II CSK 845/14

Sygn. akt II CSK 845/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 15 października 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Jan Górowski (przewodniczący)

SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca)

SSN Grzegorz Misiurek

w sprawie z powództwa Banku […] Spółki Akcyjnej

z siedzibą w W.

przeciwko B. J.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 15 października 2015 r.,

skargi kasacyjnej pozwanej

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 4 lipca 2014 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania oraz rozstrzygnięcia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

2

UZASADNIENIE

Sąd Okręgowy utrzymał w mocy nakaz zapłaty wydany przeciwko B. J. w

sprawie z powództwa Banku […] S.A. Rozstrzygnięcie to zapadło na podstawie

następujących ustaleń faktycznych.

W dniu 14 czerwca 1999 r. między powodowym Bankiem i R. J. została

zawarta umowa pożyczki w ramach tzw. eurokonta pożyczkobiorcy.

Dłużnik wystawił weksel in blanco i upoważnił Bank do wypełnienia go kwotą

odpowiadającą zadłużeniu pożyczkowemu oraz z odsetkami, prowizją i innymi

należnościami Banku w razie niedotrzymania terminu spłaty całości lub części

pożyczki. Pozwana złożyła swój podpis jako poręczyciel wekslowy za

zobowiązanie wystawcy - małżonka. Przeciwko dłużnikowi toczyła się egzekucja,

która okazała się bezskuteczna i postępowanie egzekucyjne zostało umorzone.

W dniu 5 sierpnia 2010 r. Bank uzupełnił weksel na kwotę 96.100,33 zł

i pismem z dnia 5 sierpnia 2010 r. zawiadomił oboje dłużników wekslowych,

że w związku z niewywiązaniem się przez wystawcę z umowy pożyczki wypełnił

weksel zgodnie z deklaracją wekslową na wspomnianą kwotę z terminem płatności

do dnia 18 sierpnia 2010 r. i następnie wezwał tych dłużników do zapłaty sumy

wekslowej. Pozwana otrzymała pismo z dnia 5 sierpnia 2010 r. w dniu 12 sierpnia

2010 r. Dłużnicy wekslowi nie zapłacili sumy wekslowej.

Pismem z dnia 14 września 2012 r. Bank poinformował pozwaną

o aktualnym stanie zadłużenia (139.945,45 zł) i wezwał ją do jego uregulowania

w terminie 7 dni. Należność ta nie została zapłacona przez pozwaną.

W ocenie Sądu, nietrafny okazał się zarzut nieważności weksla. Określenie

remitenta na wekslu było prawidłowe. Nazwa remitenta (powoda), wpisana na

wekslu w formie skróconej, dostatecznie go indywidualizuje i nie była

kwestionowana wcześniej przez pozwaną w okresie skierowania sprawy na drogę

sądową. W treści weksla została ujawniona właściwa suma wekslowa. Rozważając

zarzut przedawnienia roszczenia, Sąd Okręgowy wyjaśnił, że w rozpoznawanej

sprawie termin płatności weksla został określony na dzień 18 sierpnia 2010 r.

i dlatego trzyletni termin przedawnienia roszczenia wekslowego powinien być

3

liczony od dnia 19 sierpnia 2010 r. Skoro pozew złożono w dniu 7 marca 2011 r. nie

nastąpiło jeszcze przedawnienie tego roszczenia (art. 70 prawa wekslowego).

Nie doszło także do przedawnienia roszczenia ze stosunku podstawowego,

tj. z umowy pożyczki. Bieg tego roszczenia został przerwany wnioskiem powoda

o nadanie klauzuli wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu, wydanemu

przeciwko wystawcy weksla (klauzulę nadano w dniu 14 lutego 2003 r.), egzekucja

przeciw dłużnikowi była prowadzona jeszcze w 2013 r., a jej wszczęcie także

doprowadziło do przerwania biegu terminu przedawnienia roszczenia ze stosunku

podstawowego (art. 123 § 1 k.c.). Po przerwaniu przedawnienia biegnie ono

na nowo (art. 124 § 1 k.c.). Zachowano zatem termin przedawnienia roszczenia ze

stosunku podstawowego (art. 118 k.c.). Istniały zatem podstawy do zasądzenia

należności wekslowej od pozwanej, ponieważ podniesiony przez nią zarzut

przedawnienia okazał się nieuzasadniony.

Apelacja pozwanej została oddalona. Sąd Apelacyjny podzielił stanowisko

Sądu pierwszej instancji o właściwym oznaczeniu powoda (remitenta) na wekslu.

Skrót firmy powodowego Banku ujawniony został we właściwym rejestrze

i posłużono się nim także na wekslu. Pozwana nie wykazała, że odpowiadała

wekslowo w innym (mniejszym zakresie) niż wynikało to z treści uzupełnionego

weksla. Wystawca (pożyczkobiorca) nie kwestionował wysokości zobowiązania

i nie uczyniła tego także pozwana (jako poręczyciel) po wypełnieniu weksla, a przed

wniesieniem sprawy do sądu.

Sąd Apelacyjny szerzej rozważał kwestię przedawnienia roszczenia

wekslowego powoda wobec pozwanej. Ustalił, że w zarzutach od nakazu zapłaty

pozwana nie zgłosiła zarzutu przedawnienia roszczenia wekslowego, sformułowano

natomiast zarzut uzupełnienia niezgodnie z deklaracją wekslową, tj. uzupełnienia

weksla po przedawnieniu się roszczenia wynikającego ze stosunku podstawowego.

Według Sądu Apelacyjnego, Sąd Okręgowy ustosunkował się do tak określonego

zarzutu nieprawidłowo, przyjmując, że bieg terminu przedawnienia roszczenia

ze stosunku podstawowego wobec pozwanej został przerwany w wyniku

podejmowania czynności zmierzających do zaspokojenia roszczenia wobec

wystawcy weksla (pożyczkobiorcy). Wskazując na konieczność odróżnienia

przedawnienia roszczenia wekslowego i roszczenia ze stosunku podstawowego,

4

Sąd Apelacyjny wyjaśnił także, że pozwana objęła poręczeniem

wekslowym zobowiązanie pożyczkowe jako osoba fizyczna, nieprowadząca

działalności gospodarczej, co wynika z deklaracji wekslowej i treści weksla.

Termin przedawnienia roszczenia ze stosunku podstawowego wynosi dziesięć

lat (art. 118 k.c.). i jest niezależny od terminu wynikającego z prawnego

stosunku łączącego Bank i kredytobiorcę. W sprawie także w tym stosunku ma

zastosowanie dziesięcioletni termin przedawnienia, gdyż kredytu udzielono osobie

fizycznej. Roszczenie strony powodowej ze stosunku podstawowego stało się

wymagalne wobec pozwanej od dnia wymagalności roszczenia wobec

kredytobiorcy, tj. najpóźniej od dnia 1 grudnia 2002 r. (daty wystawienia b.t.e.),

nie wcześniej niż od dnia 1 grudnia 2002 r. (daty sporządzenia ostatniego aneksu

do umowy pożyczki). W tej sytuacji roszczenie ze stosunku podstawowego wobec

pozwanej ulegało przedawnieniu najwcześniej w dniu 14 sierpnia 2012 r.,

a najpóźniej w dniu 1 grudnia 2012 r. Skoro weksel został wypełniony w dniu

5 sierpnia 2010 r., zarzut przedawnienia ze stosunku podstawowego jest

nieuzasadniony

W skardze kasacyjnej pozwanej podnoszono jedynie zarzut naruszenia art.

118 k.c. Zdaniem skarżącej, roszczenia Banku ze stosunku podstawowego wobec

pozwanej jako poręczyciela wekslowego (osoby fizycznej) przedawniło się

z upływem lat trzech, a nie lat dziesięciu. Skarżąca wnosiła o uchylenie

zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa w całości, ewentualnie - o takie

uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego

rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Sąd Apelacyjny wyraźnie zaznaczył, że rozważał zarzut przedawnienia

roszczenia wynikającego ze „stosunku podstawowego”; wyjaśnił też, że termin

przedawnienia tego roszczenia „jest niezależny od terminu przedawnienia

wynikającego z relacji Bank i kredytobiorca” (s. 4 uzasadnienia zaskarżonego

wyroku). Wywód prawny Sądu drugiej instancji świadczy o tym, że Sąd

oddziela oba stosunki podstawowe (Banku z poręczycielem i Banku

z pożyczkobiorcą) i ostatecznie przyjmuje - zgodnie z art. 118 k.c. - dziesięcioletni

5

termin przedawnienia wynikającego ze stosunku pożyczki. Dalsze ustalenia Sądu

(dotyczące wymagalności) odnosiły się już na pewno do roszczenia wynikającego

ze stosunku pożyczki. Niezależnie od tego, że Sądy meriti nie dokonywały jednak

ustaleń dotyczących istnienia stosunku osobistego w relacji Bank - poręczyciel

(badały tylko odpowiedzialność wekslową pozwanej jako poręczyciela wekslowego),

należy stwierdzić, iż termin przedawnienia roszczenia ze stosunku pożyczki wynosił

trzy lata (art. 118 k.c.). Chodzi tu bowiem o roszczenie Banku związane

z prowadzeniem działalności gospodarczej w rozumieniu art. 118 k.c. Podstawowe

znaczenie ma bowiem status prawny powoda - remitenta i pożyczkodawcy.

Jako przedsiębiorca w rozumieniu art. 431

Bank prowadzi działalność gospodarczą

m.in. w postaci udzielania pożyczek pieniężnych innym podmiotom i nie ma

znaczenia status prawny tych podmiotów (por. np. uzasadnienia wyroku Sądu

Najwyższego z dnia 10 października 2003 r., II CK 113/02, OSP 2004, nr 11,

poz. 141).

Wystawiony przez wystawcę (pożyczkobiorcę) weksel gwarancyjny służył do

zabezpieczenia roszczenia wynikającego ze stosunku pożyczki (stosunku

podstawowego). Bank pożyczkodawca mógł uzupełnić weksel sumą

odpowiadającą zadłużeniu wynikającemu z tego stosunku. Pozwana jako

poręczyciel wekslowy podpisała deklarację wekslową z dnia 14 lutego 2000 r.,

upoważniającą Bank do uzupełnienia weksla zgodnie z jej treścią. Może obecnie

powoływać się na to, że uzupełnienie weksla nastąpiło niezgodnie z treścią

deklaracji, w tym także na zarzut, iż objęte deklaracją roszczenie Banku uległo

przedawnieniu (art. 118 k.c.) i nie mogło być skutecznie dochodzone na podstawie

weksla gwarancyjnego. Innymi słowy, w rozpoznawanej sprawie poręczyciel

wekslowy mógł powołać się na zarzuty wynikające ze stosunku podstawowego

łączącego wystawcę weksla z remitentem. Nie było zatem potrzeby odwoływania

się do stosunku podstawowego łączącego Bank z poręczycielem wekslowym.

Z ustaleń Sądów meriti wynika, że roszczenie powodowego Banku ze

stosunku podstawowego (kredytowego) stało się wymagalne „najpóźniej od dnia

1 grudnia 2002 r., daty wystawienia bankowego tytułu egzekucyjnego, nie

wcześniej niż w dniu 14 sierpnia 2002 r., daty sporządzenia ostatniego aneksu

do umowy (pożyczki)”. Weksel gwarancyjny został wystawiony przez Bank w dniu

6

5 sierpnia 2010 r., natomiast powództwo na podstawie tego weksla wytoczono

w marcu 2011 r. Inaczej niż Sąd Okręgowy, Sąd Apelacyjny przyjął - jak się

okazało niewłaściwie - dziesięcioletni okres przedawnienia roszczenia

wynikającego ze stosunku podstawowego, co uzasadniało zasadność

dochodzonego roszczenia Banku. Nie zastanawiał się natomiast nad tym, czy

ustalony przez Sądy stan faktyczny uzasadniał przyjęcie ewentualnego przerwania

biegu przedawnienia roszczenia. Sąd Okręgowy ustalił, że roszczenie ze stosunku

podstawowego nie uległo przedawnieniu, bowiem doszło do jego przerwania

w wyniku złożenia wniosku o nadanie klauzuli wykonalności bankowego tytułowi

egzekucyjnemu (klauzulę tę nadano w dniu 14 lutego 2003 r., a więc przed

wystawieniem weksla). Z ustaleń tych ponadto wynika i to, że przeciwko

pożyczkobiorcy była prowadzona egzekucja jeszcze w 2013 r. i jej wszczęcie

również mogło doprowadzić do przerwania biegu przedawnienia (s. 8 uzasadnienia

zaskarżonego wyroku).

Należy zatem podzielić zarzut pozwanej naruszenia art. 118 k.c. Przyjmując

nietrafnie dłuższy termin przedawnienia roszczenia, Sąd Apelacyjny nie wziął

jednak pod uwagę ustalonych przez Sąd Okręgowy zdarzeń prawnych, które mogły

mieć wpływ na bieg trzyletniego terminu przedawnienia wynikającego z tego

przepisu.

Należało zatem uchylić zaskarżony wyrok i przekazać sprawę Sądowi drugiej

instancji do ponownego rozpoznani (art. 39815

k.p.c.).

(eb)