II UK 356/14

Sygn. akt II UK 356/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 7 października 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Jerzy Kuźniar (przewodniczący)

SSN Zbigniew Hajn

SSN Zbigniew Myszka (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku D. O.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy w związku z chorobą zawodową,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 7 października 2015 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawczyni od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 17 grudnia 2013 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania orzeczenia o kosztach

postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Po rozpoznaniu apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych od wyroku Sądu

Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w O. z dnia 12 czerwca 2013

r., przyznającego wnioskodawczyni D. O. prawo do renty z tytułu częściowej

2

niezdolności do pracy w związku z chorobą zawodową od dnia 1 maja 2012 r. na

stałe, Sąd Apelacyjny - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem dnia 17

grudnia 2013 r. zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że odwołanie oddalił. W

sprawie tej ustalono, że wcześniejszym wyrokiem z dnia 26 października 2010 r.

Sąd Okręgowy przyznał wnioskodawczyni prawo do renty z tytułu częściowej

niezdolności do pracy w związku z chorobą zawodową poczynając od dnia 1 marca

2010 r. na okres pięciu lat, opierając się w szczególności na opinii biegłego lekarza

sądowego otolaryngologa, który stwierdził u ubezpieczonej przewlekłą chorobę

narządu głosu z niewydolnością głośni na tle zawodowym. Po rozpoznaniu apelacji

organu rentowego Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 26 stycznia 2012 r. zmienił

zaskarżony wyrok i oddalił odwołanie.

W dniu 2 maja 2012 r. D. O. ponownie złożyła w ZUS wniosek o ustalenie

prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy w związku z choroba zawodową.

Orzeczeniem z dnia 25 lipca 2012 r. lekarz orzecznik ZUS uznał, że

wnioskodawczyni nie jest niezdolna do pracy w związku z choroba zawodową. Po

rozpoznaniu złożonego sprzeciwu wnioskodawczyni sprawę rozpatrzyła komisja

lekarska ZUS, która orzeczeniem z dnia 27 sierpnia 2012 r. również stwierdziła, że

wnioskodawczyni nie jest niezdolna do pracy w związku z chorobą zawodową. W

konsekwencji organ rentowy decyzją z dnia 4 września 2012 r. odmówił

wnioskodawczyni prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy w związku z

chorobą zawodową.

W uzasadnieniu wyroku z dnia 12 czerwca 2013 r. Sąd Okręgowy wskazał,

że niespornym jest, że wnioskodawczyni D. O., z zawodu nauczyciel,

ma rozpoznaną od 1986 r. chorobę zawodową i przekwalifikowała się do pracy na

stanowisku bibliotekarza, na którym pracowała w bibliotece szkolnej do przejścia na

emeryturę w 2010 r. w wieku 56 lat. W przedmiotowej sprawie okolicznością sporną

pozostawało, czy wnioskodawczyni jest choćby częściowo niezdolna do pracy od

dnia 1 maja 2012 r. i czy niezdolność ta pozostaje w związku z chorobą zawodową.

Dla oceny stopnia naruszenia sprawności organizmu wnioskodawczyni i jego

ewentualnego związku ze stwierdzoną chorobą zawodową Sąd Okręgowy powołał

w sprawie biegłego sądowego lekarza o specjalności otolaryngologa, który

stwierdził przewlekłą chorobę narządu głosu z niewydolnością głośni na tle

3

zawodowym, niedomykalność mięśni krtani z wrzecionowatą niedomykalnością

głośni i trwałą dysfonią. Zdaniem biegłego wnioskodawczyni jest od 1 maja 2012 r.

częściowo niezdolna do pracy w związku z chorobą zawodową na stałe. Sąd

Okręgowy dał wiarę opinii tego biegłego i podzielił płynące z niej wnioski. Natomiast

nie uznał stanowiska organu rentowego, który przyznaje istnienie opisanych

schorzeń i związanych z nimi problemów laryngologicznych wnioskodawczyni,

jednak zaprzecza, iżby odwołująca się nie mogła pracować w bibliotece narażając

tym samym swój głos na wysiłek. Niezaprzeczalne jest to, że wnioskodawczyni jest

niezdolna do pracy wymagającej nie tylko nadmiernego, ale wręcz jakiegokolwiek

wysiłku głosowego. W ocenie tego Sądu, wnioskodawczyni z uwagi na wiek i rodzaj

stwierdzonej choroby zawodowej nie rokuje możliwości kolejnego

przekwalifikowania do innej pracy zgodnej z poziomem jej kwalifikacji. Tymczasem

sprawność głosu wymagana jest zasadniczo przy każdej odpowiedniej pracy

umysłowej.

Natomiast Sąd Apelacyjny uznał, że dokonana przez Sąd Okręgowy ocena

faktyczna i prawna w niniejszej sprawie nie zasługiwała na akceptację. Istota sporu

koncentrowała się wokół ustalenia, czy wnioskodawczyni jest niezdolna do pracy w

związku z chorobą zawodową w rozumieniu art. 12 ustawy o emeryturach i rentach

z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Sąd ten miał na uwadze, że wyrokiem z

dnia 26 stycznia 2012 r. Sąd Apelacyjny zmienił zaskarżony wyrok Sądu

Okręgowego z dnia 26 października 2010 r. i oddalił odwołanie wnioskodawczyni.

W przywołanej sprawie Sąd Apelacyjny rozpatrywał odwołanie wnioskodawczyni od

decyzji z dnia 25 maja 2010 r. odmawiającej jej prawa do renty z tytułu niezdolności

do pracy w związku z chorobą zawodową. Od dnia wydania tego negatywnego dla

wnioskodawczyni orzeczenia w sprawie nie zaszły nowe okoliczności związane ze

stanem zdrowia wnioskodawczyni. W szczególności nie nastąpiło pogorszenie jej

stanu zdrowia. Ponadto wnioskodawczyni we wcześniejszym okresie pobierania

renty z tytułu niezdolności do pracy w związku z chorobą zawodową

przekwalifikowała się - ukończyła kurs wprowadzający do pracy w bibliotece

szkolnej oraz 3 - letnie studia wyższe bibliotekoznawstwa. Dlatego badanie staniu

aktualnej niezdolności wnioskodawczyni do pracy powinno uwzględniać jej „nowe

wykształcenie - bibliotekarza a nie jak tego chce wnioskodawczyni bibliotekarza

4

szkolnego”. Wykonywanie pracy wnioskodawczyni na stanowisku bibliotekarki, na

którym była zatrudniona ponad 20 lat nie jest pracą, w której była narażona na

nadmierny wysiłek głosowy. Podobnie uznała biegła otolaryngolog badająca

wnioskodawczynię w toku postępowania III AUa …/11. Równocześnie od tego

czasu stan zdrowia wnioskodawczyni nie uległ pogorszeniu. Tym samym

wnioskodawczyni nie może zostać uznana za osobę niezdolną do pracy zgodnej z

poziomem jej kwalifikacji zawodowych. W konsekwencji decyzja organu rentowego

odmawiająca wnioskodawczyni prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy w

związku z chorobą zawodową jest prawidłowa.

W skardze kasacyjnej od całości wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 17

grudnia 2013 r. wnioskodawczyni domagała się uchylenia zaskarżonego wyroku i

przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi drugiej instancji oraz

zasądzenia od pozwanej na rzecz powódki zwrotu kosztów dotychczasowego

postępowania oraz kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

Skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania: 1/ art. 316 § 1 k.p.c. przez

oparcie orzeczenia na dowodach i wynikach innego postępowania cywilnego, co

skutkowało nieuwzględnieniem stanu rzeczy istniejącego w chwili zamknięcia

rozprawy; 2/ art. 328 § 2 k.p.c. przez niewyjaśnienie z jakich przyczyn Sąd

Apelacyjny nie oparł się na opinii otolaryngologa dr J. J., przeciwstawiając im

nieaktualną opinię biegłej sądowej, dopuszczoną przez Sąd Apelacyjny w innej

sprawie III AUa …/11; 3/ art. 328 § 2 k.p.c. przez niewyjaśnienie z jakich przyczyn

Sąd Apelacyjny uznał, iż od wydania wyroku w sprawie III AUa …/11, stan zdrowia

powódki nie uległ zmianie ani nie pogorszył się, skore nie poczyniono w tym

kierunku żadnych ustaleń; 4/ art. 233 § 1 k.p.c. przez dokonanie ustaleń na

podstawie dowodu z opinii biegłej, dopuszczonego przez Sąd Apelacyjny, III AUa

…/11, z pominięciem aktualnej opinii otolaryngologa dr J. J.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zawierała uzasadnione zarzuty kasacyjne już dlatego,

że w postępowaniu odwoławczym od negatywnej decyzji rentowej sądy

ubezpieczeń społecznych weryfikują kontestowane przesłanki nabycia uprawnień

rentowych według stanu prawnego z daty wydania decyzji oraz z uwzględnieniem

5

stanu sprawy z dnia wyrokowania, co oznacza, ze powinny mieć na uwadze zmiany

w stanie zdrowia osoby odwołującej się (art. 316 k.p.c.). Jest to istotne i konieczne

zwłaszcza przy sądowej weryfikacji negatywnej decyzji rentowej wydanej w sprawie

o rentę wypadkową lub z tytułu następstw choroby zawodowej, zważywszy ponadto

że prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy z ubezpieczenia wypadkowego, w

tym z tytułu następstw choroby zawodowej, przysługuje niezależnie od długości

okresu ubezpieczenia wypadkowego oraz bez względu na datę powstania

niezdolności do pracy spowodowanej wypadkiem przy pracy lub chorobą

zawodową (art. 17 ust. 2 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu

społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, jednolity tekst:

Dz.U. z 2009 r. Nr 167, poz. 1322 ze zm.) Ponadto prawo takie, które ustało z

powodu ustąpienia niezdolności do pracy, przywraca się w razie ponownego

powstania tej niezdolności bez względu na okres, jaki upłynął od ustania prawa do

renty (art. 17 ust. 4 tej ustawy). Przytoczona materialnoprawna regulacja

normatywna wykluczała co najmniej przedwczesne oparcie zaskarżonego wyroku

na ustaleniach faktycznych, ocenach prawnych i wyniku poprzedniego negatywnie

zakończonego dla skarżącej sądowego postępowania odwoławczego w sprawie

III AUa …/11. Taki niedopuszczalny sposób i negatywna dla skarżącej ocena

prawna okoliczności istotnych dla prawidłowego osądu kontestowanej sprawy

rentowej naruszały zasadę bezpośredniości i „aktualności” procedowania wobec

nieuzasadnionego odwołania się do ustaleń faktycznych i konkluzji jurydycznych

dokonanych w innej wcześniej prawomocnie osądzonej sprawie rentowej, a przede

wszystkim wbrew aktualnej opinii biegłego lekarza otolaryngologa, który wskazał,

że skarżąca jest od 1 maja 2012 r. częściowo niezdolna do pracy nauczycielskiej w

związku z chorobą zawodową na stale. Oznaczało to, iż Sad drugiej instancji co

najmniej przedwcześnie uznał, że od poprzedniego wyroku z dnia 26 stycznia

2012 r., wydanego w sprawie III AUa …/11, „nie zaszły nowe okoliczności

związane ze stanem zdrowia wnioskodawczyni. W szczególności nie nastąpiło

pogorszenie jej stanu zdrowia”. Takiemu kontestowanemu w skardze kasacyjnej

przekonaniu Sądu drugiej instancji zaprzecza uzyskana w postępowaniu

pierwszoinstancyjnym opinia biegłego otolaryngologa J. J. o istotnych zmianach w

stanie zdrowia skarżącej w stopniu kwalifikującym u niej trwałą częściowa

6

niezdolność do pracy z choroby zawodowej. Tymczasem Sąd ten negatywnie

podważył ten istotny dowód w sprawie i prima facie co najmniej przedwcześnie

zdyskwalifikował walor dowodowy aktualnej opinii biegłego o stanie trwałej

częściowej niezdolności do pracy z następstw choroby zawodowej skarżącej na

podstawie wyników wcześniej zakończonego negatywnego osądu poprzedniej

sprawy rentowej skarżącej, bez uwzględnienia lub z pominięciem nowości

faktycznych i dowodowych, w tym wynikających z aktualnej opinii wymienionego

biegłego, którego - w zakresie medycznych wiadomości specjalnych - Sąd drugiej

instancji nie był władny zastąpić bez uzupełniającego wysłuchania lub uzyskania

opinii innego biegłego ani negatywnie zweryfikować na podstawie opinii

otolaryngologa oraz negatywnego orzeczenia sądowego „sprzed trzech lat”. Przy

ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd drugiej instancji powinien także uwzględnić

długi okres wykonywania pracy na stanowisku bibliotekarki, na którym według tego

Sądu „jest zatrudniona ponad 20 lat”, a według Sądu pierwszej instancji „pracowała

w bibliotece szkolnej do przejścia na emeryturę w 2010 r.” oraz ocenić, czy

potencjalna praca na stanowisku bibliotekarki nie naraża jej na nadmierny wysiłek

głosowy („mówienie szeptem”) - w konfrontacji do opinii biegłego otolaryngologa,

który stwierdził przeciwskazania do wykonywania pracy wymagającej

„jakiegokolwiek wysiłku głosowego od dnia 1 maja 2012 roku na stałe”.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy uznał, ze zaskarżony wyrok

został wydany przedwcześnie, bo bez dokonania istotnych ustaleń faktycznych,

a także bez ujawnienia poddających się weryfikacji kasacyjnej przekonujących ocen

prawnych wymaganych do prawidłowego osądu sprawy, dlatego wyrokował jak w

sentencji na podstawie art. 39815

k.p.c.

kc