V CSK 56/15

Sygn. akt V CSK 56/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 23 października 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Zbigniew Kwaśniewski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Anna Kozłowska

SSN Hubert Wrzeszcz

w sprawie z powództwa K. H.

przeciwko Towarzystwu Ubezpieczeń Spółce Akcyjnej w W.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 23 października 2015 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 24 lipca 2014 r.,

oddala skargę kasacyjną.

2

UZASADNIENIE

Pozwana zarzuciła w apelacji, że Sąd I instancji uwzględnił roszczenie

powoda w wysokości przewyższającej zakres zaskarżenia wskazany we wniesionej

uprzednio przez powoda skardze kasacyjnej, a więc że orzekł w zakresie, w którym

roszczenie zostało już prawomocnie oddalone orzeczeniami poprzedzającymi

wniesienie skargi kasacyjnej.

Sąd Apelacyjny oddalił apelację strony pozwanej wyrokiem z dnia 24 lipca

2014 r., uznając, że ograniczenie wartości przedmiotu zaskarżenia w skardze

kasacyjnej do kwoty odszkodowania 108.000 zł ponad prawomocnie zasądzoną

kwotę 283.797,58 zł nie stanowiło częściowego cofnięcia pozwu ze zrzeczeniem

się roszczenia.

Wobec powyższego Sąd odwoławczy uznał, że orzeczenia Sądu

Najwyższego i Sądu Apelacyjnego, uchylające wyrok Sądu Okręgowego w części

oddalającej powództwo, uprawniały ponownie rozpoznający sprawę Sąd I instancji

do orzekania w granicach różnicy między żądaniem pozwu (596.085 zł) a kwotą

prawomocnie zasądzoną (283.797,58 zł), gdy w granicach tej różnicy mieści się

zasądzona kwota 259.668,52 zł.

W tej sytuacji Sąd odwoławczy ocenił jako niezasadny zarzut obrazy art. 321

k.p.c., uznając, że podobnie rzecz ma się z zarzutem nieważności postępowania

z art. 379 pkt 3 k.p.c., gdy w stanie faktycznym sprawy nie mieści się hipoteza

przedmiotowej regulacji.

Strona pozwana zaskarżyła ten wyrok w całości zarzucając naruszenie

przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Zarzut naruszenia art. 378 § 1 k.p.c. w zw. z art. 379 pkt 3 k.p.c. i art. 386

§ 2 i 3 k.p.c. uzasadniono pominięciem przez Sąd odwoławczy nieważności

postępowania przed Sądem I instancji polegającej na uwzględnieniu roszczenia

powoda w zakresie, w którym sprawa została już prawomocnie osądzona przez

oddalenie w tym zakresie powództwa.

3

Naruszenie art. 39813

§ 1 k.p.c. w zw. z art. 39815

§ 1 k.p.c. uzasadniła

strona skarżąca błędnym uznaniem, że Sąd Najwyższy może rozpoznać skargę

kasacyjną ponad zakres zaskarżenia i w przypadku ograniczenia przez powoda

zakresu zaskarżenia uchylić wyrok Sądu drugiej instancji w niezaskarżonej części.

Z kolei zarzut naruszenia art. 363 § 3 k.p.c. i art. 366 k.p.c. uzasadniono

błędnym uznaniem, że wyrok Sądu w niezaskarżonej części nie uprawomacnia się

oraz nie korzysta w tym zakresie w powagi rzeczy osądzonej.

Pozwana wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku oraz wyroku

Sądu I instancji w części pkt 1 ponad kwotę 108.000 zł i umorzenie postępowania

w zaskarżonej części na podstawie art. 39819

k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Z mocy art. 39813

§ 1 k.p.c. Sąd Najwyższy rozpoznaje skargę kasacyjną

w granicach zaskarżenia oraz w granicach podstaw, biorąc z urzędu pod rozwagę

nieważność postępowania apelacyjnego.

Skarga kasacyjna strony pozwanej oparta została na trzech zarzutach

mieszczących się w ramach drugiej podstawy kasacyjnej, co oznacza, że dla jej

uwzględnienia niezbędnym byłoby przesądzenie zarówno o naruszeniu

wskazanych w skardze przepisów postępowania, jak i uznaniu przez Sąd

Najwyższy, że którekolwiek z zarzucanych w skardze kasacyjnej uchybień

procesowych mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Zarzut naruszenia art. 378 § 1 k.p.c. uzasadniony pominięciem przez Sąd

odwoławczy nieważności postępowania przed Sądem pierwszej instancji,

spowodowanej wydaniem orzeczenia w zakresie prawomocnie już osądzonym, nie

może być uznany za trafny. Przepis art. 378 § 1 k.p.c. zostaje naruszony wówczas,

gdy Sąd odwoławczy nie weźmie z urzędu pod uwagę nieważności postępowania

pierwszoinstancyjnego, a nie wówczas, gdy Sąd ten weźmie tę przesłankę pod

uwagę i dokona jej oceny, ale uczyni to w sposób merytorycznie nieaprobowany

przez stronę skarżącą. Ta ostatnia sytuacja nastąpiła właśnie w niniejszej sprawie.

Sąd Apelacyjny najpierw uznał za niezasadny zarzut obrazy art. 321 k.p.c.,

4

a następnie stwierdził, że podobnie rzecz się ma z zarzutem nieważności

postępowania z art. 379 pkt 3 k.p.c., gdyż w stanie faktycznym sprawy nie mieści

się hipoteza przedmiotowej regulacji (s. 9 uzasadnienia zaskarżonego wyroku).

Sąd drugiej instancji wziął więc z urzędu pod uwagę nieważność

postępowania przed Sądem I instancji, co przesądza o bezzasadności zarzutu

naruszenia art. 378 § 1 k.p.c. Okoliczność, że swoją ocenę w tym zakresie Sąd

Apelacyjny uzasadnił nader zwięźle mogłaby ewentualnie stanowić podstawę do

sformułowania zarzutu naruszenia art. 328 § 2 k.p.c., ale strona skarżąca nie

podniosła tego zarzutu w skardze kasacyjnej, a kognicja Sądu Najwyższego

w postępowaniu kasacyjnym ograniczona jest do ram zakreślonych w art. 39813

§ 1

k.p.c.

Nie okazał się również trafny zarzut naruszenia przez Sąd Apelacyjny art.

39813

§ 1 k.p.c. przez błędne uznanie, że Sąd Najwyższy może rozpoznać skargę

kasacyjną ponad zakres zaskarżenia i uchylić wyrok Sądu drugiej instancji

w niezaskarżonej części.

Po pierwsze, art. 39813

§ 1 k.p.c. jest źródłem obowiązków procesowych

Sądu Najwyższego i ten ostatni mógłby ewentualnie dopuścić się jego naruszenia.

Po wtóre, sformułowany w skardze kasacyjnej pod adresem Sądu Apelacyjnego

zarzut dokonania w istocie błędnej wykładni tego przepisu nie może być uznany za

trafny, ponieważ w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku brak jest przypisywanego

Sądowi odwoławczemu uznania, że Sąd Najwyższy może rozpoznać skargę

kasacyjną ponad zakres zaskarżenia i uchylić wyrok Sądu drugiej instancji

w niezaskarżonej części. Takiej wykładni art. 39813

§ 1 k.p.c. Sąd Apelacyjny nie

dokonał w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku i to także przy dokonywaniu oceny

zarzutu wyrokowania przez Sąd I instancji w zakresie wykraczającym poza granice

żądania (s. 8-9 uzasadnienia).

Również zarzuty naruszenia art. 363 § 3 k.p.c. i art. 366 k.p.c. nie

zasługiwały na uwzględnienie, ponieważ Sąd Apelacyjny nie dokonał

w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku przypisywanej mu interpretacji, że wyrok

Sądu w niezaskarżonej części nie uprawomacnia się i nie korzysta w tym zakresie

5

z powagi rzeczy osądzonej. Jeśli jednak w ocenie strony skarżącej takie są skutki

prawne zaskarżonego wyroku, to zwięzła w tym zakresie ocena prawna zawarta

w jego uzasadnieniu, co do braku w stanie faktycznym sprawy elementów hipotezy

normy art. 379 pkt 3 k.p.c., wymagała zakwestionowania w skardze kasacyjnej

adekwatnym zarzutem procesowym odnośnie do braku spełnienia ustawowych

wymogów uzasadnienia orzeczenia. Takiego zarzutu strona skarżąca jednak nie

sformułowała, a Sąd Najwyższy rozpoznaje skargę kasacyjną w granicach

określonych w art. 39813

§ 1 k.p.c.

W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na podstawie

art. 39814

k.p.c.

eb