III CZP 59/15

Sygn. akt III CZP 59/15

UCHWAŁA

Dnia 21 października 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Antoni Górski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Agnieszka Piotrowska

SSN Krzysztof Strzelczyk

Protokolant Bożena Kowalska

w sprawie z powództwa K. T.

przeciwko B. sp. z o.o. w G. oraz U. Z. P.

i K. P. sp.j. w S.

o zapłatę,

po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym

w dniu 21 października 2015 r.

zagadnienia prawnego

przedstawionego przez Sąd Apelacyjny

postanowieniem z dnia 24 kwietnia 2015 r.,

"Czy w stanie prawnym obowiązującym po wejściu w życie

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 kwietnia 2013 r.

w sprawie określenia stawek wynagrodzenia biegłych, taryf

zryczałtowanych oraz sposobu dokumentowania wydatków

niezbędnych dla wydania opinii w postępowaniu cywilnym (Dz.U.

z 30 kwietnia 2013 r., poz. 518), wynagrodzenie instytutu naukowego

lub naukowo - badawczego za sporządzoną opinię winno być

określane w oparciu o stawki wskazane w tym rozporządzeniu,

z uwzględnieniem zasad określonych w art. 89 i następne ustawy

z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych

(Dz.U. Nr 167, poz. 1398 z późn. zm.) czy też w oparciu o stawki

i zasady określania wynagrodzenia, stosowane w instytucie

sporządzającym opinię?"

2

podjął uchwałę:

Podstawą wynagrodzenia przyznanego za opinię sporządzoną

na zlecenie sądu przez instytut naukowy są stawki stosowane

w tym instytucie. Sąd ustala ostateczną wysokość

wynagrodzenia stosując odpowiednio art. 89 ust. 2 ustawy z dnia

28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych

(t. jedn.: Dz.U. z 2014 r., poz. 1025 ze zm.).

3

UZASADNIENIE

Rozpoznając zażalenie na postanowienie o przyznaniu wynagrodzenia za

sporządzenie opinii przez Instytut Techniki Budowlanej w W., Sąd Apelacyjny

powziął wątpliwość prawną, czy wynagrodzenie należne instytutowi naukowemu lub

naukowo - badawczemu powinno być ustalane w oparciu o stawki przewidziane w

rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 kwietnia 2013 r. w sprawie

określenia stawek wynagrodzenia biegłych, taryf zryczałtowanych oraz sposobu

dokumentowania wydatków niezbędnych dla wydania opinii w postępowaniu

cywilnym (Dz. U. z 2013 r., poz. 1398), dalej: „rozporządzenie z 2013 r.”, czy w

oparciu o stawki i zasady określania wynagrodzenia stosowane w instytucie

sporządzającym opinię i przedstawił ją do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Z uzasadnienia pytania prawego wynika, że wątpliwości Sądu Apelacyjnego

powstały na tle odmiennych uregulowań zawartych w rozporządzeniach

wykonawczych dotyczących kwestii ustalania wynagrodzeń biegłych za opinie

sporządzone w postępowaniu cywilnym. W § 7 poprzednio obowiązującego

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 18 grudnia 1975 r.

w sprawie kosztów przeprowadzenia dowodu z opinii biegłych w postepowaniu

sądowym (Dz. U. nr 45, poz. 245, ze zm.) przewidziane było specjalne,

taryfowe wynagrodzenie za wdanie opinii przez jednostkę organizacyjną

akademii medycznej, instytutu naukowo - badawczego lub zakładu

służby zdrowia. Jednocześnie w § 8 tego rozporządzenia wyraźnie postanowiono,

że wynagrodzenie za sporządzenie opinii przez inne jednostki organizacyjne

określa się zgodnie ze stawkami w nich stosowanymi. Tymczasem w § 7 pkt 2

obecnie obowiązującego rozporządzenia z dnia 24 kwietnia 2013 r.

przewidziano jedynie możliwość posługiwania się stawkami taryfy zryczałtowanej

ustalonymi w załączniku nr 2 za opracowanie opinii przez instytut naukowy

z dziedziny medycyny, nic nie wspominając o zasadach przyznawania

wynagrodzeń za sporządzone opinie przez instytuty naukowe innych specjalności.

Zrodziło to wątpliwość, czy instytutom tym należy się wynagrodzenie według

stawek przewidzianych dla biegłych, czy według zasad opracowanych i przyjętych

4

przez odpowiednie organy tych instytutów. Dodać trzeba, że wątpliwość

tę mogą pogłębiać uregulowania ustawowe dotyczące kwestii wynagrodzenia

za sporządzenie opinii. W oddziale 4 kodeksu postępowania cywilnego,

zatytułowanym „opinia biegłych”, ustawodawca zamieścił odrębne przepisy

dotyczące dopuszczenia dowodu z opinii takich instytutów (art. 290) oraz

wynagrodzenia za jej sporządzenie i za stawiennictwo ich przedstawicieli (art. 291).

Natomiast w ustawie z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach

cywilnych (tekst jedn. Dz. U. 2014, poz. 1025) - ustanawiając zasady przyznawania

wynagrodzeń za sporządzenie opinii - zrezygnował z tej dwoistości regulacji,

posługując się wyłącznie określeniem „biegły”. Jednocześnie w art. 89 ust. 5 tej

ustawy przewidział delegację dla Ministra Sprawiedliwości do określenia w drodze

rozporządzenia stawek wynagrodzenia za wykonaną prace oraz taryfy

zryczałtowane tylko dla biegłych, nie wspominając o wynagrodzeniu instytutów.

Dlatego w rozporządzeniu z dnia 24 kwietnia 2013 r. kwestia wynagrodzeń

należnych instytutom za opracowanie opinii nie została uregulowana, i nie mogła

być uwzględniona, gdyż stanowiłoby to przekroczenie granic delegacji ustawowej.

Oznacza to, że - wobec braku obowiązujących urzędowo stawek takiego

wynagrodzenia - podstawą wyjściową do jego przyznania powinny być stawki

stosowane w danym instytucie. Za takim rozwiązaniem przemawiają nie tylko

względy formalnoprawne, ale także merytoryczne. W doktrynie podkreśla się trafnie,

że opinia instytutu ma szczególną wagę dowodową ze względu na autorytet i rangę

naukową. Dowód ten powinien być dopuszczany wtedy, kiedy istnieje

potrzeba wyjaśnienia kwestii szczególnie skomplikowanych, wymagających

specjalistycznej, bardzo zaawansowanej wiedzy i jej najnowocześniejszego

dorobku, albo przecięcia istotnych rozbieżności występujących w złożonych

w sprawie opiniach biegłych. Nierzadko niezbędne jest w tym celu użycie drogich

urządzeń, materiałów i odczynników. Wszystko to usprawiedliwia indywidualizację

należnego instytutowi wynagrodzenia, bez narzucania ograniczeń stawkami

urzędowymi. Konieczna elastyczność w tym względzie realizowana jest zresztą

przez niektóre instytuty, które posługują się formułą stwierdzającą, że wysokość

wynagrodzenia pozostaje do ustalenia w konkretnej sprawie, w zależności od

jej specyfiki i stopnia skomplikowania problemu zleconego im do wyjaśnienia.

5

Stwarza to sądowi możliwość podjęcie negocjacji wysokości przewidywanego

wynagrodzenia i podjęcie racjonalnej decyzji co do skorzystania z opinii

konkretnego instytutu. Warto przy tym dodać, że część instytutów przejęło

do stosowania stawki godzinowe ustalone w rozporządzeniu z dnia 24 kwietnia

2013 r. Należy jednak podkreślić, że, uwzględniając ustalone w instytucie zasady

dotyczące wynagrodzenia za wykonanie opinii, sąd nie może ograniczyć

się do mechanicznej akceptacji złożonego w tym przedmiocie kosztorysu

czy rachunku. Przyznając konkretną kwotę należnego instytutowi wynagrodzenia,

powinien bowiem dokonywać kontroli tych dokumentów pod kątem ich zgodności

z wymaganiami przewidzianymi w art. 89 ust. 2 u.k.s.c., tj. uwzględniać kwalifikacje

osób oraz czas i nakład pracy potrzebne do wydania opinii. Jak bowiem

wyjaśniono w judykaturze, opinia instytutu naukowego nie jest odrębnym środkiem

dowodowym, lecz odmianą dowodu z opinii biegłego, co uzasadnia pogląd,

że mają do niej odpowiednie zastosowanie przepisy dotyczące biegłych

(por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 listopada 2000 r., I CKN 962/98,

czy wyrok z dnia 28 sierpnia 2008 r., III CSK 98/08 - niepubl.). Stanowisko to

jest aprobowane w literaturze przedmiotu.

Z podanych przyczyn orzeczono, jak w uchwale.

(eb)