II UK 367/14

Sygn. akt II UK 367/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 7 października 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Jerzy Kuźniar (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Zbigniew Hajn

SSN Zbigniew Myszka

w sprawie z wniosku T. N.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w G.

o prawo do emerytury pomostowej,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 7 października 2015 r.,

skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 15 maja 2014 r.,

oddala skargę kasacyjną.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 15 maja 2014 r. Sąd Apelacyjny, w sprawie z wniosku T. N.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych - Oddziałowi w G. o prawo do

emerytury pomostowej, oddalił apelację pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego

– Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w G. z dnia 15 października 2013 r.,

którym zmieniono – uwzględniając odwołanie wnioskodawcy - decyzję organu

2

rentowego z dnia 19 października 2012 r., przyznając odwołującemu się prawo do

emerytury pomostowej od dnia 7 października 2012 r., w oparciu o art. 4 i art. 49

ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (jednolity tekst: Dz.U.

z 2015 r., poz. 965 ze zm.).

Sąd Okręgowy ustalił, że wnioskodawca (urodzony 7 października 1952 r.),

w dniu 11 września 2012 r., złożył wniosek o przyznanie emerytury pomostowej,

legitymując się okresem składkowym i nieskładkowym wynoszącym 25 lat, 2

miesiące i 4 dni. Organ rentowy odmówił wnioskodawcy ustalenia prawa do

świadczenia, wskazując, że nie udokumentował on wykonywania co najmniej 15 lat

pracy w warunkach szczególnych, a jedynie 12 lat, 11 miesięcy i 22 dni, nie

zaliczając do pracy w warunkach szczególnych okresów pracy zawartych za

pośrednictwem Morskiej Agencji Spółka z o.o. w G. u armatorów zagranicznych w

okresach: od dnia 23 lutego 1987 r. do dnia 15 października 1987 r., od dnia 16

grudnia 1987 r. do dnia 23 maja 1988 r. oraz od dnia 29 stycznia 1991 r. do dnia 30

kwietnia 1991 r. na stanowisku kucharza na statkach żeglugi morskiej. W

powyższych okresach z tytułu zatrudnienia za ubezpieczonego odprowadzano

składki na ubezpieczenia społeczne. W okresach od dnia 4 sierpnia 2003 r. do dnia

31 stycznia 2004 r., od dnia 24 marca 2004 r. do dnia 26 września 2004 r., od dnia

25 listopada 2004 r. do dnia 21 maja 2005 r. oraz od dnia 23 października 2005 r.

do 23 kwietnia 2006 r., wnioskodawca podlegał dobrowolnemu ubezpieczeniu

społecznemu w związku z wykonywaniem pracy na statkach morskich w żegludze

międzynarodowej. Na każdy rejs wnioskodawca zawierał odrębny kontrakt o pracę.

W ocenie organu rentowego, brak podstaw do zaliczenia, przypadających

przed dniem 1 stycznia 2009 r. okresów pracy polskiego marynarza u armatora

zagranicznego, jeśli marynarz nie był związany stosunkiem pracy z firmą kierującą

go do pracy za granicą. Nie można także uznać marynarza zatrudnionego u

armatora zagranicznego na podstawie umowy, bez połączenia stosunkiem pracy -

za pracownika w rozumieniu art. 2 pkt 3 ustawy o emeryturach pomostowych.

Ponadto firmy takiej (kierującej do pracy za granicą) nie można również uznać za

płatnika składek, o których mowa w art. 2 pkt 2 ustawy o emeryturach

pomostowych oraz, w związku z tym, za podmiot uprawniony do wystawiania

zaświadczeń na podstawie art. 51 tej ustawy.

3

Sąd Okręgowy uznał, że przeprowadzone w sprawie postępowanie

dowodowe, potwierdziło iż okresami zatrudnienia wnioskodawcy wykonywanymi w

szczególnych warunkach były także okresy pracy od dnia 23 lutego 1987 r. do dnia

15 października 1987 r., od dnia 16 grudnia 1987 r. do dnia 23 maja 1988 r. oraz od

dnia 29 stycznia 1991 r. do dnia 30 kwietnia 1991 r., które - wraz z okresem

uznanym przez organ rentowy - przekraczają wymagane 15 lat pracy w

szczególnych warunkach, a tym samym został spełniony warunek konieczny do

przyznania dochodzonego świadczenia. Zdaniem Sądu pierwszej instancji,

wnioskodawca we wskazanych okresach zatrudnienia, stale i w pełnym wymiarze

czasu pracy wykonywał prace wymienione w punkcie 23 załącznika nr 1 do ustawy

o emeryturach pomostowych jako kucharz oficer oraz w poz. 4, działu VIII, wykazu

A, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego

1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych

warunkach lub szczególnym charakterze (Dz.U. Nr 8, poz. 43 ze zm.). Sąd

Okręgowy uwzględnił ustalone poglądy orzecznictwa, że okresy wykonywania

pracy za granicą w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze na

podstawie umów o pracę zawartych bezpośrednio z pracodawcami zagranicznymi

mogą być uznane za okresy zatrudnienia w rozumieniu art. 32 ust. 1, 2 i 4 ustawy z

dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2015 r., poz. 748 ze zm.), pod warunkiem

opłacania składek w Polsce, również na dobrowolne ubezpieczenia emerytalne i

rentowe (art. 6 ust. 1 i 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS w związku z art. 7

pkt 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych,

jednolity tekst: Dz.U. z 2015 r., poz. 121 ze zm.), chyba że na podstawie umów o

zatrudnieniu lub umów międzynarodowych pracownik został objęty ubezpieczeniem

w trybie i na zasadach obowiązujących w państwie zatrudnienia lub określonych w

umowach międzynarodowych.

Sąd Apelacyjny oddalił apelację organu rentowego, wskazując w

uzasadnieniu, że wbrew stanowisku apelującego, nie zachodziły przesłanki do

kwestionowania pracowniczego charakteru zatrudnienia wnioskodawcy w spornych

okresach, podzielając w pełni stanowisko Sądu Najwyższego, zgodnie z którym

zaliczenie do okresu pracy w szczególnych warunkach, okresów wykonywania

4

pracy za granicą u zagranicznych pracodawców, prac wymienionych w wykazach

stanowiących załączniki do ustawy o emeryturach pomostowych, zależy od uznania

tych okresów za okresy składkowe (wyroki Sądu Najwyższego m.in. z dnia 5 marca

2003 r., II UK 196/02, OSNP 2004 nr 8, poz. 144 oraz z dnia 1 czerwca 2010 r.,

II UK 5/10, niepublikowany). Sąd drugiej instancji wskazał również, że

wnioskodawca był zatrudniony za pośrednictwem Morskiej Agencji w G. (od dnia 1

listopada 1991 r. Morskiej Agencji G. Sp. z o.o.) u armatorów zagranicznych w

systemie kontraktowym w okresach: od dnia 4 sierpnia 2003 r. do dnia 31 stycznia

2004 r., od dnia 24 marca 2004 r. do dnia 26 września 2004 r., od dnia 25 listopada

2004 r. do dnia 21 maja 2005 r. oraz od dnia 23 października 2005 r. do 23 kwietnia

2006 r., zaliczając ten okres do pracy w warunkach szczególnych. Wnioskodawca

wykonywał zatem w spornych okresach zatrudnienia za granicą u pracodawców

zagranicznych - pracę na statkach żeglugi morskiej (pkt 23 załącznika nr 1 do

ustawy o emeryturach pomostowych) oraz prace na statkach morskich w żegludze

międzynarodowej (poz. 4 dział VIII wykazu A stanowiącego załącznik do

rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r.), a zatem pracę, którą uznać

należy za prace w szczególnych warunkach w rozumieniu art. 3 ust. 1 ustawy o

emeryturach pomostowych. Po doliczeniu do okresu pracy ubezpieczonego w

szczególnych warunkach uznanego przez organ rentowy w postępowaniu

administracyjnym (12 lat 11 miesięcy i 22 dni) spornych okresów pracy w wymiarze

3 lat 3 miesięcy i 25 dni, łączny okres pracy wnioskodawcy w szczególnych

warunkach w rozumieniu art. 3 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych, na dzień

1 stycznia 2009 r. wynosi 16 lat 3 miesiące i 17 dni, a tym samym wnioskodawca

spełnił wszystkie przesłanki z art. 49 pkt 1-3 ustawy.

W skardze kasacyjnej od tego wyroku, zaskarżając go w całości,

pełnomocnik organu rentowego zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego

- art. 49 i 51 w związku z art. 4 pkt 7 oraz art. 2 ust. 2 i 3 ustawy o emeryturach

pomostowych poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że wnioskodawca „spełnił

wymóg rozwiązania stosunku pracy, podczas gdy w dacie przyznania prawa do

emerytury pomostowej, tj. 7 października 2012 r. wnioskodawca zamustrowany był

na statku - zatem zgodnie z konsekwentną interpretacją Sądu pozostawał w

stosunku pracy, co w konsekwencji skutkowało błędnym stwierdzeniem,

5

iż ubezpieczony nabył prawo do emerytury pomostowej. Nadto marynarz

zatrudniony przez pośrednika do pracy poza granicami kraju nie jest pracownikiem

w rozumieniu ustawy o emeryturach pomostowych”.

W zarzutach skargi, skarżący podniósł także, że „Sąd Apelacyjny pominął

fakt, iż (…) ustawa pomostowa nie odnosi się do okresów doliczonych (…) od

04.08.2003 do 30.01.2004, od 24.03.2004 do 26.09.2004, od 25.11.2004 do

21.05.2005, 23.10.2005 do 23.04.2006 (…)”.

Pełnomocnik organu rentowego wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego

wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie zmianę

zaskarżonego wyroku i rozstrzygnięcie co do istoty sprawy wraz z orzeczeniem o

kosztach postępowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Stosownie do art. 39813

§ 1 i 2 k.p.c., Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w

granicach skargi kasacyjnej (jej podstaw) i jest związany ustaleniami faktycznymi

stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia, jeżeli skarga nie zawiera

zarzutu naruszenia przepisów postępowania - tak jak w rozpatrywanej sprawie

(bądź jeżeli taki zarzut okaże się niezasadny). W okolicznościach sprawy oznacza

to, że nie zostało skutecznie podważone ustalenie, że wnioskodawca w okresach

kwestionowanych przez organ rentowy, wykonywał pracę poza granicami kraju

wymienione w punkcie 23 załącznika nr 1 do ustawy o emeryturach pomostowych,

co potwierdza świadectwo wydane przez Morską Agencję G. Sp. z o.o. Wobec

zarzutów skargi kasacyjnej, należy stwierdzić, że wydane przez Morską Agencję G.

zaświadczenia o okresach pracy, nie będące dokumentem urzędowym w

rozumieniu art. 244 § 1 i 2 k.p.c., mogą podlegać weryfikacji zarówno w toku

postępowania administracyjnego przed organem rentowym jak i w toku

postępowania sądowego przed sądami ubezpieczeń społecznych

(por. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 10 października 2013 r., II UK

106/13, niepublikowany). Warunkiem skutecznego ubiegania się o emeryturę

pomostową, zgodnie z art. 4 i 49 ustawy, jest legitymowanie się określonym stażem

pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze (w rozumieniu

6

ustawy o emeryturach pomostowych lub dotychczasowych przepisów) oraz

kontynuowanie pracy w tych warunkach po wejściu w życie ustawy, a więc po 1

stycznia 2009 r. W przypadku, gdy osoba ubiegająca się o to świadczenie nie

kontynuuje pracy w warunkach szczególnych lub szczególnym charakterze i

legitymuje się w związku z tym jedynie stażem pracy „szczególnej” według

poprzednio obowiązujących przepisów, może nabyć prawo do „nowego”

świadczenia jedynie wówczas, gdy dotychczasowy staż pracy (okres pracy) można

kwalifikować jako prace w warunkach szczególnych w rozumieniu dziś

obowiązujących przepisów (art. 3 ust. 1 ustawy) lub o szczególnym charakterze

(art. 3 ust. 3 ustawy). Sąd Najwyższy podziela stanowisko Sądu drugiej instancji, że

dla oceny prawa wnioskodawcy do emerytury pomostowej, nie ma

przesądzającego znaczenia fakt, że Morskiej Agencji G. Spółki z o.o. w G. nie

można uznać za płatnika składek, o którym mowa w art. 2 ustawy pomostowej oraz

za podmiot uprawniony do wystawienia zaświadczenia o jakim mowa w art. 51

ustawy o emeryturach pomostowych. Sąd Najwyższy w utrwalonej judykaturze

przyjmuje, że okresy wykonywania pracy w szczególnych warunkach u pracodawcy

zagranicznego na podstawie skierowania upoważnionej polskiej instytucji kierującej

pracowników do pracy za granicą, za które nie było obowiązku opłacania składek

na ubezpieczenie społeczne w Polsce, mogą być uznane za składkowe okresy

ubezpieczenia na podstawie art. 6 ust. 2 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r.

o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, natomiast

począwszy od listopada 1985 r. okresy zatrudnienia u pracodawców zagranicznych

mogą być uznane za składkowe okresy podlegania ubezpieczeniom emerytalnemu

i rentowym w Polsce, jeżeli zostały opłacone składki - art. 6 ust. 2 pkt 1 lit. d ustawy

(por. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 kwietnia 2010 r., II UK 329/09, OSNP

2011 nr 19-20, poz. 262, podobnie w wyroku z dnia 1 czerwca 2010 r., II UK 5/10,

niepublikowany, dotyczącym zaliczenia okresów pracy marynarza kierowanego do

prac za granicą u armatorów zagranicznych, które zostały uznane za okresy

wykonywania zatrudnienia w szczególnych warunkach). W orzecznictwie przyjmuje

się więc, że okresy zatrudnienia obywateli polskich za granicą wliczane są do

okresów ubezpieczenia społecznego w Polsce pod warunkiem opłacenia składki w

polskim organie ubezpieczeń społecznych, chyba że ustawa lub ratyfikowana

7

umowa międzynarodowa stanowi inaczej (por. wyrok z dnia 30 sierpnia 2001 r.,

II UKN 500/00, OSNP 2003 nr 10, poz. 258) oraz że do okresu pracy w

szczególnych warunkach wlicza się okresy wykonywania za granicą u

zagranicznych pracodawców prac wymienionych w wykazach stanowiących

załącznik do rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego,

jeżeli są one uznane za okresy składkowe (por. wyrok z dnia 5 marca 2003 r., II UK

196/02, OSNP 2004 nr 8, poz. 144). Ponadto należy wskazać, że zgodnie z

ustaleniami stanu faktycznego, w chwili składania wniosku o emeryturę pomostową

(w dniu 11 września 2012 r.) wnioskodawca nie pozostawał w stosunku pracy, co

zostało także potwierdzone w trakcie rozprawy apelacyjnej. Warto także, w związku

z zarzutami skargi kasacyjnej, zwrócić uwagę – z powołaniem się na wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 15 stycznia 2013 r., I UK 448/12, że okresy pracy w latach

2003 – 2006 podlegały zaliczeniu jako praca w warunkach szczególnych, czemu

oczywiście nie sprzeciwia się art. 4 ustawy o emeryturach pomostowych. W ocenie

Sądu Najwyższego zawartej w tym wyroku i uwzględnionej przez Sąd Apelacyjny, z

wykładni art. 4 ustawy o emeryturach pomostowych wynika obowiązek zaliczania

do okresów pracy w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze także

zatrudnienia w takich warunkach w okresie od 1 stycznia 1999 r. do 31 grudnia

2008 r. Przepis ten zawiera dodatkowe warunki, aby praca w szczególnych

warunkach lub w szczególnym charakterze była wykonywana przed dniem 1

stycznia 1999 r. oraz po dniu 31 grudnia 2008 r., jednak nie zakreśla ram

czasowych odnośnie do stażu 15 lat pracy w tych warunkach.

Wszystkie powyższe okoliczności miał na względzie Sąd Apelacyjny, czemu

dał wyraz w starannie opracowanych motywach zaskarżonego wyroku, stąd też gdy

zarzuty skargi kasacyjnej, powtarzające nota bene ocenione już zarzuty apelacji,

okazały się nieusprawiedliwione, orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 39814

k.p.c.

eb