II CSK 848/14

Sygn. akt II CSK 848/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 15 października 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Jan Górowski (przewodniczący)

SSN Mirosław Bączyk

SSN Grzegorz Misiurek (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa E. D.

przeciwko "P." Niestandaryzowanemu Sekurytyzacyjnemu

Funduszowi Inwestycyjnemu Zamkniętemu z siedzibą we W.

o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 15 października 2015 r.,

skargi kasacyjnej powódki

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 29 kwietnia 2014 r.,

1. oddala skargę kasacyjną i przyznaje radcy prawnemu S. Z.

od Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego kwotę 3.600 (trzy

tysiące sześćset) zł, powiększoną o należny podatek od towarów

i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej

udzielonej powódce z urzędu w postępowaniu

kasacyjnym;

2

2. zasądza od powódki na rzecz pozwanego kwotę 5.400 (pięć

tysięcy czterysta) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania

kasacyjnego.

3

UZASADNIENIE

Powódka E. D. w pozwie przeciwko P. Niestandaryzowanemu

Sekurytyzacyjnemu Funduszowi Inwestycyjnemu Zamkniętemu w W. domagała się

pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego w postaci nakazu zapłaty

wydanego w postepowaniu nakazowym przez Sąd Okręgowy w P. w dniu

4 stycznia 2002 r., sygn. akt […], uwzgledniającego - skierowane przeciwko niej

przez Bank […] S.A. w W. - żądanie zapłaty kwoty 428.416,71 zł z odsetkami

ustawowymi i kosztami postępowania, utrzymanego w mocy prawomocnym

wyrokiem Sądu Okręgowego w P. z dnia 17 czerwca 2002 r., sygn. akt […],

zaopatrzonego w klauzulę wykonalności na rzecz strony pozwanej - nabywcy

opisanej wyżej wierzytelności.

Sąd Okręgowy w K. wyrokiem z dnia 28 sierpnia 2013 r. oddalił powództwo,

a Sąd Apelacyjny wyrokiem zaskarżonym skargą kasacyjną oddalił apelację

powódki od wyroku Sądu Okręgowego.

Sąd Apelacyjny w pełni podzielił - przyjętą za podstawę zaskarżonego

wyroku - ocenę zarzutów, na których oparte zostało powództwo. Uznał, że kwestia

wypełnienia przez wierzyciela weksli - na podstawie których wydano nakaz

zapłaty - w sposób zgodny z porozumieniem wekslowym nie podlega badaniu przy

ocenie powództwa opozycyjnego, gdyż dotyczy zdarzeń, sprzed powstania tytułu

egzekucyjnego, a więc nie objętych hipotezą art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c.

Stwierdził, że powódka nie może skutecznie podważyć nadania tytułowi

egzekucyjnemu klauzuli wykonalności na rzecz pozwanej na podstawie wyciągu

z jej ksiąg rachunkowych, jako że wyciąg, o którym mowa w art. 194 ustawy

z dnia 27 maja 2004 r. o funduszach inwestycyjnych (Dz. U. Nr 146, poz. 1546

ze zm.; dalej: „u.f.i.”) - co wynika z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia

11 lipca 2011 r., P 1/10 (OTK-A 2011, nr 6, poz. 53) - nie ma mocy prawnej

dokumentu urzędowego w postępowaniu cywilnym jedynie wobec konsumenta.

Powódka poręczyła spłatę kredytu zaciągniętego przez współmałżonka na potrzeby,

prowadzonego wspólnie, stuhektarowego gospodarstwa rolnego; nie może zatem -

w świetle art. 221

k.c. - powoływać się na status konsumenta. Wskazał wreszcie,

że dokonanie przelewu wierzytelności przez Bank […] S.A. na rzecz pozwanego

4

Funduszu Sekurytyzacyjnego nie wymagało - dla jego ważności - pisemnej zgody

powódki jako poręczyciela wekslowego, gdyż powołany w uzasadnieniu żądania

pozwu art. 92c ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. - Prawo Bankowe (jedn. tekst:

Dz. U. z 2002 r., Nr 72, poz. 665 ze zm.; dalej: „Pr. bank.”), przewidujący

wymaganie uzyskania takiej zgody, nie obowiązywał ani w czasie zawarcia umów

poręczenia (w 1999 r.), ani w chwili dokonania przelewu wierzytelności (w dniu

9 czerwca 2009 r.).

W skardze kasacyjnej powódka wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku

i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania.

W ramach podstawy naruszenia przepisów postępowania (art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c.)

zarzuciła naruszenie:

- art. 840 § 1 pkt 1 k.p.c. w związku z art. 365 § 1 i art. 366 k.p.c. przez przyjęcie,

że powódka podważa powagę rzeczy osądzonej oraz

- art. 840 § 1 pkt 1 k.p.c. w związku z art. 788 § 1 k.p.c. i art. 194 u.f.i. przez

nadanie wyciągowi z ksiąg rachunkowych funduszu sekurytyzacyjnego mocy

dokumentu urzędowego.

Podstawę naruszenia prawa materialnego skarżącą wypełniła zarzutami

naruszenia:

- art. 221

k.c. w związku z art. 76 Konstytucji RP przez przyjęcie, że powódka

w stosunkach z pozwanym i jego poprzednikiem prawnym nie ma przymiotu

konsumenta, a także

- art. 92c Pr. bank. w brzmieniu obowiązującym w latach 2004-2009 w związku z art.

326 u.f.i. przez interpretację tych przepisów wyłącznie na korzyść pozwanego,

z pominięciem reguł interpretacyjnych obowiązujących w demokratycznym

państwie prawnym i zasadami praw nabytych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z obowiązującym od dnia 1 lipca 2004 r. art. 326 ust. 1 u.f.i., do

przelewu wierzytelności banku na fundusz sekurytyzacyjny, z tytułu umów

zawartych przed dniem wejścia w życie ustawy o funduszach inwestycyjnych,

należało stosować, z zastrzeżeniem ust. 2-4, przepisy art. 92a - 92c Pr. bank.

Według zaś obowiązującego od tego samego dnia art. 92c Pr. bank., przelew

wierzytelności banku na towarzystwo funduszy inwestycyjnych tworzące fundusz

5

sekurytyzacyjny albo na fundusz sekurytyzacyjny wymagał uzyskania przez bank

zgody dłużnika banku, będącego stroną czynności dokonanej z bankiem, jak

również zgody dłużnika z tytułu zabezpieczenia wierzytelności banku wynikającej

z dokonanej czynności oraz złożenia przez dłużnika oświadczenia o poddaniu się

egzekucji na rzecz funduszu sekurytyzacyjnego, który nabędzie wierzytelność,

przy czym zgoda i oświadczenie powinny być wyrażone w formie pisemnej pod

rygorem nieważności (ust. 1); bank w terminie 14 dni od daty zawarcia umowy był

obowiązany powiadomić pisemnie dłużnika o przelewie wierzytelności banku na

towarzystwo funduszy inwestycyjnych tworzące fundusz sekurytyzacyjny albo na

fundusz sekurytyzacyjny (ust. 2).

Możliwość odstępstwa od wymagania uzyskania - stosownie do art.

92c ust. 1 Pr. bank. - zgody dłużnika na przelew wierzytelności banku

na fundusz sekurytyzacyjny została zastrzeżona w art. 326 ust. 2 u.f.i. na

wypadek niedotrzymania przez kredytobiorcę warunków udzielenia kredytu,

określonych w umowie.

Przytoczone unormowania zostały uchylone z dniem 13 stycznia 2009 r.

przez art. 1 pkt 119 i art. 2 ustawy z dnia 4 września 2008 r. o zmianie ustawy

o funduszach inwestycyjnych, ustawy - Prawo bankowe oraz ustawy o nadzorze

nad rynkiem finansowym (Dz. U. Nr 231, poz. 1546), przy czym w regulacji tej nie

zamieszczono przepisów intertemporalnych.

Z ustaleń faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonego wyroku wynika,

że przelew wierzytelności Bank […] S.A., stwierdzonych zaskarżonym tytułem

wykonawczym, na rzecz pozwanego Funduszu Sekurytyzacyjnego nastąpił w dniu

9 czerwca 2009 r., a więc po uchyleniu art. 326 u.f.i. i art. 92c Pr. bank. Prawidłowo

zatem Sąd Apelacyjny uznał, że zgoda powódki na ten przelew nie była potrzebna

a jej brak nie ma znaczenia dla oceny ważności tej umowy.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego zwrócono już uwagę, że nie ma

podstaw do uznania, iż okresowo wprowadzone przez ustawodawcę wymaganie

uzyskania zgody dłużnika banku na cesję wierzytelności banku na rzecz funduszu

sekurytyzacyjnego usprawiedliwia kontynuację szczególnej ochrony tego dłużnika

albo że de lege lata istnieje potrzeba utrzymania dotychczasowego reżimu

prawnego cesji wierzytelności bankowych (zob. wyrok z dnia 7 listopada 2014 r.,

6

IV CSK 131/14, nie publ.). W uzasadnieniu tego zapatrywania, podzielanego przez

skład orzekający, podkreślono, że skoro przepisy przewidujące wyjątek od zasady

ogólnej wyrażonej w art. 509 k.c. zostały uchylone, to zasadę tę - zgodnie z regułą

bezpośredniego zastosowania ustawy nowej - należy stosować do stosunków

prawnych pozostających w toku. Również uwzględniając regułę intertemporalną

wyrażoną w art. XLIX § 2 przepisów wprowadzających kodeks cywilny należy

przyjąć, że cesja wierzytelności banku na rzecz funduszu sekurytyzacyjnego, jako

autonomiczne źródło stosunku zobowiązaniowego w relacji do umowy kredytu

bankowego oraz czynności zabezpieczających wierzytelności wynikające z tej

umowy, podlega reżimowi prawnemu obowiązującemu w chwili jej dokonania.

Skarżąca, podważając ocenę Sądu Apelacyjnego, wskazującą na brak

przesłanek zastosowania w sprawie art. 326 u.f.i. i art. 92c Pr. bank., podniosła

zarzut ich błędnej wykładni. Zarzut ten, z uwagi na przyjętą przez Sąd Apelacyjny

koncepcję rozstrzygnięcia, należało uznać za oczywiście chybiony.

Jedynie na marginesie wypada zauważyć, że gdyby nawet przyjąć,

iż wymienione przepisy powinny zostać uwzględnione przy ocenie zasadności

powództwa, to stanowisko co do braku podstaw do uzależnienia przelewu

wierzytelności Banku […] S.A. na pozwany Fundusz Sekurytyzacyjny od zgody

powódki należy uznać za trafne. Skoro kredytobiorca - na co wskazano również

w skardze kasacyjnej - nie spłacał zaciągniętego kredytu, a więc nie dotrzymał

określonych w umowie warunków udzielenia kredytu, to konieczność

uzyskania zgody powódki na przelew wierzytelności została wyłączona z mocy

art. 326 ust. 2 u.f.i. (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 września 2010 r.,

V CSK 61/10, OSNC-ZD 2011, nr 1, poz. 20).

Nieusprawiedliwiony okazał się również zarzut naruszenia art. 221

k.c.

w związku z art. 76 Konstytucji. Skarżąca, formułując ten zarzut, nie wskazała, jak

wymaga tego art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c., czy przepisy te - w jej ocenie - zostały

naruszone przez błędną wykładnię, czy niewłaściwe zastosowanie. Sąd Najwyższy,

pozostając związany granicami podstaw skargi kasacyjnej (art. 39813

§ 1 k.p.c.),

nie jest uprawniony do snucia domysłów co do rzeczywistych intencji strony

skarżącej.

7

U podstaw zaskarżonego wyroku legła również ocena, że powódka,

poręczając weksle zabezpieczające spłatę kredytu zaciągniętego przez jej męża na

potrzeby prowadzonego wspólnie gospodarstwa rolnego, nie działała jako

konsument w rozumieniu art. 221

k.c. Skoro ocena ta nie została skutecznie

podważona, to za bezzasadny trzeba uznać zarzut naruszenia art. 840 § 1

w związku z art. 788 § 1 k.p.c. i art. 194 u.f.i., oparty na odmiennym założeniu,

tj. przekonaniu, iż powódce należy - we wskazanych okolicznościach - przypisać

przymiot konsumenta.

Zamierzonego skutku nie mógł wreszcie wywrzeć zarzut naruszenia art. 840

§ 1 w związku z art. 365 § 1 i art. 366 k.p.c. Uszło uwadze skarżącej, że zasadniczą

przesłanką uznania przez Sąd Apelacyjny bezskuteczności powołania się

w uzasadnieniu żądania pozwu na wypełnienie weksli zabezpieczających spłatę

kredytu niezgodnie z porozumieniem wekslowym było stwierdzenie, że zarzut ten

odnosił się do zdarzeń zaistniałych przed powstaniem tytułu egzekucyjnego, a więc

nie objętych hipotezą art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c.

Z tych względów na podstawie art. 39814

k.p.c. orzeczono, jak w sentencji.

Rozstrzygając o kosztach postepowania kasacyjnego Sąd Najwyższy uznał, że nie

zachodzą szczególne okoliczności, które uzasadniałyby - stosownie do art. 102

k.p.c. - odstąpienie od obciążenia nimi skarżącej.

eb