i poniżej 10 lat (J. Bo. zajmował to stanowisko od 1

października 2001 r., J. B. od 1 sierpnia 2001 r., a B. M. od 23 kwietnia 2002 r.). W

ich wypadku nie było potrzeby odwoływania się do stażu ogólnego. Również

prawidłowo zostali zaszeregowani do piątej stawki prokuratorzy porównywani. A. K.

miała 1 stycznia 2009 r. staż na stanowisku prokuratora prokuratury okręgowej

krótszy niż 5 lat (stanowisko to objęła 1 września 2005 r.), lecz jej staż ogólny

wynosił w tym dniu 16 lat i 15 dni. Jej prawo do takiego zaszeregowania wynikało

więc ze stażu ogólnego, zgodnie z art. 10 ust. 2 w związku z art. 11 ust 1 ustawy

zmieniającej. J. K. miał 1 stycznia 2009 r. staż na stanowisku prokuratora

prokuratury okręgowej krótszy niż 5 lat (stanowisko to objął 1 marca 2005 r.), lecz

jego staż ogólny wynosił w tym dniu 23 lata i 6 miesięcy. Jego prawo do takiego

zaszeregowania wynikało wiec ze stażu ogólnego, zgodnie z art. 10 ust. 2 w

związku z art. 11 ust 1 ustawy zmieniającej. Sposób zaszeregowania do kolejnych

stawek wynagrodzenia zasadniczego prokuratorów określa, jak już wskazano,

art. 62 ustawy o prokuraturze. W świetle tego unormowania (czytanego w zakresie

istotnym dla sytuacji powodów): wynagrodzenie zasadnicze prokuratorów

zajmujących równorzędne stanowiska prokuratorskie jest równe; wysokość

wynagrodzenia prokuratorów zajmujących równorzędne stanowiska prokuratorskie

różnicuje staż pracy lub pełnione funkcje. Wynagrodzenie zasadnicze prokuratorów

jest równe wynagrodzeniu zasadniczemu sędziów w takich samych jednostkach

organizacyjnych sądów powszechnych (art. 62 ust. 1). Wynagrodzenie zasadnicze

prokuratora określa się w stawce bezpośrednio wyższej po upływie kolejnych pięciu

lat pracy na danym stanowisku prokuratorskim (art. 62 ust. 1eb). Zgodnie z

powołanymi przepisami, powodowie zostali prawidłowo zaszeregowani do 6 stawki

wynagrodzenia podstawowego. J. Bo. uzyskał tę stawkę, zgodnie z art. 62 ust. 1eb,

1 października 2011 r., a więc po upływie kolejnych 5 lat pracy na stanowisku

prokuratora prokuratury okręgowej. J. B. uzyskał tę stawkę, zgodnie z art. 62 ust.

1eb, 1 sierpnia 2011 r., a wiec po upływie kolejnych 5 lat pracy na stanowisku

11

prokuratora prokuratury okręgowej. B. M. uzyskała tę stawkę, zgodnie z art. 62 ust.

1eb, 23 kwietnia 2012 r., a więc po upływie kolejnych 5 lat pracy na stanowisku

prokuratora prokuratury okręgowej.

Natomiast niezgodnie z powołanymi przepisami (za wcześnie) zostali

zaszeregowani do stawki 6 prokuratorzy porównywani. A. K. uzyskała awans do tej

stawki 1 września 2010 r. Tymczasem, zgodnie z art. 62 ust. 1 eb ustawy o

prokuraturze, kolejną stawkę mogła uzyskać dopiero 1 września 2015 r.

(zatrudniona na stanowisku prokuratora prokuratury okręgowej została 1 września

2005 r.), a więc po upływie kolejnych 5 lat (po pierwszych 5 latach) pracy na

stanowisku prokuratora prokuratury okręgowej. J. K. uzyskał awans do tej stawki 1

marca 2010 r. Tymczasem, zgodnie z art. 62 ust. 1 eb ustawy o prokuraturze,

kolejną stawkę mógł uzyskać dopiero 1 marca 2015 r. (zatrudniony na stanowisku

prokuratora prokuratury okręgowej został 1 marca 2005 r.), a więc po upływie

kolejnych 5 lat (po pierwszych 5 latach) pracy na stanowisku prokuratora

prokuratury okręgowej. Pozwana Prokuratura Okręgowa błędnie zatem uznała, że

skoro 1 września 2009 r. prokuratorzy porównywani uzyskali 5 stawkę, to z

upływem 5 lat pracy na stanowisku prokuratora prokuratury okręgowej mieli prawo

do stawki 6. Pozwana nie wzięła pod uwagę tego, że nie było to kolejne 5 lat pracy

na tym stanowisku, jak tego wymaga art. 62 ust. 1 eb ustawy o prokuraturze, ani

tego, że wcześniejsze przyznanie im stawki piątej było tylko jednorazowym

uhonorowaniem ich długoletniego stażu ogólnego. Podobnie błędne założenie

przyjął Sąd Okręgowy w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.

Należy zatem stwierdzić, że wynagrodzenie zasadnicze prokuratora określa

się w stawce bezpośrednio wyższej po upływie kolejnych 5 lat nienagannej pracy

na danym stanowisku prokuratorskim (art. 62 ust. 1eb ustawy o prokuraturze).

Z tego względu, wcześniejsze uzyskanie wyższej stawki wynagrodzenia

zasadniczego na podstawie przejściowych przepisów art. 11 ust. 1 i 10 ust. 2 i 3

ustawy zmieniającej nie upoważnia pracodawcy służbowego do przyznania kolejnej

stawki po upływie 5 lat od objęcia tego stanowiska a przed upływem kolejnych 5 lat

pracy na tym stanowisku. Rozważane przepisy normujące wynagrodzenie

prokuratorów i sędziów mają charakter ściśle bezwzględnie obowiązujący. Z tego

względu pracodawca służbowy nie może przyznać prokuratorowi lub sędziemu

12

korzystniejszych warunków wynagradzania niż wynikające z przepisów. Zasada

swobody korzystniejszego niż przepisy prawa pracy unormowania warunków

umowy o pracę (stosunku pracy) (art. 3531

k.c. w związku z art. 300 k.p. i w

związku z art. 18 § 1 i 2 k.p.) nie ma bowiem w tym wypadku zastosowania

(podobnie cyt. wyżej wyrok Sądu Najwyższego z 27 marca 2014 r., III PK 87/13).

Taki charakter rozważanych przepisów, po nowelizacji z 2009 r., jest uzasadniony

naczelnym celem tych przepisów, którym jest uniezależnienie wysokości

wynagrodzenia sędziego lub prokuratora od czyjejkolwiek arbitralnej decyzji.

W szczególności, uzyskanie wyższej stawki wynagrodzenia zasadniczego w tym

samym sądzie lub jednostce prokuratury jest automatyczne w tym znaczeniu, że jej

przyznanie nie zależy od decyzji jakiegokolwiek organu (np. prezesa właściwego

sądu, prokuratora okręgowego, Ministra Sprawiedliwości). Wynagrodzenie

zasadnicze sędziego lub prokuratora określa się w stawce bezpośrednio wyższej

po upływie kolejnych pięciu lat nienagannej pracy na danym stanowisku

sędziowskim lub prokuratorskim (art. 91a § 3 p.u.s.p.; art. 62 ust. 1 eb ustawy o

prokuraturze). Nie ma natomiast możliwości przyspieszenia uzyskania wyższej

stawki wynagrodzenia zasadniczego, przez skrócenie okresu pięciu lat, o których

stanowią te przepisy, poza awansem do wyższego sądu (art. 91a § 1 p.u.s.p.) lub

wyższej jednostki prokuratury (art. 62 ust. 1 ba ustawy o prokuraturze)

(por. K. Gonera, Komentarz do art. 91(a) ustawy - Prawo o ustroju sądów

powszechnych [w:] A. Górski (red.) Prawo o ustroju sądów powszechnych.

Komentarz, Lex 2013). W rezultacie, przyznanie wyższej stawki przed wynikającym

z przepisów terminem jest niedopuszczalne, jako sprzeczne z bezwzględnie

obowiązującymi przepisami prawa. Oznacza to w szczególności, że jak już

wskazano, powodowie uzyskali przysługujące im stawki wynagrodzenia, a strona

pozwana nie mogła im przyznać stawek wyższych. Z tych względów trafny okazał

się kasacyjny zarzut naruszenia przez zaskarżony wyrok art. 62 ust. 1eb ustawy o

prokuraturze i art. 11 ust. 1 i art. 10 ust. 2 i 3 ustawy zmieniającej, przez ich błędną

wykładnię, polegającą na przyjęciu, że pozwana miała możliwość przyznania

powodom innych stawek wynagrodzenia niż to uczyniła w stosunku do każdego z

nich w stanie faktycznym ustalonym w postępowaniu przed Sądami pierwszej i

drugiej instancji. Taki stan rzeczy nie oznaczał dyskryminacji powodów.

13

Dyskryminacją jest bowiem nieusprawiedliwione obiektywnymi powodami gorsze

traktowanie pracownika ze względu na niezwiązane z wykonywaną pracą cechy lub

właściwości dotyczące go osobiście i istotne ze społecznego punktu widzenia, np.

wymienione w art. 183a

§ 1 k.p., bądź ze względu na zatrudnienie na czas określony

lub nieokreślony albo w pełnym lub niepełnym wymiarze czasu pracy (zob. wyrok

Sądu Najwyższego z 2 października 2012 r., II PK 82/12, OSNP 2013 nr 17-18,

poz. 202). Taka sytuacja w okolicznościach sprawy nie miała miejsca.

W szczególności, wbrew przekonaniu Sądu Okręgowego, data zatrudnienia nie ma

cech tak zdefiniowanego powodu (kryterium) dyskryminacji. Z tego względu trafnie

zarzucono w skardze kasacyjnej naruszenie art. 113

, art. 183a

§ 1 i 2, art. 183b

§ 1

pkt 2 i art. 183d

k.p.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na podstawie

art. 39815

§ 1 k.p.c., a o kosztach postępowania kasacyjnego na podstawie art. 108

§ 2 w związku z 39821

k.p.c.