III KK 161/15

Sygn. akt III KK 161/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 13 października 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Krzysztof Cesarz (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Barbara Skoczkowska

SSN Eugeniusz Wildowicz

Protokolant Anna Korzeniecka-Plewka

w sprawie A. Ż.

oskarżonej z art. 212 § 1 i 2 k.k.

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie

w dniu 13 października 2015 r.,

kasacji, wniesionej przez pełnomocnika oskarżycielki prywatnej D. Ł.

od wyroku Sądu Okręgowego w W.

z dnia 9 września 2014 r.

zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w L.

z dnia 23 kwietnia 2014 r.,

1/ uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Okręgowemu do ponownego rozpoznania w postępowaniu

odwoławczym,

2/ nakazuje zwrócić D. Ł. kwotę 450 (czterysta pięćdziesiąt) zł

opłaty od kasacji.

2

UZASADNIENIE

Sąd Rejonowy w L. wyrokiem z dnia 23 kwietnia 2014 r., sygn. akt […],

uznał, że A. Ż. dopuściła się czynu opisanego w akcie oskarżenia, polegającego na

tym, iż w dniu 10 października 2013 r. na sesji Rady Miasta w L. pomówiła D. Ł. w

ten sposób, że jako […] Miasta L. organizując uroczystości związane z postacią „X."

pobierała wynagrodzenie pieniężne, który to zarzut uczyniła publicznie za pomocą

środków masowego komunikowania pomawiając oskarżycielkę prywatną o takie

postępowanie, które może poniżyć ją w opinii publicznej lub narazić na utratę

zaufania potrzebnego dla danego stanowiska to jest przestępstwa z art. 212 § 1 i 2

k.k. i ustalając, że wina oskarżonej i społeczna szkodliwość czynu nie są znaczne,

na podstawie art. 66 § 1 i 2 k.k. i art. 67 § 1 k.k. warunkowo umorzył postępowanie

na okres roku próby, zaś na podstawie art. 67 § 3 k.k. w zw. z art. 72 § 1 pkt 2 k.k.

zobowiązał oskarżoną do przeproszenia oskarżycielki prywatnej przez złożenie

oświadczenia określonej w wyroku treści na najbliższej sesji Rady Miasta L. w

terminie miesiąca od uprawomocnienia się orzeczenia wraz z wyemitowaniem

przeproszenia w Telewizji Kablowej Spółdzielni Mieszkaniowej oraz obciążył

oskarżoną kosztami procesu.

Apelację od tego wyroku złożył obrońca oskarżonej, który zrzucił błąd w

ustaleniach faktycznych przez przyjęcie, że pomówiła ona oskarżycielkę prywatną

w sposób określony w przypisanym czynie, „podczas gdy nigdy takich słów nie

wypowiedziała”.

Skarżący wniósł o zmianę wyroku przez uniewinnienie oskarżonej albo jego

uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.

Wyrokiem z dnia 9 września 2014 r., sygn. akt […], Sąd Okręgowy uchylił

zaskarżony wyrok i przyjmując, że zachowanie oskarżonej opisane w akcie

oskarżenia wyczerpało znamiona art. 212 § 1 i 2 k.k., na podstawie art. 17 § 1 pkt 3

k.p.k. w zw. z art. 1 § 2 k.k. umorzył postępowanie karne oraz obciążył

oskarżycielkę prywatną wydatkami postępowania za obie instancje.

W kasacji od wyroku Sądu odwoławczego pełnomocnik oskarżycielki

prywatnej na postawie art. 523 § 1 k.k. zarzucił naruszenie:

„1. art. 17 § 1 pkt. 3 k.k. w zw. z art. 1 § 2 k.k. oraz w zw. z art. 212 § 1 i 2

k.k. poprzez błędne zastosowanie, polegające na mylnym przyjęciu, iż czyn

zarzucany oskarżonej stanowi czyn o niskiej społecznej szkodliwości, w sytuacji,

3

gdy szkodliwość czynu popełnionego przez oskarżoną z uwagi na charakter funkcji

pełnionej przez pokrzywdzoną, która jest […] Miasta L., miał duże znaczenie dla

niej samej, jak i dla opinii publicznej miasta L. Na poziom społecznej szkodliwości

czynu wpływa również fakt, iż zniesławienie, jakiego dopuściła się oskarżona,

zostało dokonane w sposób publiczny, za pomocą środków masowego przekazu,

co tym bardziej zwiększało skalę pokrzywdzenia (…);

2. art. 115 § 2 k.k. poprzez błędne zastosowanie polegające na pominięciu

okoliczności wskazujących na ocenę stopnia społecznej szkodliwości czynu

zarzucanego oskarżonej, tj. rodzaju i charakteru naruszonego dobra, zamiaru

oskarżonej oraz okoliczności popełnienia czynu, który został popełniony publicznie

podczas sesji Rady Miasta L., celem poniżenia pokrzywdzonej i narażenia jej na

poniżenie w opinii publicznej i utratę zaufania wyborców.”

W konkluzji skarżący się wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania „oraz zasądzenie od oskarżonej

na rzecz pokrzywdzonej kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów

zastępstwa procesowego…”

W pisemnej odpowiedzi na kasację obrońca oskarżonej wniósł o jej

oddalenie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Zasadny jest zarzut z pkt 2, uzupełniony i rozwinięty w uzasadnieniu kasacji.

W myśl art. 115 § 2 k.k. przy ocenie stopnia społecznej szkodliwości czynu sąd

bierze pod uwagę rodzaj i charakter naruszonego dobra, rozmiary wyrządzonej lub

grożącej szkody, sposób i okoliczności popełnienia czynu, wagę naruszonych przez

sprawcę obowiązków, jak również postać zamiaru, motywację sprawcy, rodzaj

naruszonych reguł ostrożności i stopień ich naruszenia. Przepis ten zawiera

zamknięty katalog przesłanek, branych pod uwagę przy ocenie stopnia społecznej

szkodliwości czynu a zarazem zobowiązuje sąd do rozważenia wszystkich tych

przesłanek, a więc do niepomijania żadnej z nich. Z uzasadnienia zaskarżonego

wyroku, w którym potwierdzono wypełnienie przez oskarżoną znamion czynu z art.

212 § 1 i 2 k.k., a zatem zniesławienie oskarżycielki prywatnej za pomocą środków

masowego komunikowania, wynika, że poza uwagą Sądu odwoławczego pozostał

rodzaj naruszonego dobra, to jest cześć pokrzywdzonej, okoliczności popełnienia

4

czynu, a więc dokonanie go publicznie i z wykorzystaniem wspomnianych środków

masowego komunikowania, czyli wyczerpanie znamion typu kwalifikowanego, a

przez to odznaczającego się wyższym stopniem szkodliwości społecznej, oraz

rodzaj zamiaru (bezpośredniego) którego wprawdzie wprost nie wskazał Sąd I

instancji, ale określił go w sposób opisowy (zob. s. 6 i 7 uzasadnienia). W zbiorze

przesłanek z art. 115 § 2 k.k. nie ma natomiast rozważanych przez Sąd Okręgowy:

rodzaju i stopnia zawinienia, właściwości osobistych ani pobudek działania

sprawcy. Stopień zawinienia jest uwzględniany przy wymiarze kary, podobnie jak

właściwości i warunki osobiste sprawcy, o czym stanowi art. 53 § 1 i 2 k.k.

Zwrócono na ten aspekt uwagę w uzasadnieniu kasacji przez odwołanie się do

wskazanych tam judykatów. W katalogu okoliczności wymienionych w art. 115 § 2

k.k. mieści się podniesiona przez Sąd odwoławczy motywacja sprawy (ściślej – Sąd

ten wypowiedział się na temat motywu działania), przez co powszechnie rozumie

się przeżycia sprawcy o charakterze intelektualnym (a nie emocjonalnym), lecz

przypisane pomówienie co do postępowania pokrzywdzonej pozostawało przecież

bez związku ze zmarnotrawieniem dorobku oskarżonej jako „zaangażowanego

społecznika”. Pomówienie to nie miało również żadnego związku z krytyką

oskarżycielki prywatnej jako osoby pełniącej samorządową funkcję publiczną, i w

efekcie – jak przyjął Sąd Okręgowy – z obowiązkiem okazywania przez nią

większej tolerancji na krytykę. Kontratyp dozwolonej krytyki został określony przez

ustawodawcę w art. 213 § 2 k.k. i ogranicza się do rozgłaszania prawdziwego

zarzutu. Jeżeli zarzut był nieprawdziwy, co przyjął również Sąd odwoławczy, to

podnoszenie go nie jest realizowaniem prawa do krytyki osoby pełniącej funkcję

publiczną.

Podsumowując, w zaskarżonym wyroku przy ocenie stopnia szkodliwości

społecznej zachowania oskarżonej doszło do, z jednej strony, pominięcia części

okoliczności wskazanych w art. 115 § 2 k.k. a z drugiej, do uwzględnienia takich,

które nie mieszczą się w katalogu z tego przepisu. Postąpienie to miało charakter

uchybienia rażącego i mogącego mieć istotny wpływ na treść zaskarżonego

wyroku. Dlatego nie mógł się on ostać.

Ponownie rozpoznając sprawę Sąd odwoławczy w razie rozważania znów

stopnia szkodliwości społecznej przypisanego czynu, weźmie pod uwagę tylko te

5

okoliczności, które mieszczą się w zbiorze zawartym w art. 115 § 2 k.k. i należycie

uzasadni swoje stanowisko, to jest bez pominięcia żadnych z nich i bez uzupełniania

takimi, które znajdują się poza tym katalogiem, a są rozważane np. przy wymiarze

kary.

Sąd rozstrzygnie też o kosztach procesu, co nie wchodziło w rachubę przy

wydawaniu wyroku kasatoryjnego.