I PK 306/14

Sygn. akt I PK 306/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 21 października 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Zbigniew Hajn (przewodniczący)

SSN Zbigniew Myszka

SSN Zbigniew Korzeniowski (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa A. W.

przeciwko Wojewódzkiemu Parkowi Kultury i Wypoczynku […] o wynagrodzenie za

czas pozostawania bez pracy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 21 października 2015 r.,

skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w K.

z dnia 22 maja 2014 r.,

I. oddala skargę kasacyjną,

II. zasądza od powoda na rzecz strony pozwanej 1.350 (jeden

tysiąc i trzysta pięćdziesiąt) zł tytułem zwrotu kosztów

zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym.

UZASADNIENIE

2

Sąd Okręgowy wyrokiem z 22 maja 2014 r. oddalił apelację skarżącego

powoda A. W. od wyroku Sądu Rejonowego z 19 grudnia 2013 r., którym oddalono

powództwo o dalsze wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy wywodzone z

art. 57 § 2 k.p. Zgodnie z tym przepisem: „Jeżeli umowę o pracę rozwiązano z

pracownikiem, o którym mowa w art. 39, albo z pracownicą w okresie ciąży lub

urlopu macierzyńskiego, wynagrodzenie przysługuje za cały czas pozostawania

bez pracy; dotyczy to także przypadku, gdy rozwiązano umowę o pracę z

pracownikiem-ojcem wychowującym dziecko w okresie korzystania z urlopu

macierzyńskiego albo gdy rozwiązanie umowy o pracę podlega ograniczeniu z

mocy przepisu szczególnego”. Powodowi przysługiwała ochrona zatrudnienia na

podstawie art. 15 ustawy z 30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji i prywatyzacji

(Dz.U. z 2015 r., poz. 747). Zgodnie z tym przepisem pracownikowi spółki,

będącemu członkiem jej rady nadzorczej, spółka nie może, w okresie trwania

kadencji ani w okresie roku po zakończeniu kadencji, wypowiedzieć stosunku

pracy. W tym czasie spółka nie może również zmienić na niekorzyść pracownika

warunków pracy lub płacy. Umowę o pracę powoda rozwiązano w trybie art. 52 k.p.

oświadczeniem woli z 17 września 2009 r. Powód wyrokiem Sądu został

przywrócony do pracy i podjął pracę 9 stycznia 2013 r. Powód żądał wynagrodzenia

za cały czas pozostawania bez pracy do 9 stycznia 2013 r. W tej sprawie Sądy

przyjęły, iż zwrot z art. 57 § 2 k.p. o ograniczeniu rozwiązania umowy o pracę z

mocy przepisu szczególnego dotyczy sytuacji, gdy stosunek pracy podlega

ochronie przed wypowiedzeniem i przed rozwiązaniem bez wypowiedzenia.

Ochrona z ustawy o komercjalizacji i prywatyzacji chroni jedynie przed

wypowiedzeniem (wyrok Sądu Najwyższego z 29 marca 2001 r., I PKN 327/00,

OSNP 2003 nr 1, poz. 10).

W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie art. 57 § 2 k.p. przez błędną

wykładnię i przyjęcie, iż pod pojęciem rozwiązania umowy o pracę, które podlega

ograniczeniu z mocy przepisu szczególnego, należy rozumieć wyłącznie przypadki,

gdy przepis szczególny ogranicza możliwość rozwiązania umowy o pracę bez

wypowiedzenia, podczas gdy prawidłowa wykładnia pozwala na przyjęcie, iż swoją

hipotezą regulacja ta obejmuje także pracowników, których przepisy szczególne

3

chronią przed rozwiązaniem umowy o pracę za wypowiedzeniem. We wniosku o

przyjęcie skargi do rozpoznania wskazano na istotne zagadnienie prawne – Czy

pod pojęciem rozwiązania umowy o pracę, które podlega ograniczeniu z mocy

przepisu szczególnego, o którym mowa w art. 57 § 2 k.p. należy rozumieć

wyłącznie przypadki, gdy przepis szczególny ogranicza możliwość rozwiązania

umowy o pracę bez wypowiedzenia, czy także sytuacje, gdy przepis szczególny

ogranicza możliwość rozwiązania umowy o pracę za wypowiedzeniem. Zdaniem

powoda art. 57 § 2 k.p. ma również zastosowanie, gdy przepisy szczególne chronią

pracownika jedynie przed wypowiedzeniem umowy o pracę. Rozwiązanie umowy o

pracę obejmuje kilka różnych przypadków ustania zatrudnienia (art. 30 § 1 k.p.), w

tym rozwiązanie umowy o pracę na skutek złożenia oświadczenia o rozwiązaniu

umowy o pracę bez wypowiedzenia. Podobne wnioski wynikają z analizy innych

przepisów Kodeksu pracy. Zwrot o rozwiązaniu umowy o pracy odnosi się do

różnych postaci rozwiązania umowy o pracę. Na gruncie zwykłego wypowiedzenia

analogiczną funkcję co art. 57 § 2 k.p. pełni art. 47 zdanie drugie k.p. Oba przepisy

mają identyczną treść, a tym samym zwrotom nie można nadawać różnych

znaczeń. Z czego wynika, że przepisy te katalog pracowników określają w sposób

identyczny. Ponadto, art. 57 § 2 k.p. obejmuje również ochronę z art. 39 k.p., co

potwierdza, że odnosi się także do pracowników objętych szczególną ochroną

przed wypowiedzeniem. W sprawie pierwotnej zakończonej orzeczeniem o

przywróceniu powoda do pracy potwierdzono, że rozwiązanie umowy nie było

zasadne w trybie art. 52 k.p. Zdaniem skarżącego wykładnia art. 57 § 2 k.p. nie

powinna pozwalać na działania in fraudem legis. Pracodawcy mogą, w przypadku

osób objętych szczególną ochroną wyłącznie przed wypowiedzeniem umowy o

pracę, instrumentalnie stosować tryb rozwiązania umowy o pracę bez

wypowiedzenia, aby uniknąć sankcji z art. 47 zdanie drugie k.p.

Strona pozwana wniosła o oddalenie skargi i zasądzenie kosztów. Wskazała,

że ustawodawca wprowadza rozróżnienie pomiędzy środkami ochrony prawnej

jakie przyznaje pracownikowi, którego stosunek pracy rozwiązał pracodawca bez

wypowiedzenia, od sytuacji pracownika, którego stosunek pracy uległ rozwiązaniu

za wypowiedzeniem. W sprawie ochrona obejmowała tylko wypowiedzenie, a nie

4

rozwiązanie bez wypowiedzenia, dlatego powodowi przysługiwało tylko

3-miesieczne wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzut skargi kasacyjnej nie jest zasadny i dlatego została oddalona.

Dla rozstrzygnięcia sporu decydujące znaczenie ma równowaga

wzajemnych praw i obowiązków obu stron stosunku pracy. Określa ją prawodawca

w przepisach prawa pozytywnego. Chodzi o to, że pracodawca może wypowiedzieć

albo rozwiązać stosunek pracy bez wypowiedzenia. Gdy narusza przepisy o

wypowiadaniu albo rozwiązywaniu umów o pracę, to prawo pracy określa zakres

roszczeń i świadczeń należnych pracownikowi (art. 45 i 56 k.p.). Nie ma tu jednak

dowolności roszczeń takiej jak na gruncie prawa cywilnego, a wynikającej z

naruszenia postanowień umów. Prawo pracy stanowi tu regulację odrębną i w

dużym stopniu samodzielną (art. 300 k.p.). Podstawowe granice odpowiedzialności

pracodawcy za niezgodne z prawem lub nieuzasadnione wypowiedzenie albo

rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia są więc limitowane i ujmowane

ryczałtowo, na przykład w zależności od stażu pracy (np. art. 47, 471

, 57 k.p.).

W niektórych sytuacjach pracownikowi przysługuje ochrona zatrudnienia

przed wypowiedzeniem albo także przed rozwiązaniem bez wypowiedzenia.

Wówczas zakres świadczeń przysługujących pracownikowi jest większy. Jednak

regulacje te mają charakter wyjątkowy, a więc wymagają ścisłej wykładni, gdyż

zachodzi odstępstwo od wskazanej równowagi praw i obowiązków. Zwiększenie

praw jednej strony skutkuje jednocześnie zwiększeniem obciążeń drugiej strony.

Prowadzi to do stwierdzenia, że jeśli pracownikowi przysługuje jedynie ochrona

przed wypowiedzeniem stosunku pracy, a tak jest w przypadku pracownika spółki,

będącego członkiem jej rady nadzorczej (art. 15 ustawy z 30 sierpnia 1996 r. o

komercjalizacji i prywatyzacji), to tylko wówczas, tj. w przypadku wypowiedzenia

stosunku pracy przez pracodawcę, korzysta z większych praw. Tak reguluje to art.

47 zdanie drugie in fine k.p. Jeżeli takiemu pracownikowi nie przysługuje ochrona

zatrudnienia przed rozwiązaniem umowy o pracę bez wypowiedzenia, to nie

przysługują mu świadczenia takie jak w przypadku ochrony przed wypowiedzeniem.

5

Przepis art. 57 § 2 k.p. nie obejmuje zatem pracownika spółki, będącego członkiem

jej rady nadzorczej, z którym rozwiązano umowę o pracę bez wypowiedzenia.

Przepisy art. 47 zdanie drugie k.p. i art. 57 § 2 k.p. choć są tożsame w treści, to

jednak nie odnoszą się do tej samej sytuacji. Pierwszy przepis odnosi się do

wypowiedzenia, a drugi do rozwiązania bez wypowiedzenia. Wynika to z

odrębności oddziałów Kodeksu pracy, w których zostały zamieszczone. Pierwszy

jest w oddziale 4 dotyczącym uprawnień pracownika w razie nieuzasadnionego lub

niezgodnego z prawem wypowiedzenia umowy o pracę przez pracodawcę, a drugi

jest w oddziale 6 dotyczącym uprawnienia pracownika w razie niezgodnego z

prawem rozwiązania przez pracodawcę umowy o pracę bez wypowiedzenia. Skoro

skarżący miał ochronę zatrudnienia tylko przed wypowiedzeniem, to nie korzystał z

art. 57 § 2 k.p. Szerszy zakres świadczeń przewidzianych w art. 57 § 2 k.p. wynika

więc z zakresu ochrony przed wypowiedzeniem i rozwiązaniem stosunku pracy.

Innymi słowy jest adekwatną pochodną szerszej ochrony zatrudnienia. Oznacza to,

że pracownik, który nie ma ochrony przed rozwiązaniem umowy o pracę bez

wypowiedzenia nie korzysta z prawa do wynagrodzenia za cały czas pozostawania

bez pracy przewidzianego w art. 57 § 2 k.p. Przeciwna argumentacja

wprowadzałaby dysonans między zakresem ochrony a zakresem świadczeń.

Wówczas krąg sytuacji objętych regulacją z art. 57 § 2 k.p. nie byłby ograniczony i

obejmowałby wszystkich pracowników, którym przysługuje już tylko ochrona

zatrudnienia przed wypowiedzeniem. Szerszy zakres świadczeń pracowników

objętych ochroną zatrudnienia przed wypowiedzeniem reguluje art. 47 zdanie

drugie k.p., a nie do art. 57 § 2 k.p. Powyższy kierunek wykładni art. 57 § 2 k.p.

znajduje potwierdzenie z wcześniejszym orzecznictwie Sądu Najwyższego. W

uchwale z 28 sierpnia 1986 r., III PZP 55/86, OSNC 1987 nr 8, poz. 115, Sąd

Najwyższy stwierdził, że członkowi rady pracowniczej, z którym rozwiązano umowę

o pracę bez wypowiedzenia, a który został przywrócony do pracy, przysługuje

wynagrodzenie przewidziane z art. 57 § 1 k.p.

Nie oznacza to, że powyższa wykładnia rodzi niebezpieczeństwo

instrumentalnego stosowania art. 52 k.p. przez pracodawcę, aby unikać żądań na

podstawie art. 47 zdanie drugie k.p. Taka argumentacja nie może przeważyć, gdyż

przedmiotowe stosowanie prawa przez pracodawcę nie wyklucza jego

6

odpowiedzialności odszkodowawczej za delikt (por. wyrok Sądu Najwyższego z 4

listopada 2010 r., II PK 112/10, LEX nr 707870), czyli nawet w zakresie pełnej

kompensaty szkody.

Rozwiązanie bez wypowiedzenia jest trybem szczególnym i pracodawca nie

może stosować tego trybu dowolnie. Z drugiej strony, jeżeli zachodzi ciężkie

naruszenie obowiązków, to trudno o bezwzględną ochronę zatrudnienia. Nawet gdy

pracownikowi przysługuje ochrona zatrudnienia również przed rozwiązaniem bez

wypowiedzenia, to w skrajnych sytuacjach występują przypadki orzeczeń sądów,

uwzględniających zarzuty pracodawcy i zasądzających odszkodowanie zamiast

przywrócenia do pracy na podstawie art. 8 k.p. w związku z art. 4771

k.p.c.

Reasumując - pracownikowi, któremu przysługuje ochrona zatrudnienia

przed wypowiedzeniem stosunku pracy na podstawie art. 15 ustawy z 30 sierpnia

1996 r. o komercjalizacji i prywatyzacji, w przypadku rozwiązania umowy o pracę

bez wypowiedzenia i podjęcia przez niego pracy w wyniku przywrócenia do pracy,

przysługuje wynagrodzenie przewidziane w art. 57 § 1 k.p.

Z tych motywów orzeczono jak w sentencji (art. 39814

k.p.c.).

kc