SNO 62/15

Sygn. akt SNO 62/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 13 października 2015 r.

Sąd Najwyższy - Sąd Dyscyplinarny w składzie:

SSN Jerzy Grubba (przewodniczący)

SSN Jarosław Matras

SSN Krzysztof Strzelczyk (sprawozdawca)

Protokolant Anna Kuras

przy udziale Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego Sądu Okręgowego w […]

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 października 2015 r.,

sprawy J. J.,

sędziego Sądu Rejonowego,

w związku z odwołaniem Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego

od wyroku Sądu Apelacyjnego - Sądu Dyscyplinarnego w […]

z dnia 27 kwietnia 2015 r.,

1/ utrzymuje w mocy zaskarżony wyrok,

2/ kosztami postępowania odwoławczego obciąża Skarb

Państwa.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 27 kwietnia 2015 r. Sąd Apelacyjny – Sąd

Dyscyplinarny uniewinnił J. J., sędziego Sądu Rejonowego od popełnienia

zarzucanego jej przewinienia dyscyplinarnego polegającego na tym, że w dniu 4

lipca 2012 r. w […] działając z góry powziętym zamiarem, w krótkich odstępach

czasu, usunęła z akt sprawy […] dokument, którym nie miała prawa wyłącznie

2

rozporządzać, w postaci wydanego w tej sprawie w tym dniu przez Sąd Rejonowy,

mocą którego wobec J. S. został orzeczony środek wychowawczy w postaci

umieszczenia w Młodzieżowym Ośrodku Wychowawczym, a następnie podrobiła

dokument w postaci postanowienia wydanego w tej sprawie w ten sposób, że

sporządziła takie postanowienie wskazując w jego części dyspozytywnej, że wobec

J. S. zastosowany został środek wychowawczy w postaci skierowania do Ośrodka

Kuratorskiego, podczas gdy w rzeczywistości w sprawie [...] w dniu 4 lipca 2012 r.

zostało w toku rozprawy wydane postanowienie, mocą którego wobec J. S. został

orzeczony środek wychowawczy w postaci umieszczenia w Młodzieżowym

Ośrodku Wychowawczym tj. czynu z art. 107 § 1 u.s.p.

Sąd Apelacyjny ustalił, że J. J. jako sędzia Sądu Rejonowego […]

rozpoznawała wniosek o zmianę środka wychowawczego wobec nieletniej J. S. W

sprawie tej o sygnaturze […] wyznaczono pierwsze posiedzenie na dzień 7 maja

2012 r. Protokolantem był K.O. J. J. przygotowała projekt postanowienia o

umieszczeniu nieletniej w Młodzieżowym Ośrodku Wychowawczym. Projekt ten,

zapisany w systemie i w folderze wydziałowym, nie został wykorzystany albowiem

doszło do odroczenia rozprawy w celu przeprowadzenia dodatkowego dowodu z

opinii Rodzinnego Ośrodka Diagnostyczno Konsultacyjnego. Drugi termin

posiedzenia został wyznaczony na dzień 4 lipca 2012 r. na godz. 13.30. Rozprawa

odbyła się z opóźnieniem, bo o godz. 14.10, zaś czas jej zakończenia został

określony na godz. 14.20. Posiedzeniu przewodniczyła ponownie sędzia J. J .

Protokolantką była B. G., a w posiedzeniu uczestniczyła nieletnia J. S. i jej matka I.

B. Przed posiedzeniem B. G., bazując na pliku wytworzonym przez K. O.

sporządziła pod dyktando sędziego projekt postanowienia o umieszczeniu

nieletniej w Młodzieżowym Ośrodku Wychowawczym i projekt ten wydrukowała w

kilku egzemplarzach. Przebieg rozprawy nie był rejestrowany. W toku posiedzenia

nieletnia prosiła o danie jej szansy. Wstawiała się za nią matka. Po zamknięciu

rozprawy strony opuściły salę, ale nie doszło do niezwłocznego ogłoszenia

postanowienia, gdyż rozpoznano dwie kolejne sprawy, a trakcie przerwy zostało

sporządzone drugie postanowienie albowiem Sąd w związku z postawą nieletniej

zdecydował o skierowaniu jej do Ośrodka Kuratorskiego. Przy sporządzaniu tego

dokumentu, również pod dyktando sędziego, protokolantka bazowała na uprzednio

3

przygotowanym projekcie orzeczenia. Postanowienie to, o skierowaniu nieletniej do

Ośrodka Kuratorskiego, zostało podpisane przez sędziego przewodniczącego a

następnie około godz. 15-tej zostało ogłoszone. Oryginał postanowienia

podpisanego przez sędziego został dołączony do akt, które po sesji przejęła

protokolantka. Innych podpisanych postanowień nie było w aktach. Sędzia nie

pracowała na komputerze protokolantki, która po zakończeniu posiedzenia

osobiście wyłączyła komputer i ostatnia wyszła z Sali rozpraw. Oryginał

postanowienia podpisanego przez sędziego znajduje się w aktach sprawy a na jego

odwrotnej stronie zostało wydane dnia 11 lipca 2012 r. zarządzenie o doręczeniu

jego odpisu Prokuraturze Rejonowej. Ogłoszone postanowienie nie zostało

zapisane w systemie Sawa Currenda. W tym systemie widnieje jedynie

postanowienie o treści pierwotnego projektu tj. o umieszczeniu J. S. w

Młodzieżowym Ośrodku Wychowawczym. Zgodnie z zarządzeniem Zastępcy

Przewodniczącego Wydziału z dnia 24 września 2012 r. odpis prawomocnego

postanowienia o skierowaniu do Ośrodka Kuratorskiego został przesłany do

Kierownika Zespołu celem wskazania miejsca w placówce kuratorskiej.

Nowe okoliczności pojawiły się w lutym 2013 r. bowiem M. N. – Kurator Ośrodka

Kuratorskiego dowiedziała się od kurator J. B., że J. S. miała zostać umieszczona

w Młodzieżowym Ośrodku Wychowawczym. Kurator J. B. informację taką miała

uzyskać od nieletniej a potem z postanowienia wydrukowanego z systemu

Currenda oraz odpisu postanowienia, który bez sprawdzenia zgodności z

oryginałem wydała kuratorowi A. R. – sekretarz sądowy. Na polecenie

Przewodniczącego Wydziału oświadczenie w przedmiocie zaistniałej sytuacji

złożyła zarówno sędzia J. J. jak i protokolantka B. G.

Sąd Dyscyplinarny oceniając zebrane w sprawie dowody dał wiarę wyjaśnieniom

sędziego uznając je za logiczne, racjonalne, przekonujące, których nie podważyły

pozostałe dowody zgromadzone dowody. Podkreślił, że w sprawie brak jest

jakichkolwiek dowodów bezpośrednich, wskazujących na usunięcie przez sędziego

dokumentu i zastąpienie go innym, podrobionym, o innej treści, a o zajściu takiego

zdarzenia nie może przesądzać fakt, iż z zapisu w systemie informatycznym

wynika, że treść wydanego orzeczenia jest odmienna od oryginału postanowienia

znajdującego się w aktach sprawy. Kompleksowa analiza zebranych w sprawie

4

dowodów nie pozwala na przypisanie sędziemu popełnienia czynu opisanego we

wniosku rzecznika odpowiedzialności dyscyplinarnej sędziów. Nie zasługują na

wiarę zeznania świadka B. G. w tym zakresie w jakim utrzymuje, że zostało

ogłoszone orzeczenie o treści odpowiadającej zapisowi w systemie Curenda.

Według Sądu Dyscyplinarnego świadek ten wiedzę na ten temat opiera nie na

bezpośrednich spostrzeżeniach lecz na podstawie wnioskowania wyprowadzonego,

post factum, z analizy akt sprawy i systemu informatycznego. Dlatego dowód ten

nie może nie może mieć decydującego znaczenia dla ustalenia tej kwestii. Ponadto

Sąd Dyscyplinarny zwrócił uwagę na wskazany przez tego świadka sposób zmiany

wcześniejszego projektu orzeczenia i twierdzenie, że to drugie orzeczenie

zawierało rozstrzygnięcie o skierowaniu nieletniej do Młodzieżowego Ośrodka

Wychowawczego. Taka kolejność zdarzeń byłaby w ocenie Sądu całkowicie

nieracjonalna. Sąd Dyscyplinarny podkreślił, że wersje obwinionej wspierają

zeznania świadków J. S. i I. B. Z kolei niewiele wniosły do sprawy zeznania

kuratorów. Wprawdzie J.B. utrzymywała, że sama nieletnia poinformowała ją, że

„dostała środek wychowawczy”, to jednak Sąd uwzględnił, iż rozmowa obu kobiet

trwała krótko, na ulicy, nieletnia udzieliła odpowiedzi nawet nie zatrzymując się, co

pozwala na wnioskowanie, że albo nie chciała wchodzić w dłuższą rozmowę z

kurator i ujawniać treści orzeczenia, które nie odpowiadało złożonemu przez nią

wnioskowi, albo po prostu błędnie nazwała ośrodek, który został wobec niej

orzeczony.

Zdaniem Sądu Dyscyplinarnego zebrane w sprawie dowody nie obalają

domniemania, że postanowienie znajdujące się w aktach sprawy […] jest tym,

które zostało ogłoszone a przedstawiona przez obwinioną wersja wydarzeń jawi się

jako miarodajna. Nie zostały też wykazane jakiekolwiek racjonalne motywy, które

uzasadniałyby postąpienie sędziego w sposób opisany we wniosku o rozpoznanie

sprawy dyscyplinarnej ( usunięcia orzeczenia i po przerobieniu zastąpieniu go

innym).

Zarzut, że obwiniona dopuściła się naruszenia godności urzędu powinien być

wynikiem ustalenia w sposób nie budzący wątpliwości ściśle określonego

zachowania sędziego. W realiach rozpoznanej sprawy przeprowadzone

postępowanie dowodowe nie wykazało by w zachowaniu sędziego można było

5

dopatrzyć się przewinienia służbowego, zarzucanego we wniosku o rozpoznanie

sprawy dyscyplinarnej.

Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego dla Okręgu Sądu Okręgowego w […]

wniósł odwołanie od wyroku Sądu Apelacyjnego– Sądu Dyscyplinarnego. Zarzucił

w nim naruszenie prawa procesowego tj art. 391 § 1 k.p.k. polegające na

zaniechaniu odczytania zeznań świadka J. B. z czynności dyscyplinarnych, z dnia

12 czerwca 2014 r., w których świadek przedstawiła więcej okoliczności sprawy,

aniżeli w zeznaniu złożonym na rozprawie, skutkiem czego było pozbawienie się

Sądu Dyscyplinarnego możliwości skorzystania z tej relacji, co zarazem

doprowadziło ten Sąd do niezasadnego stwierdzenia, że zeznania J. B. niewiele

wniosły do sprawy. Ponadto w odwołaniu zarzucono Sądowi błąd w ustaleniach

faktycznych przyjętych za podstawę wyroku, mający wpływ na jego treść,

polegający na uznaniu, że w niniejszej sprawie zgromadzone dowody nie pozwalają

na przypisanie sędziemu J. J. zarzucanego jej zachowania, podczas gdy

prawidłowa analiza tych dowodów, z uwzględnieniem regulacji zawartych w art. 4 i

7 k.p.k. powinna prowadzić do wniosku przeciwnego tj. do wydania wyroku

stwierdzającego winę.

Powołując się na te zarzuty Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego wniósł o

uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy obwinionej do ponownego

rozpoznania.

Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny zważył, co następuje.

Przytoczony w odwołaniu art. 391 § 1 k.p.k. wskazuje ustawowe odstępstwa od

zasady bezpośredniości w postępowaniu dowodowym. Wobec tego niezbędne jest

skonfrontowanie jego treści z zarzucanym w odwołaniu zaniechaniem odczytania

zeznań świadka J. B. Zgodnie z art. 391 1 k.p.k. w brzmieniu obowiązującym w

toku przedmiotowego postępowania karnego ( art. 1 pkt 129, 36 pkt 2 ustawy z dnia

27 września 2013 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego oraz

niektórych innych ustaw Dz. U. z 2013 r., poz. 1247 ze zm.) wolno odczytywać w

odpowiednim zakresie protokoły zeznań złożonych poprzednio przez świadka w

postępowaniu przygotowawczym albo przed lub przed sądem w tej lub innej

sprawie albo w innym postępowaniu przewidzianym przez ustawę jeżeli świadek

ten bezpodstawnie odmawia zeznań, zeznaje wyraźnie odmiennie niż poprzednio

6

albo oświadczy, że pewnych okoliczności nie pamięta, albo przebywa za granicą

lub nie można mu było doręczyć wezwania, albo nie stawił się z powodu nie

dających niedających się usunąć przeszkód lub prezes sądu zaniechał wezwania

świadka na podstawie art. 333 § 2, a także wtedy, gdy świadek zmarł. Jest

oczywiste, iż żadna z wymienionych okoliczności nie wystąpiła w postępowaniu

przed Sądem Apelacyjnym – Sądem Dyscyplinarnym, a zatem już tylko z tej

przyczyny nie można zgodzić się z wnoszącym odwołanie, że doszło do naruszenia

tej normy procesowej. Można też dodać, że w o ile strona dostrzegała potrzebę

sięgania do twierdzeń świadka spisanych na etapie czynności dyscyplinarnych,

mogła z jednej strony wykazywać istnienie przesłanek do odczytania tych zeznań

albo też mogła wyjaśnić okoliczności mające świadczyć o sprawstwie przez

zadanie odpowiednich pytań w trakcie przesłuchania świadka. Jednocześnie należy

podkreślić, że Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny nie widział potrzeby odczytania

zeznań świadka i swoje stanowisko logicznie uzasadnił. Uwzględnił przy tym i

ocenił znaczenie opisanego przez świadka J. B. przypadkowego spotkania na ulicy

z J. S., a ocena Sądu w tym zakresie jest logiczna.

Nie zasługuje na uwzględnienie zarzut dotyczący ustaleń faktycznych.

Trzeba przede wszystkim uwzględnić, że nie ma żadnego bezpośredniego dowodu

na to, że obwiniona usunęła z akt sprawy […] postanowienie o umieszczeniu

nieletniej J. S. w Młodzieżowym Ośrodku Wychowawczym, a następnie podrobiła

dokument w tej samej sprawie w ten sposób, że w dyspozytywnej części

postanowienia zastosowany został wobec nieletniej inny środek wychowawczy w

postaci skierowania do Ośrodka Kuratorskiego. Ta teza oskarżenia została

zbudowana na podstawie dowodów pośrednich. Wobec tego trzeba zważyć, że w

procesie poszlakowym ustalenie faktu głównego jest możliwe wtedy, gdy całokształt

materiału dowodowego pozwala na stwierdzenie, że inna interpretacja przyjętych

faktów ubocznych, poszlak nie jest możliwa. Poszlaki należy uznać za

niewystarczające do ustalenia faktu głównego, gdy nie wyłączają one wszelkich

rozsądnych wątpliwości w tym względzie, czyli inaczej, gdy możliwa jest także inna,

od zarzucanej oskarżonemu, wersja wydarzeń.

W przedmiotowej sprawie pośrednie dowody winy nie zostały uznane za

wiarygodne. Dotyczy to zwłaszcza części zeznań świadka B. G. Wbrew zarzutom

7

opartym na treści art. 7 k.p.k. nie zostało wykazane, że przy ocenie tego jak i

innych dowodów doszło do błędów natury faktycznej lub logicznej albo że ocena ta

jest sprzeczna z doświadczeniem życiowym lub wskazaniami wiedzy. W ramach

swobodnej oceny dowodów mieści się możliwość przyznania wiarygodności jedynie

pewnym fragmentom wyjaśnień danej osoby, a zdyskwalifikowanie danego dowodu

w pozostałej części. Sąd Apelacyjny Sąd Dyscyplinarny nie dając częściowo wiary

zeznaniom B. G. słusznie uwzględnił z jednej strony, iż opierają się one przede

wszystkim na zapisie w systemie informatycznym Sawa Curenda z drugiej, iż są

one sprzeczne z innymi dowodami. Według B. G. zostało ogłoszone orzeczenie o

treści odpowiadającej zapisowi w systemie informatycznym. Jednocześnie według

niej, orzeczenie to zostało napisane na bazie pierwszego, którego projekt

znajdował się już systemie informatycznym. Jak stwierdziła B. G. „ otworzyłam plik

i zmieniałam treść tego rozstrzygnięcia”. Tymczasem według jednoznacznych

zeznań świadka K. O., zgodnych z danymi z systemu informatycznego,

przygotowany projekt orzeczenia przewidywał zastosowanie środka

wychowawczego w postaci Ośrodka Kuratorskiego, a nie Młodzieżowego Ośrodka

Wychowawczego

Nie mają decydującego znaczenia uwidocznione w protokołach godziny

rozpoczęcia i zakończenia rozpraw, które nie uwzględniają godziny ogłoszenia

orzeczenia wydanego tego samego dnia po zamknięciu rozprawy ( art. 316 k.p.c.

w związku z art. 13 § 2 k.p.c. w związku z art. 18 § 1 ustawy z dnia 26

października 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich ( jedn. tekst Dz. U. z

2014 r., poz. 382 ze zm.).

Sąd Apelacyjny Sąd Dyscyplinarny pozytywnie oceniając wersje obwinionej,

słusznie uwzględnił brak racjonalnych motywów, które uzasadniałyby zachowanie

sędziego w sposób opisany we wniosku o rozpoznanie sprawy dyscyplinarnej, jeśli

zważy się, że zarówno we wcześniej przygotowanym projekcie jak i w ogłoszonym

orzeczeniu zostały zastosowane środki wychowawcze przewidziane w ustawie.

Podzielając w całości wywody Sądu Apelacyjnego Sądu Dyscyplinarnego a

wbrew odmiennym wywodom odwołania, należy przyjąć za tym Sądem, że dowody

pośrednie - ocenione we wzajemnym powiązaniu – nie wskazują na sprawstwo

8

obwinionej w zarzucanej postaci a zarazem nie wykluczają odmiennej wersji

wydarzeń, którą podawała obwiniona.

Z tych względów Sąd Najwyższy Sąd Dyscyplinarny orzekł jak wyżej.

kc