V CSK 40/15

Sygn. akt V CSK 40/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 14 października 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Dariusz Zawistowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Maria Szulc

SSN Katarzyna Tyczka-Rote

w sprawie z powództwa K. K.

przeciwko Powszechnemu Zakładowi Ubezpieczeń S.A. w W.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 14 października 2015 r.,

skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 26 czerwca 2014 r.,

oddala skargę kasacyjną.

2

UZASADNIENIE

Wyrokiem z 31 października 2013 r., Sąd Okręgowy w C. zasądził od

pozwanego Powszechnego Zakładu Ubezpieczeń S.A. w W. na rzecz powoda K. K.

115.165,50 zł z ustawowymi odsetkami od 16 lipca 2013r. z tytułu

zwaloryzowanego świadczenia z polisy posagowej, oddalił powództwo w pozostałej

części i orzekł o kosztach procesu.

Ustalił, że w dniu 28 stycznia 1991 r. powód zawarł z poprzednikiem

prawnym pozwanego - Państwowym Zakładem Ubezpieczeń Oddziałem

Okręgowym w K. - umowę ubezpieczenia zaopatrzenia dzieci, której ogólne

warunki zostały zawarte w obwieszczeniu Prezesa Państwowego Zakładu

Ubezpieczeń (MP 48/318). Strony umowy ustaliły, że uposażoną będzie córka

powoda Ka. K., suma ubezpieczenia wyniesie 5 mln zł, okres ubezpieczenia - 22

lata, i będzie on liczony od dnia 1 lutego 1991 r., a składka miesięczna będzie

wynosić 23.000 zł. Nadto ustalono, że nominalna suma ubezpieczenia będzie

podwyższana corocznie o 82% a w przypadku zmiany oprocentowania lokat rezerw

technicznych ubezpieczeń osobowych podwyżka ta może być odpowiednio

zmieniona w okresie ubezpieczenia. Po upływie okresu ubezpieczenia pozwany

poinformował powoda, że suma ubezpieczenia w wysokości 5 mln starych złotych

począwszy od 1992 r. była systematycznie waloryzowana wskaźnikami

wynoszącymi łącznie 574%, co dało do wypłaty sumę 2.872 zł. Powód odmówił

przyjęcia zaproponowanej kwoty jako zbyt niskiej. Kwoty tej nie przyjęła także córka

powoda. Sąd Okręgowy stwierdził, że strony zawarły umowę na rzecz osoby

trzeciej w rozumieniu art. 393 k.c., w związku z czym powód jako wierzyciel z tej

umowy jest materialnie legitymowany, by żądać spełnienia zastrzeżonego

świadczenia. Legitymację czynną do wystąpienia z żądaniem zasądzenia

należności wynikającej z powyższej umowy posiada również córka powoda Ka. K.,

która jednakże nie przystąpiła skutecznie do sprawy w charakterze powódki (art.

196 k.p.c.). Ustalając wysokość zwaloryzowanego świadczenia, Sąd Okręgowy

stwierdził, że skoro strony ustaliły, iż nominalną sumę ubezpieczenia (5 mln zł)

podwyższać się będzie corocznie o 82% przez czas trwania umowy (22 lata), to po

upływie okresu ubezpieczenia uposażone dziecko powinno otrzymać 95.200.000 zł

(5.000.000 zł + 5.000.000 zł x 82% x 22 lata = 95.200.000 starych zł). Zatem

3

przedmiotem waloryzacji winna być kwota 95.200.000 „starych" złotych. Sąd

Okręgowy dokonał waloryzacji świadczenia i uznał, że zwaloryzowane świadczenie

należne powodowi wynosi 115.165,50 zł i kwotę tę zasądził na rzecz powoda.

Wyrokiem z dnia 26 czerwca 2014 r. Sąd Apelacyjny zmienił zaskarżony

wyrok i oddalił powództwo. Uznał za zasadny podniesiony w apelacji zarzut braku

legitymacji czynnej powoda. Wskazał, że art. 808 § 3 k.c., w brzmieniu z daty

zawarcia umowy ubezpieczenia zaopatrzenia dzieci, stanowił, że "jeżeli nie

umówiono się inaczej, osobie trzeciej przysługuje bezpośrednio od zakładu

ubezpieczeń odszkodowanie lub świadczenie należne z tytułu umowy". W realiach

sprawy strony nie umówiły się inaczej, ponieważ stosownie do § 4 ust. 3 pkt.

a) ogólnych warunków jednostkowych ubezpieczeń na życie, pozwany zobowiązał

się po upływie okresu ubezpieczenia wypłacić uposażonemu dziecku (a nie

powodowi) sumę ubezpieczenia. Osobą uposażoną jest jedynie córka powoda – Ka.

K. Tym samym, od chwili zajścia przewidzianego w umowie ubezpieczenia

zdarzenia (upływ okresu ubezpieczenia) wyłącznie córka powoda jest osobą

uprawnioną do dochodzenia roszczeń z polisy posagowej.

Skarga kasacyjna powoda została oparta na podstawie naruszenia prawa

materialnego (art. 3983

§ 1 pkt 1 k.p.c.). W ramach tej podstawy skarżący zarzucił

obrazę art. 808 k.c. W oparciu o ten zarzut wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu,

ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie apelacji strony pozwanej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Umowa ubezpieczenia, którą zawarł powód z pozwanym zakładem

ubezpieczeń jest umową na rzecz osoby trzeciej w rozumieniu art. 393 k.c. Artykuł

808 § 3 k.c. w brzmieniu obowiązującym w momencie zawarcia przez strony

umowy ubezpieczenia stanowił, że jeżeli nie umówiono się inaczej, osobie trzeciej

przysługuje bezpośrednio od zakładu ubezpieczeń odszkodowanie lub świadczenie

należne z tytułu tej umowy. Z uwagi na treść łączącej strony umowy, nie budzi

wątpliwości, że strony nie umówiły się inaczej. Ubezpieczający zawierając umowę

działał w celu ubezpieczenia cudzego interesu majątkowego, ale nadal we własnym

imieniu. Osoba trzecia, na rachunek, której zawarta została umowa (ubezpieczony),

nie staje się jej stroną, jednakże jest uprawniona (w braku odmiennych ustaleń

4

stron umowy) do dochodzenia świadczenia bezpośrednio od ubezpieczyciela. Sąd

Apelacyjny - wbrew stanowisku skarżącego – nie dopuścił się naruszenia art. 808

k.c. uznając, że w niniejszej sprawie powód nie ma legitymacji do żądania

zasądzenia należności z tytułu umowy ubezpieczenia, jaką zawarł na rzecz swojej

córki. Wierzycielowi z umowy na rzecz osoby trzeciej przysługuje legitymacja

procesowa do samodzielnego występowania w procesie. Należy jednak podkreślić,

że wierzyciel z umowy na rzecz osoby trzeciej, jako powód, może żądać spełnienia

świadczenia na rzecz uprawnionej z tej umowy osoby trzeciej. Takie stanowisko

wyraził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 21 czerwca 2002 r., V CKN 1069/00

i podziela je także Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym skargę kasacyjną.

Jednakże wbrew stanowisku skarżącego nie znajduje ono zastosowania

w okolicznościach sprawy. Podkreślić bowiem należy, że powód jako strona

umowy ubezpieczenia nie dochodził należności na rzecz osoby trzeciej

(uposażonej z umowy ubezpieczenia), lecz na swoją rzecz. Natomiast w sprawie,

w której zapadł wskazany wyżej wyrok Sądu Najwyższego, powód będący osobą,

która zawarła umowę z zakładem ubezpieczeń wytoczył powództwo na rzecz osoby

uposażonej. Z tego też względu Sąd Apelacyjny prawidłowo uznał, że powód nie

ma legitymacji do żądania spełnienia przez ubezpieczyciela świadczenia na swoją

rzecz, pomimo iż jest on stroną umowy ubezpieczenia, albowiem osobą

uprawnioną do otrzymania świadczenia ubezpieczeniowego jest osoba trzecia, na

rzecz której została zawarta umowa ubezpieczenia.

Z tych względów skarga kasacyjna była pozbawiona uzasadnionych podstaw

i Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji, w oparciu o treść art. 39815

§ 1 k.p.c.

eb