III CZP 66/15

Sygn. akt III CZP 66/15

UCHWAŁA

Dnia 21 października 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Antoni Górski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Agnieszka Piotrowska

SSN Krzysztof Strzelczyk

Protokolant Bożena Kowalska

w sprawie z powództwa Spółdzielni Mieszkaniowej "N." w J.

przeciwko Komornikowi Sądowemu przy Sądzie Rejonowym w J. o zapłatę,

po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym

w dniu 21 października 2015 r.

zagadnienia prawnego

przedstawionego przez Sąd Okręgowy w G.

postanowieniem z dnia 17 czerwca 2015 r.,

"Czy dopuszczalna jest droga sądowa w sprawie z powództwa

spółdzielni mieszkaniowej przeciwko komornikowi o zasądzenie opłaty

za udzielenie informacji temu komornikowi w oparciu o art. 2 ust. 5 i 9

ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji

(Dz.U. z 2011, Nr 231, poz. 1376 z późn. zm.), w związku

z prowadzonym przez niego postępowaniem egzekucyjnym?"

podjął uchwałę:

Niedopuszczalna jest droga sądowa w sprawie z powództwa

spółdzielni mieszkaniowej przeciwko komornikowi sądowemu

o zasądzenie opłaty za udzielenie mu na podstawie art. 2 pkt 5

ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych

i egzekucji (tekst jedn. Dz.U. z 2015 r., poz. 790) informacji

2

niezbędnych do prawidłowego prowadzenia postępowania

egzekucyjnego.

UZASADNIENIE

3

Powodowa Spółdzielnia Mieszkaniowa wnosiła o zasądzenie od pozwanego

komornika sądowego należności z tytułu udzielonych mu informacji na potrzeby

prowadzonych postępowań egzekucyjnych. Sąd Rejonowy w J. wyrokiem z dnia 4

grudnia 2014 r. umorzył postępowanie w zakresie w którym powódka ograniczyła

roszczenie, a w pozostałej części oddalił powództwo, jako nieuzasadnione.

Rozpoznając apelację wniesioną przez powódkę od orzeczenia

oddalającego powództwo, Sąd Okręgowy w G. powziął wątpliwość prawną

dotyczącą dopuszczalności drogi sądowej dla rozpoznania zgłoszonego roszczenia,

którą przedstawił do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Przepis art. 2 ust. 5 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach

sądowych i egzekucji (tekst jedn. Dz. U. 2015 r., poz. 790), dalej: „u.k.s.e.”, nakłada

na wymienione w nim podmioty, w tym na spółdzielnie mieszkaniowe, obowiązek

udzielania na pisemne żądanie komornika informacji niezbędnych do prawidłowego

prowadzenia przez niego postępowania egzekucyjnego. W kategoriach

procesowych informacje te trzeba traktować jako szczególny środek dowodowy

w rozumieniu art. 309 k.p.c., przy odpowiednim zastosowaniu tego przepisu na

podstawie art. 13 § 2 k.p.c. w postępowaniu egzekucyjnym (por. uchwałę siedmiu

sędziów Sądu Najwyższego III CZP 102/89 z dnia 29 marca 1990 r., OSNC nr 10 –

11, poz. 127, kwalifikującą w taki sposób informację udzieloną na żądnie komornika

przez bank). Zgodnie z art. 2 ust. 9 u.k.s.e., udzielenie tych informacji jest –

z wyjątkami wyszczególnionymi w ust. 7 - odpłatne, a komornik uiszcza opłatę na

wezwanie zobowiązanego podmiotu, po udzieleniu informacji. Koszt tej opłaty

został zaliczony z mocy art. 39 ust. 2 pkt 7 u.k.s.e. do wydatków, których zwrot

należy się komornikowi, a tym samym powinna ona zostać rozliczona przez niego

w postanowieniu o ustaleniu kosztów postępowania (art. 770 k.p.c.). Powstaje

jednak kwestia, objęta przedstawionym zagadnieniem prawnym, czy podmiot

udzielający informacji (w sprawie jest nim spółdzielnia mieszkaniowa) może

dochodzić zasadzenia tej opłaty od komornika w odrębnym procesie.

Rozstrzygnięcie jej zależy od odpowiedzi na pytanie, czy taka sprawa ma charakter

4

prawy cywilnej w rozumieniu art.1 in principio k.p.c., a więc sporu toczonego przez

dwa równorzędne podmioty prawa cywilnego (pojęcie sprawy cywilnej w znaczeniu

formalnym, o którym mowa w końcowej części tego przepisu, nie wchodzi bowiem

w rachubę). Na to pytanie należy udzielić odpowiedzi negatywnej. Jak bowiem

trafnie przyjmuje się w judykaturze, relacje prawne w postępowaniu egzekucyjnym,

a więc w postępowaniu regulowanym przepisami o charakterze publicznoprawnym,

powstające pomiędzy organem egzekucyjnym a jego uczestnikami nie mają cech

właściwych da równorzędnych podmiotów, gdyż dominuje tu stosunek

nadrzędności organu egzekucyjnego i odpowiadający mu stosunek

podporządkowania ze strony uczestników i osób trzecich (por. zwłaszcza uchwały

Sądu Najwyższego z dnia 22 października 2002 r., III CZP 65/02, OSNC 2003, nr 7

– 8, poz. 100 oraz z dnia 20 kwietnia 2006 r. III CZP 20/06, OSNC 2007 nr 2,

poz. 25 i powołane tam orzecznictwo). Ten stosunek nadrzędności komornika

wynika z samej istoty jego działania jako organu władzy publicznej powołanego do

przymusowego egzekwowania tytułów wykonawczych, a wprost o statusie

komornika, jako funkcjonariusza publicznego, rozstrzyga treść art. 1 u.k.s.e.

Publicznoprawny charakter stosunku powstałego na tle prawa komornika do

żądania informacji od uczestników postepowania egzekucyjnego i od osób trzecich

oraz opowiadającego mu obowiązku ich udzielenia przez te podmioty wynika

w sposób jednoznaczny z art. 762 § 1 k.p.c., zgodnie z którym za nieuzasadnioną

odmowę udzielenia takiej informacji albo za udzielenie świadomie informacji

fałszywych osoba odpowiedzialna może być ukarana przez komornika grzywną.

Przesądza to o niedopuszczalności drogi sądowej dla dochodzenie opłaty za

udzielenie tej informacji w odrębnym procesie. Jedyną drogą przewidzianą

w ustawie dla realizacji takiego roszczenia pozostaje zatem uwzględnienie tej

opłaty przez komornika w postanowieniu o ustaleniu kosztów postępowania

i możliwość kwestionowania tej decyzji w skardze na czynność komornika. Na

marginesie warto dodać, że niezależnie od kwestii braku możliwości

zakwalifikowania takich roszczeń pieniężnych osób trzecich zgłaszanych

w stosunku do komornika, jako roszczeń o charakterze prywatnoprawnym, na

przeszkodzie ich dochodzenia w odrębnym procesie stoi zasada koncentracji

(unifikacji) kosztów, zgodnie z którą powinny być one definitywne rozliczane

5

w postępowaniu, w którym zostały poniesione (wyrok Sądu Najwyższego z dnia

21 września 2005 r., V CK 139/05, niepubl. i powołane w nim dalsze judykaty).

Z tych przyczyn orzeczono, jak w uchwale.

(eb)